VIII SA/Wa 567/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Szymanowicz - Nowak po rozpoznaniu w dniu 19 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. G. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2014 r. Nr [...] w przedmiocie przywrócenia poprzedniego sposobu użytkowania obiektu postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Wnioskiem z dnia [...] lipca 2014 r. (data nadania) M. G. (skarżący) wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym oraz uzyskiwanych dochodach, zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy, podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwójką dorosłych synów. Wskazał, że zarówno on jak i jego żona osiągają dochód "z pracy", dochód ten na jedną osobę wynosi [...] zł. Ponadto skarżący oświadczył, iż nie posiada żadnych oszczędności, a jako majątek nieruchomy podał dom o powierzchni [...] m2 oraz gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha; majątku ruchomego nie określił. Pismem z dnia [...] lipca 2014 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy poprzez złożenie: zeznania podatkowego małżonków za 2013 r., wskazanie tytułu prawnego do nieruchomości położonej w O. przy Placu K. [...], złożenie wyciągów z rachunków bankowych obojga małżonków (historia operacji) za ostatnie cztery miesiące, wskazanie i udokumentowanie wysokości opłat na bieżące utrzymanie (faktury za energię, gaz, wodę, itp.), w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Wezwanie niniejsze zostało doręczone skarżącemu w dniu [...] sierpnia 2014 r. (k. [...] akt sądowych). Postanowieniem z dnia 26 sierpnia 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, z uwagi na nieuzupełnienie braków wniosku. Pismem z dnia [...] września 2014 r. skarżący skutecznie wniósł sprzeciw na powołane postanowienie wskazując, że podstawą jego wniosku o przyznanie prawa pomocy była trudna sytuacja materialna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwana dalej "p.p.s.a.") wniesienie w terminie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego spowodowało, iż utraciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Z regulacji art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stwierdzić należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z 27 września 2011 r. sygn. akt II GZ 434/11 oraz z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, publ. cbois). Podnieść trzeba, że zgodnie z ugruntowanym poglądem doktryny i orzecznictwa, opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy powinno wynikać ze wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Warunkiem przyznania prawa pomocy jest taka sytuacja, w której z przyczyn od strony niezależnych nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy również mieć na uwadze, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, natomiast do Sądu (referendarza sądowego) należy ocena przytoczonych okoliczności. Podnieść należy, że stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Celem podjęcia działań wynikających z art. 255 p.p.s.a jest możliwe najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy, ponieważ art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. formułuje nieostre kryteria ocenne. Stąd szczególnie istotne jest uprawdopodobnienie okoliczności wskazanych w przepisie. Art. 255 p.p.s.a. jest w tym stanie prawnym nie tylko podstawą prawną dla działań referendarza sądowego/Sądu, umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Regulacja ta pozwala ponadto ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności w nim wskazane nie okażą się wystarczające do uznania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. za uprawdopodobnione. O ile zatem nieprzeprowadzenie postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z 5 kwietnia 2008 r. sygn. akt I FSK 236/08, LEX nr 479142, postanowienie NSA z 19 kwietnia 2012 r. sygn. akt II FZ 170/12, LEX nr 1137689). W ocenie Sądu, skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W formularzu podał, że źródłem utrzymania czteroosobowej rodziny są dochody z zatrudnienia jego i jego żony, a dochód ten na jedną osobę wynosi [...] zł. Zaniechał jednak udokumentowania ww. okoliczności poprzez przedstawienie dokumentów określonych w wezwaniu referendarza sądowego. Powyższe skutkuje uznaniem, że skarżący nie wyjaśnił, jaka jest jego rzeczywista sytuacja majątkowa. Nie przedstawił bowiem jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego jego trudną sytuację rodzinną i materialną, nie wykazał w szczególności jakie są rzeczywiste dochody jego rodziny, nie określił też kosztów związanych z bieżącym utrzymaniem. W ocenie Sądu, skoro przyznanie prawa pomocy następuje na wniosek strony, to w jej interesie leży całościowe przedstawienie swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej. W przeciwnym razie musi się ona liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami. Skarżący nie przedstawił pełnej informacji dotyczącej swej sytuacji finansowej, wobec czego niemożliwym uczynił weryfikację swoich twierdzeń o trudnej sytuacji materialnej i braku środków finansowych, z których mógłby pokryć należności sądowe. W konsekwencji skarżący nie udowodnił, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przerzucenie kosztów postępowania na Skarb Państwa. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.