VIII SA/Wa 584/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Renata Nawrot, Sędzia WSA Sławomir Fularski, Protokolant Referent Justyna Kapusta, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi M. [...] B., J. B. i K. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę. Zaskarżoną decyzją, nr [...] z [...] czerwca 2013 roku Wojewoda [...] biorąc za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (DZ.U z 2013 roku, poz. 267 ze zm. dalej jako k.p.a.) oraz art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku O gospodarce nieruchomościami (DZ.U z 2010 roku, nr 102, poz. 651 ze zm. dalej jako ustawa o gospodarce nieruchomościami) po rozpatrzeniu odwołania M. Z. B., J. B. i K. K. od decyzji Prezydenta Miasta R. z dnia [...] marca 2013 roku, znak [...] orzekającej od odmowie zwrotu nieruchomości położonej w R., obręb [...] G., arkusz mapy [...], stanowiącej część działki ewidencyjnej nr [...], będącej własnością U. [...]. im. K. P. w R., odpowiadającej części dawnej działki nr [...]o powierzchni [...] ha nabytej na rzecz Skarbu Państwa oraz o umorzeniu jako bezprzedmiotowe postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w R., obręb [...] G., arkusz mapy [...], stanowiącej część działki ewidencyjnej nr [...], odpowiadającej części dawnej działki nr [...] o powierzchni [...] ha – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Podstawą rozstrzygnięcia były następujące ustalenia faktyczne i dokonana ocena prawna. Aktem notarialnym z dnia [...] stycznia 1978 roku, Rep. ,, [...]’’ nr [...] S. B. sprzedała Skarbowi Państwa działkę nr [...] o pow. [...] ha. Przedmiotowa nieruchomość przeznaczona została pod budowę poligonu prefabrykacji związanej z budową obiektów P. Ś. w R. zgodnie z prawomocną decyzją Urzędu Miejskiego w R., Wydziału Architektury i Rozbudowy Miasta nr [...] z dnia [...] czerwca 1976 roku. [...] w R na podstawie art.182 ust.1 ustawy z dnia 12 września 1990 roku o szkolnictwie wyższym (DZ.U nr 65, poz. 385 ze zm. dalej jako ustawa o szkolnictwie wyższym) nabyła z mocy prawa, nieodpłatnie z dniem [...] września 1990 roku trwające 99 lat wieczyste użytkowanie działki nr [...] o pow. [...] m², położone w R. przy ulicy C. (wyrok Sądu Okręgowego z dnia [...] czerwca 1999 roku w R., syg. akt [...] ). Wnioskiem z dnia [...] lipca 2012 roku skarżący jako spadkobiercy S. B. wystąpili o zwrot części wywłaszczonej nieruchomości – działki nr ew. [...]. Prezydent Miasta R. decyzją z dnia [...] marca 2013 roku odmówił zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, której stan prawny wykazany jest w księdze wieczystej prowadzonej przez Sąd Rejonowy w R., nr [...], odpowiadającej części dawnej działki [...] o powierzchni [...] ha, nabytej na podstawie aktu notarialnego nr rep. ,, [...]" nr [...]z dnia [...] stycznia 1978 roku oraz umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w R., stanowiącej część działki ewidencyjnej nr [...], odpowiadającej części dawnej działki [...] o powierzchni [...] ha wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa na podstawie decyzji Prezydenta Miasta R. nr [...] z dnia [...] października 1978 roku. Od powyższej decyzji odwołanie do Wojewody [...] wnieśli M. B., J. B., K. K., którzy zarzucili organowi pierwszej instancji dokonanie błędnej interpretacji art. 216 ust.2 pkt 3 w związku z art. 136 ust.3 oraz art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Organ odwoławczy zważył co następuje: Zgodnie z art. 136 ust.3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137 stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Przepis art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi, że powołane wyżej roszczenie nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami nieruchomość została sprzedana lub ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Organ podkreślał, że określenie ,,ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego’’ mieści się oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste w drodze decyzji administracyjnej, jak i nabycie z mocy ustawy (wyrok NSA z dnia 10 maja 2001 roku, syg. akt I SA 2572/99). Treść tego przepisu obejmuje również ustanowienie użytkowania wieczystego na podstawie art. 182 ust.1 ustawy o szkolnictwie wyższym. Ze znajdującego się w aktach sprawy zawiadomienia Sądu Rejonowego w R. wynika, że wpis użytkowania wieczystego działki [...] na rzecz P. R. nastąpił [...] listopada 1999 roku. Jednak przepis art. 182 ust.1 pkt 1 ustawy o szkolnictwie wyższym jest wyjątkiem od zasady, że do powstania prawa użytkowania wieczystego konieczny jest wpis tego prawa do księgi wieczystej. W tym przypadku użytkowanie wieczyste powstaje z mocy prawa, a wpis ma wyłącznie charakter deklaratoryjny, nie zaś konstytutywny ( wyrok WSA w Warszawie z dnia 9 maja 2012 roku, syg. VIII SA/Wa 127/12). Ponadto zdaniem organu inną okolicznością uniemożliwiającą zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest również jej aktualny stan prawny. Ostateczną decyzją nr [...] wydaną na podstawie art. 256 ust.1 i 2 ustawy o szkolnictwie wyższym Wojewoda [...] stwierdził, że działka nr [...] o pow. [...] m² stała się z mocy prawa, z dniem [...] września 2005 roku własnością P. R. im. [...] (obecnie [...]). W zaistniałej sytuacji gdy wywłaszczona nieruchomość nie stanowi własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, brak jest możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W związku z tym nawet ustalenie zbędności wywłaszczonej nieruchomości lub jej części nie pozwalałoby na wydanie orzeczenia o zwrocie takiej nieruchomości. Skargę na decyzję organu odwoławczego wnieśli M. Z. B., J. B. i K. K.. Skarżący wnosili o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu swojej skargi wskazali, że w niniejszej sprawie decyzje zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa i dlatego winny zostać wyeliminowane z obrotu prawnego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wnosił o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas zaprezentowaną argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlega zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta dokonywana jest według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 dalej jako p.p.s.a.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba, że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Sąd dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji przeprowadza ocenę zgodności decyzji z prawem. W szczególności istotne jest ustalenie, czy w postępowaniu przed organami administracyjnymi zostały dostatecznie i w sposób prawidłowy wyjaśnione okoliczności faktyczne istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Ustalenie, iż okoliczności te nie zostały w sposób prawidłowy wyjaśnione uniemożliwia dokonanie oceny, czy zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, w szczególności, czy nastąpiło naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy (por. wyrok NSA z dnia 10 lutego 1981 roku, syg. akt S.A. 910/80, ONSA 1981, nr 1, poz. 7). Decyzja jest zgodna z prawem, jeżeli odpowiada przepisom postępowania administracyjnego, jak też uregulowaniom prawa materialnego ( por. wyrok NSA z 7 października 2002 roku, syg. akt II SA 2554/04, LEX nr 77 220). Wprawdzie w wywiedzionej skardze skarżący nie przedstawili konkretnych zarzutów, co do naruszenia przez organ, czy to przepisów postępowania, czy też prawa materialnego, to Sąd dokonał oceny zaskarżonej decyzji badając legalność decyzji według kryteriów określonych w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. W ocenie Sądu poczynione przez organ ustalenia faktyczne w zakresie wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości, zmiany jej stanu prawnego – nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego, a następnie prawa własności przez P. R. – obecnie [...] w R. znalazły swoje oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym. Należy zgodzić się z oceną prawną organu, iż podstawą orzekania w niniejszej sprawie był przepis art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Według wskazanego przepisu roszczenie o którym mowa w art. 136 ust.3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Nieruchomość, której właścicielem była S. B. aktem notarialnym z dnia [...] stycznia 1978 roku została nabyta przez Skarb Państwa z przeznaczeniem pod budowę poligonu prefabrykacji związanej z budową obiektów P. Ś. w R. (obecnie [...]). Część wywłaszczonej nieruchomości wchodzi obecnie w skład działki o numerze ew. [...] (pow. [...]ha), która to działka składa się w części z dawnej działki nr ew. [...] (ok. [...] m²) – była własność S. B. i dawnej działki nr [...] (ok. [...] m²) – była własność M B . Wyrokiem z dnia [...] czerwca 1999 roku, syg. akt [...] Sąd Okręgowy w R. ustalił, że z dniem [...] września 1990 roku [...] w R. [...]nabyła niedpłatnie użytkowanie wieczyste między innymi działki [...] o pow. [...]m², która jest przedmiotem wniosku o zwrot. Następnie Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] maja 2007 roku, nr [...] stwierdził nabycie z mocy prawa, nieodpłatnie z dniem [...] września 2005 roku przez P. R. prawa własności między innymi działki [...] o pow. [...] m² będącej w użytkowaniu wieczystym tegoż podmiotu. Należy podzielić stanowisko organu, iż w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przepis art. 229 ustawy w pierwotnym brzmieniu stanowił, że roszczenie, którym mowa w art. 136 ust.3 nie przysługuje jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy nieruchomość została sprzedana albo oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej. Na podstawie art. 1 pkt 93 ustawy z dnia 7 stycznia 2000 roku o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz innych ustaw (DZ.U z 2000 roku, nr 6, poz. 70) przepis ten z dniem 15 lutego 2000 roku został zmieniony w ten sposób, że wyrazy ,, oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej’’ zastąpiono wyrazami ,,oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej’’ W obecnym brzmieniu artykuł 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie czyni żadnej różnicy co do sposobu powstania użytkowania wieczystego. Zgodnie z art. 182 ust.1 pkt 1 ustawy o szkolnictwie wyższym grunty państwowe pozostające w zarządzie uczelni stają się przedmiotem użytkowania wieczystego uczelni. Dla powstania prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości nie było istotne, czy prawo to zostało wpisane do księgi wieczystej przed dniem [...] stycznia 1998 roku, czy po tym dniu, gdyż nabycie prawa przez [...] (obecnie [...]) w R. nastąpiło z mocy prawa, co stanowi wyjątek od zasady, iż do powstania użytkowania wieczystego konieczne jest dokonanie wpisu do księgi wieczystej (por. wyrok NSA z dnia 25 sierpnia 2005 roku, syg. akt I OSK 4/05, wyrok WSA w Lublinie z dnia 9 czerwca 2011 roku, syg. akt II SA/Lu 146/11). W sytuacji sprzedaży lub oddania w użytkowanie wieczyste nieruchomości nie podlega ona zwrotowi niezależnie od tego czy określony cel wywłaszczenia został zrealizowany (por. wyroki NSA z dnia 15 maja 2009 roku, syg. akt I OSK 722/08 i z dnia 20 sierpnia 2008 roku, syg. akt I OSK 1179/07). Należy przy rozstrzyganiu wniosku skarżących brać pod uwagę, iż na mocy decyzji Wojewody [...] z [...] maja 2007 roku P. R. z mocy prawa nabyła własność przedmiotowej nieruchomości. Możliwość orzeczenia zwrotu wywłaszczonej nieruchomości występuje jedynie wtedy gdy w chwili rozstrzygnięcia wniosku poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, nieruchomość ta stanowi własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego (por. wyrok NSA z dnia 20 sierpnia 2008 roku, syg. akt I OSK 1179/07, LEX nr 496210; wyrok WSA w Lublinie z dnia 29 listopada 2012 roku, syg. akt II SA/Lu 829/12, LEX nr 1241072). W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę należy uznać, że w razie wystąpienia przesłanek z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje, zaś wszczęte postępowanie winno ulec jako bezprzedmiotowe umorzeniu ( por. wyrok NSA z dnia 16 listopada 2000 roku, syg. akt I SA 1539/99). W niniejszej sprawie organy administracji publicznej nie umorzyły postępowania, ale orzekły o odmowie zwrotu nieruchomości. Jest to uchybienie, ale nie miało ono istotnego wpływu na wynik sprawy, gdyż umorzenie postępowania, jak i odmowa jej zwrotu sprowadzają się do tego, że skarżący nie mogą otrzymać wywłaszczonej nieruchomości. Organ prawidłowo umorzył postępowania w części zwrotu działki nr 98/25 w zakresie w jakim składa się ona z dawnej działki nr ew. [...] ( stanowiła własność M. B.), która nie była przedmiotem wywłaszczenia od S. B. i postępowanie w tym zakresie stało się bezprzedmiotowe. Z bezprzedmiotowością postępowania mamy do czynienia w sytuacji gdy organ stwierdzi brak podstaw faktycznych i prawnych do rozpoznania merytorycznego sprawy. Z tych też względów biorąc za podstawę art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.