VIII SA/Wa 495/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk po rozpoznaniu w dniu 12 listopada 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległego podatku od towarów i usług za 1999 rok wraz z odsetkami za zwłokę postanawia : odmówić przyznania prawo pomocy S. K. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że nie posiada żadnego majątku, zaś jego miesięczny dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej niemal w całości przeznaczany jest na utrzymanie mieszkania i rodziny skarżącego - żony i 2 synów. Do wniosku załączył kopie zeznania PIT – 36 za 2008r., z którego wynika przychód [...] zł, koszty uzyskania przychodu [...] zł, dochód [...] zł Pismem z dnia [...] sierpnia 2009 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do nadesłania wypełnionego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz do: złożenia wyciągów z rachunków bankowych osobistych i związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą za ostanie 6 miesięcy (ewentualnie zaświadczenia o ich likwidacji); wskazanie wszystkich źródeł utrzymania skarżącego i jego żony (ewentualnie nadesłanie zaświadczenia o posiadaniu statusu osoby bezrobotnej przez żonę skarżącego); wskazanie i udokumentowanie wysokości kosztów bieżącego utrzymania. W odpowiedzi na wezwanie skarżący nadesłał wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, kserokopie zaświadczenia o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej, z którego wynika, że jego żona podjęła działalność gospodarczą w dniu [...] sierpnia 2009 r. Wyjaśnił, że żona nie uzyskuje jeszcze dochodu. Ponadto załączył kopie zawiadomień o zajęciu rachunków bankowych i wyjaśnił, że w chwili obecnej nie dokonuje żadnych operacji na rachunkach bankowych, gdyż nie ma takiej możliwości. Podał zestawienie miesięcznych kosztów utrzymania mieszkania i rodziny, które kształtują się na poziomie wyższym o kilkadziesiąt złotych od jego miesięcznego dochodu wynoszącego [...] zł, w związku z czym niezbędna jest pomoc najbliższej rodziny. Postanowieniem z [.....] października 2009 roku referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Pismem z [...] listopada 2009 r. skarżący prawidłowo wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, zarzucając błędną i przekraczającą granicę swobodnego uznania ocenę informacji zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podniósł, iż nie jest w stanie uiścić wpisu sadowego od skargi bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i swojej rodziny, gdyż cały jego dochód przeznaczany jest na utrzymanie rodziny. Ponadto nie zgodził się z argumentacją uzasadnienia zaskarżonego postanowienia odnośnie przychodu i możliwości manipulowania kosztami uzyskania przychodu w celu optymalizacji podatkowej i wykazywania niskiego dochodu, gdyż przedsiębiorca nie może sobie pozwolić na niepłacenie podatków i składek na ubezpieczenie społeczne, czy innych kosztów. Dodał, iż żona jakkolwiek zarejestrowała działalność gospodarczą, to nie oznacza to, iż osiąga z tego tytułu dochody. Wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i zwolnienie go z ponoszenia wpisu sądowego. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej "u.p.p.s.a.") wniesienie w terminie sprzeciwu od wyżej wymienionego postanowienia spowodowało, iż utraciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 i § 3 u.p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W przypadku przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, prawo to może obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym może nastąpić wtedy, gdy wnioskodawca wykaże, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar dowodu spoczywa przy tym na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Rozpoznając sprawę należy co do zasady odnieść się w pierwszej kolejności do argumentacji przedstawionej przez stronę skarżącą i dokonać analizy jej sytuacji majątkowej oraz zdolności płatniczych, w zestawieniu z wysokością należnych kosztów sądowych. Dokonując weryfikacji oświadczeń złożonych przez skarżącego uwzględnić należy zasady logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego, informacje znane Sądowi z urzędu, a także wnioski płynące z analizy materiału dowodowego zebranego w sprawie. Dopiero na tej podstawie można bowiem obiektywnie stwierdzić, czy skarżący rzeczywiście wykazał, iż pozbawiony jest możliwości ponoszenia kosztów wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Wniosek skarżącego dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Na dzień wydania postanowienia do kosztów sądowych zaliczyć można jedynie wpis sądowy od skargi ([...] złotych). Oceniając zasadność zastosowania wobec skarżącego instytucji prawa pomocy, Sąd nie może pominąć faktu, że pozostaje on w związku małżeńskim, nawet jeśli między małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa. Podkreślić bowiem w tym miejscu należy, że przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. Stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.; dalej: "k.r.o.") małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 29 września 2005 r., II FZ 572/05, niepubl.). Oznacza to, że także dochody i stan majątkowy żony skarżącego należy uwzględnić przy ocenie jego możliwości finansowych. Poza oświadczeniem pisemnym skarżący w żaden sposób nie wykazał, że żona nie osiąga dochodów. Nie bez znaczenia jest również zestawienie wartości takich jak: przychód [...] zł, koszty uzyskania przychodu [...] zł, dochód za 2008 r. [...] zł. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz z załączonych dokumentów nie wynika by skarżący uzyskiwał inne dochody niż z prowadzonej działalności gospodarczej, dlatego porównanie dochodu rocznego z dochodem miesięcznym około [...] zł musi budzić dodatkowe wątpliwości. Mając na względzie doświadczenie życiowe, porównanie tych wartości budzi uzasadnione wątpliwości co do rzeczywistych kosztów uzyskania przychodu i wysokości dochodu, zwłaszcza że skarżący ma wolny wybór w podejmowaniu decyzji gospodarczych i w ten sposób kształtowania wykazywanego dochodu. Skarżący jako przedsiębiorca działa w celu osiągnięcia zysku i jego działalność oceniana jest przez pryzmat zawodowego charakteru prowadzenia działalności, w związku z tym powinien zabezpieczyć pewne sumy na poczet kosztów sądowych związanych z prowadzoną działalnością. Należy podkreślić, że preferencyjne traktowanie należności w obrocie cywilnoprawnym nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy w toku postępowania sądowoadministracyjnego. W świetle tych danych uprawniona jest teza, iż Skarżący miał możliwość zabezpieczenia odpowiednich kwot na pokrycie kosztów prowadzonego przez siebie postępowania sądowego, w tym na opłacenie wpisu od skargi. Oceniając rozdysponowanie przychodu Sąd miał na względzie pogląd wyrażony w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26.06.2008 r. sygn. akt II OZ 682/08, stosownie do którego realizacja określonego celu gospodarczego nie ma pierwszeństwa przed uiszczeniem należności związanych ze wszczęciem i prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego (opubl. Lex nr 493715). W tej sytuacji Sąd doszedł do przekonania, że w sprawie nie zostały przedstawione w sposób przekonywający dowody wskazujące na istnienie przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący nie wykazał, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ocena taka jest konsekwencją działania skarżącego, który nie dopełnił w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. Skarżący na podstawie art. 255 u.p.p.s.a. został wezwany do przedstawienia dodatkowych informacji oraz przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów (w tym dochodów żony). Podkreślić należy, że przepis art. 255 u.p.p.s.a. jest nie tylko podstawą prawną dla działań Sądu umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy, ale regulacja ta pozwala także ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do stwierdzenia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. O ile zatem nieprzeprowadzenie postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku informacji o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z 10 stycznia 2008 r., II FZ 540/07, niepubl.). Powtórzyć należy, że w postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy należy wykazać rzeczywistą sytuację majątkową strony, z uwzględnieniem zarówno wydatków, jak i dochodów, która poddana ocenie Sądu może być przyczyną przyznania stronie prawa pomocy. Skarżący nie może jednak - tak jak to uczynił w niniejszej sprawie - uchylać się od składania dokładnych oświadczeń i nadesłania materiałów przedstawiających sytuację majątkową, w jakiej się znajduje (on i jego żona). Nie przedstawiając pełnej i wyczerpującej informacji na temat sytuacji majątkowej i rodzinnej, skarżący utrudnił dokonanie jej pełnej analizy, uniemożliwiając tym samym ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 stwierdził: "skoro na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, musi on przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. Prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest wystarczającym dowodem na okoliczność, że strona nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. Udowodnienia wymaga podjęcie starań ku uzyskaniu środków finansowych, niezależnie od ich efektu". W innych orzeczeniach Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów i oświadczeń złożonych w trybie art. 255 u.p.p.s.a., Sąd może wydać prawidłowe orzeczenie co do przyznania bądź też odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2005 r., OZ 1115/04, niepubl.), a uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności i przyznanie prawa pomocy w żądanym przez nią zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005 r., II FZ 414/05; postanowienie NSA z dnia 14 września 2005 r., II FZ 575/05). W tym stanie rzeczy uznać należy, iż skarżący nie wykazał, że zachodzą przesłanki do zastosowania wobec niego prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 260 w związku z art. 243 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji.