VIII SA/Wa 638/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Szymanowicz - Nowak po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B.. Ś.– P.H.U. "[...]" o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. Ś.– P.H.U. "[...]" na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] maja 2015 r. znak [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej w transporcie drogowym postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Wnioskiem z [...] września 2015 r. (data nadania formularza) B. Ś.– P.H.U. "[...]" (skarżąca) wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym oraz uzyskiwanych dochodach, zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy, podała, że prowadzi gospodarstwo domowe z synem, utrzymuje się z dochodu w wysokości [...] zł, stanowiącym wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia. Ponadto skarżąca oświadczyła, iż nie posiada żadnych oszczędności, majątku nieruchomego i ruchomości. Jednocześnie podała, iż jej sytuacja finansowa jest bardzo trudna, z uwagi na brak zysków, zlikwidowała działalność gospodarczą, a jej majątek został zlicytowany przez komornika. Pismem z dnia [...] września 2015 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie: zeznania podatkowego za 2014 r., zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia, zaświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej, wyciągów z rachunków bankowych osobistych i związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą za ostatnie sześć miesięcy, wykazanie tytułu prawnego do nieruchomości położonej w miejscowości G. I. ul. G. [...], wykazanie, że przeciwko skarżącej toczy się postępowanie egzekucyjne (licytacja), wyjaśnienie, czy syn skarżącej uczy się, osiąga dochody (jaka wysokość), czy jest osobą bezrobotną (należy złożyć zaświadczenie), wykazanie i udokumentowanie wydatków na bieżące utrzymanie (faktury za gaz, energię, wodę itp.). W odpowiedzi na powyższe skarżąca złożyła: potwierdzenie przyjęcia wniosku o wykreślenie działalności gospodarczej z [...] czerwca 2015 r., decyzję Starosty G. z [...] maja 2015 r. o uznaniu jej syna W. Ś. za osobę bezrobotną, postanowienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w G. o wyznaczeniu pierwszego terminu licytacji nieruchomości – działki nr [...] o powierzchni [...] ha, położonej w Izabelinie i obwieszczenie w tym zakresie, umowę o pracę zawartą przez skarżącą z Powiatowym Centrum Medycznym w G. sp. z o.o. z [...] czerwca 2015 r. Pismem z [...] października 2015 r. referendarz sądowy ponownie wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: złożenie zeznania podatkowego za 2014 r. oraz dowodów wskazujących na sytuację finansową firmy skarżącej do chwili wykreślenia z ewidencji działalności gospodarczej, zaświadczenia o zamknięciu rachunków bankowych związanych z działalnością gospodarczą do dnia [...] czerwca 2015 r., ewentualnie złożenie wyciągów z tych rachunków za pierwsze półrocze 2015 r., wyjaśnienie, jakie obiektywne przeszkody uniemożliwiają synowi skarżącej podjęcie pracy, także dorywczej lub sezonowej, czy miejscem zamieszkania skarżącej jest nieruchomość położona G. I. ul. G. [...], która według jej oświadczenia została zlicytowana, wykazanie i udokumentowanie wydatków na bieżące utrzymanie (faktury za gaz, energię, wodę, dowód opłaty za wynajęcie mieszkania). Postanowieniem z 30 listopada 2015 r., sygn. akt VIII SA/Wa 638/15 referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, z uwagi na zaniechanie wyjaśnienia i nieudokumentowanie przez skarżącą jej sytuacji finansowej. Pismem z [...] marca 2015 r. (data nadania) skarżąca skutecznie wniosła sprzeciw na powołane postanowienie wskazując, że drugie pismo wzywające do uzupełnia wniosku o prawo pomocy odebrał jej syn i nie przekazał jej tej przesyłki. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwana dalej p.p.s.a.), wniesienie w terminie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego spowodowało, iż utraciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 243 § 1 i art. 245 § 1 p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z regulacji art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stwierdzić należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania. Wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z 27 września 2011 r. sygn. akt II GZ 434/11 oraz z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, publ. cbois). Podnieść trzeba, że zgodnie z ugruntowanym poglądem doktryny i orzecznictwa, opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy powinno wynikać ze wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Warunkiem przyznania prawa pomocy jest taka sytuacja, w której z przyczyn od strony niezależnych nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy również mieć na uwadze, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu (referendarza sądowego) natomiast należy ocena przytoczonych okoliczności. Podnieść należy, że stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć - na wezwanie w zakreślonym terminie - dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Celem podjęcia działań wynikających z art. 255 p.p.s.a jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy, ponieważ art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. formułuje nieostre kryteria ocenne. Stąd szczególnie istotne jest uprawdopodobnienie okoliczności wskazanych w przepisie. Art. 255 p.p.s.a. jest w tym stanie prawnym nie tylko podstawą prawną dla działań referendarza sądowego czy Sądu, umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy, ale pozwala również ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do uznania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. za uprawdopodobnione. O ile zatem nieprzeprowadzenie postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w przypadku gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 5 kwietnia 2008 r. sygn. akt I FSK 236/08, LEX nr 479142, postanowienie NSA z dnia 19 kwietnia 2012 r. sygn. akt II FZ 170/12, LEX nr 1137689). W ocenie Sądu, skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazane przez nią dane dotyczyły jedynie jej wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia ([...] zł. brutto miesięcznie plus dodatki liczone zgodnie z regulaminem wynagradzania obowiązującym u pracodawcy). Pomimo dwukrotnego wezwania skarżąca nie złożyła wystarczających dokumentów przedstawiających sytuację finansową jej i prowadzonej przez nią firmy. Odpowiedź na pierwsze z tych pism okazała się niewystarczająca, natomiast na drugie pismo skarżąca nie odpowiedziała w ogóle. Nie jest usprawiedliwieniem tego faktu okoliczność, że przesyłkę odebrał syn skarżącej, który nie oddał jej korespondencji. Pismo z dnia [...] października 2015 r. należy uznać za doręczone skarżącej na podstawie art. 72 § 1 p.p.s.a., z którego wynika, że pismo może być doręczone dorosłemu domownikowi, jeśli doręczający nie zastanie adresata w domu. Odbiór ww. wezwania do nadesłania dodatkowych informacji dotyczących sytuacji materialnej skarżącej w dniu [...] października 2015 r. (k.40 akt sądowych) pokwitował jej syn P. Ś. (z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca mieszka z synem W. Ś., ur. [...] r., jednak należy domniemywać, że jest to ta sama osoba). Skarżąca w terminie 7 dni od otrzymania tego pisma nie ustosunkowała się do niego, pomimo iż sankcją niewykonania wezwania był wskazany przez referendarza sądowego rygor odmowy przyznania prawa pomocy. Powyższe skutkuje uznaniem, że skarżąca nie wykazała w sposób pełny i wystarczający, jaka jest jej sytuacja majątkowa oraz jakie są rzeczywiste koszty związane z jej bieżącym utrzymaniem. Wobec tego niemożliwym uczyniła weryfikację swoich twierdzeń o trudnej sytuacji materialnej i braku środków finansowych, z których mogłaby pokryć należności sądowe. Skarżąca nie udowodniła, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przerzucenie kosztów postępowania na Skarb Państwa. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.