VIII SA/Wa 561/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Marek Wroczyński po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu B. B. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 13 marca 2013 r. sygn. akt VIII SA/Wa 561/12 w sprawie ze skargi B. B. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] maja 2012 r., nr [...] w przedmiocie przedłożenia projektu budowlanego zamiennego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy W dniu 12 marca 2013 r. B. B. wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (zakres wniosku określiła w piśmie poprzedzającym z dnia 10 grudnia 2012 r.). W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, że jej sytuacja materialna uległa pogorszeniu od września 2012 r. tj. od daty kiedy po raz pierwszy wystąpiła o przyznanie prawa pomocy. Wyjaśniła, że aktualnie ma na utrzymaniu męża będącego po [...], po leczeniu [...] i chorób [...], który posiada rentę przyznaną przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w wysokości [...] zł, niewystarczającą na zaspokojenie jego potrzeb. W związku z trudną sytuacją finansową zamieszkuje z nią i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe córka – M. B., która łoży na utrzymanie ojca, opłaca rachunki za [...], [...] i [...] i której dochody uległy zmniejszeniu. Oświadczyła, że wobec kryzysu wzrosły wydatki na żywość i leki, a dochody rodziny zmalały, co jest istotnym problemem. Skarżąca podała, że jej dochód z tytułu emerytury wynosi [...] zł, dochód córki z tytułu zatrudnienia – [...] zł, natomiast pozostający w rodzinie zastępczej córki małoletni otrzymuje alimenty – [...] zł. Całkowity dochód [...] rodziny skarżąca określiła na sumę [...] zł. Podała, że dziecko będące w rodzinie zastępczej córki ma [...], [...] i [...], co generuje dodatkowe koszty ([...]), których nie pokrywają alimenty. Wyjaśniła, że jej córka posiada obciążenia finansowe - kredyt na [...] (wartości [...] zł), a do spłacenia pozostało [...] zł. Ponosi ponadto wydatki na[...], ubezpieczenie [...] oraz opłaca [...]. Jako posiadany majątek wymieniła dom – [...] m² i udział 1/5 w innej nieruchomości budynkowej położonej w [...]. Postanowieniem z dnia 13 marca 2013 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy wobec niewykazania, że sytuacja materialna rodziny uzasadnia zastosowanie tej instytucji. Od tego postanowienia skarżąca wniosła sprzeciw, w którym wskazała, że nie ma obowiązku wykazywania sytuacji materialnej swojej córki pozostającej z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, bowiem nie jest ona stroną postępowania. Wyjaśniła, że nie czerpie żadnych dodatkowych korzyści z tytułu z udziału w innej nieruchomości, a jedynie ponosi wydatki związane z jej utrzymaniem i bieżącymi naprawami. Dodatkowo przedstawiła zestawienie miesięcznych wydatków [...] rodziny wynoszących [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Wobec skutecznego wniesienia przez skarżącą sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez Sąd stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej powoływana jako p.p.s.a.). Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2). Natomiast zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zawarte w tym przepisie sformułowanie "wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. W związku z tym rozstrzygniecie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Podkreślenia wymaga przede wszystkim, że prawo pomocy stanowi wyjątek od ogólnej reguły ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i może być przyznane tylko w określonych sytuacjach. Jako forma dofinansowania z budżetu państwa, przyznanie prawa pomocy winno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe (zob. postanowienie NSA z 24 października 2007 r., II FZ 426/07, niepubl.). Wskazuje się, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Przy czym istotne jest to, że to osoba ubiegająca się o prawo mocy winna wykazać, iż należy do kręgu takich osób. Analiza okoliczności przedstawionych we wniosku wraz z oświadczeniami wnioskodawczyni zgromadzonymi w aktach sprawy, nie dają podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślić na wstępie należy, że tut. Sąd postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2012 r., w niniejszej sprawie, odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, uznając że sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącej pozwala na uiszczenie kosztów sądowych. Zażalenie na to postanowienie to zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 listopada 2012 r., II OZ 960/12. Jakkolwiek skarżąca składając kolejny wniosek powołała się na zmianę swojej sytuacji materialnej, to w ocenie Sądu zmiana ta nie jest diametralna i nie uzasadnia przyznania prawa pomocy tak w zakresie całkowitym jak i częściowym. Przede wszystkim zauważyć należy, że [...] rodzina skarżącej utrzymuje się ze stałego dochodu w wysokości [...] zł netto, co w przeliczeniu na jednego członka rodziny daje sumę [...] zł. Nie sposób więc uznać, że jest to rodzina uboga z trudem zaspakajająca podstawowe potrzeby życiowe. W ocenie Sądu uzyskiwanie takiego dochodu pozwala na wygospodarowanie środków finansowych na poniesienie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie ([...] zł) bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym rodziny. Poza tym skarżąca ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe (dom o powierzchni [...] m²), a także posiada majątek tj. udział 1/5 w innej nieruchomości budynkowej położonej w R., ma zatem możliwość jego wykorzystania w celu pozyskania dochodu, obciążenia, czy zbycia (por. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04, niepubl. oraz z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt I OZ 806/12 i z dnia 8 listopada 2012 r., sygn. akt I OZ 826/12, orzeczenia.nsa.gov.pl). Wypada przy tym podkreślić, że wykładnia systemowa art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. prowadzi do wniosku, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004, s. 320). Niezależnie od powyższej oceny podkreślić należy, że z zestawienia stałych miesięcznych wydatków rodziny jakie skarżąca przedstawiła w sprzeciwie ([...] zł) wynika, że znaczną część stanowią wydatki jej córki na [...], jego [...], spłatę kredytu na [...] o wartości [...] zł, raty za [...] oraz dojazdy [...] – łącznie ok. [...] zł. Nieprzypadkowe zatem było w tych okolicznościach wezwanie skarżącej do wykazania kondycji finansowej jej córki. Wezwanie m.in. do złożenia wyciągów z rachunków bankowych córki zmierzało bowiem do ustalenia rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej rodziny wnioskodawczyni. Pomimo wyrażonego w odpowiedzi na to wezwanie przekonania, co do wyjaśnienia w nim wszystkich istotnych kwestii dotyczących sytuacji materialnej, stwierdzić należy, że nie może stanowić ono pełnej podstawy do oceny, że istotnie niezbędne wydatki i zobowiązania [...] rodziny wyczerpują jej dochód w wysokości blisko [...] zł i że z dochodu tego nie jest w stanie skarżąca wygospodarować kwoty niezbędnej na pokrycie kosztów postępowania. Z jednej bowiem strony powołuje się ona na trudną sytuację materialną rodziny z drugiej zaś uchyla się od uprawdopodobnienia, że istotnie sytuacja taka ma miejsce. Wątpliwości Sądu budzi również wyjaśnienie skarżącej jakoby miesięcznie ponosiła stałe wydatki na [...] zł, czy wymianę [...] oraz naprawy [...] zł. W świetle powyższego stwierdzić należy, iż złożone przez wnioskodawczynię oświadczenia i dokumenty źródłowe nie mogą stanowić przekonującej podstawy do przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy potocznie zwane prawem ubogich jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinna być stosowna tylko wobec osób, które w sposób niebudzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy wnioskodawczyni nie uczyniła. Z wymienionych wyżej względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 260 p.p.s.a Sąd postanowił, jak w sentencji.