VIII SA/Wa 707/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Nawrot po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. P. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2014 r., Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego A. P. (skarżący) wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym oraz uzyskiwanych dochodach zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i córką. Rodzina utrzymuje się z dochodu w wysokości [...] zł miesięcznie, na który składają się: [...] zł z tytułu renty skarżącego i [...] zł z gospodarstwa rolnego. Żona skarżącego prowadzi działalność gospodarczą, jednak w ciągu ostatnich 4 - 5 miesięcy nie osiągnęła dochodu. Córka skarżącego w wieku 16 lat jest uczennicą, i nie osiąga dochodu. Ponadto skarżący oświadczył, iż nie posiada żadnych oszczędności, jako majątek nieruchomy podał dom o powierzchni [...] m2 oraz gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha, majątku ruchomego nie określił. Wskazał również, iż uzyskał płatności unijne w kwocie [...] zł. Jednocześnie skarżący wskazał, iż miesięczne: koszty utrzymania domu to [...] - [...] zł, koszty utrzymania córki (licealistki) wraz z lekcjami dodatkowymi to [...] – [...] zł, utrzymanie skarżącego i jego żony to około [...] zł, zaś wydatki na leki i wizyty u lekarzy to kwota [...] zł. Razem wydatki te stanowią wartość od [...] do [...] zł. Postanowieniem z dnia 1 września 2014 r., sygn. akt VIII SA/Wa 707/14 referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z dnia [...] września 2014 r. (data nadania) skarżący skutecznie wniósł sprzeciw na powołane postanowienie wnioskując o przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie. Zgodnie z art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwana dalej p.p.s.a.), wniesienie w terminie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego spowodowało, iż utraciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Pismem z dnia [...] października 2014 r. Sąd wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez złożenie: 1) wyciągu z jego z rachunku/ów bankowych za ostatnie pół roku; 2) wyciągu z rachunku/ów bankowych jego żony związanych z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą za ostatnie pół roku; 3) udokumentowanie wszystkich dochodów rodziny (odcinek lub zaświadczenie organu rentowego dotyczący aktualnej kwotę renty, zaświadczenie lub decyzja ARiMR dotycząca poznanych w 2014 r. płatności rolnych, dokument potwierdzający uzyskiwane przychody z działalności gospodarczej żony skarżącego za okres 2014 r. w zależności od sposobu rozliczenia); 4) wskazanie i udokumentowanie wysokości miesięcznych wydatków na bieżące utrzymanie (faktury za energię, gaz, wodę, itp.); 5) wskazanie i udokumentowanie wysokości miesięcznych wydatków związanych z leczeniem skarżącego. W terminie zakreślonym do dokonania tej czynności skarżący złożył wyciągi z rachunków bankowych swojego i żony, decyzję ZUS z [...] marca 2014 r. określającą kwotę świadczenia rentowego skarżącego na [...] zł (przy czym w związku z egzekucją administracyjną kwota do wypłaty to [...]), z historii rachunku bankowego wynika, iż kwota renty do wypłaty wynosi [...] zł. Zaświadczenie ARiMR z dnia [...] listopada 2014 r. wskazujące, iż w dniu [...] stycznia 2014 r. skarżący uzyskał płatności unijne w kwocie [...] zł wypłacone za 2013 r. oraz oświadczenie o przychodach żony. Ponownie określając miesięczne wydatki rodziny skarżący podał, iż wynoszą one: za energię elektryczną – [...] zł; ogrzewanie – [...] zł; woda - [...] zł; gaz – [...] zł; internet – [...] zł; ochrona domu – [...] zł; podatki – [...] zł; leki – [...] zł; utrzymanie córki – [...] – [...] zł; utrzymanie skarżącego i jego żony – [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z regulacji art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stwierdzić należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z 27 września 2011 r. sygn. akt II GZ 434/11 oraz z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, publ. cbois). Podnieść trzeba, że zgodnie z ugruntowanym poglądem doktryny i orzecznictwa, opłaty sądowe, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy powinno wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Warunkiem przyznania prawa pomocy jest taka sytuacja, w której z przyczyn od strony niezależnych, nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy również mieć na uwadze, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu (referendarza sądowego) natomiast należy ocena przytoczonych okoliczności. Podnieść należy, że stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Celem podjęcia działań wynikających z art. 255 p.p.s.a jest możliwe najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy, ponieważ art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. formułuje nieostre kryteria ocenne. Stąd szczególnie istotne jest uprawdopodobnienie okoliczności wskazanych w przepisie. Art. 255 p.p.s.a. jest w tym stanie prawnym nie tylko podstawą prawną dla działań referendarza sądowego/Sądu umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Regulacja ta pozwala ponadto ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do uznania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. za uprawdopodobnione. O ile zatem nieprzeprowadzenie postępowania uzupełniającego, co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z 5 kwietnia 2008 r. sygn. akt I FSK 236/08, LEX nr 479142, postanowienie NSA z 19 kwietnia 2012 r. sygn. akt II FZ 170/12, LEX nr 1137689). W ocenie Sądu, skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ze złożonych w sprawie dokumentów wynika, iż skarżący uzyskuje stały dochód z renty w kwocie netto [...] zł, ponadto dochód z gospodarstwa rolnego w kwocie [...] zł, uzyskał także płatności unijne w kwocie [...] zł. Miesięczne wydatki skarżący określił na kwotę [...] zł. Zaniechał jednak udokumentowania rzeczywistych przychodów z prowadzonej przez żonę działalności gospodarczej. Złożone na tę okoliczność oświadczenie, iż od stycznia do września 2014 r. jego żona osiągnęła stratę w wysokości [...] zł, a od kwietnia do września 2014 r. stratę w kwocie [...] zł nie jest wystarczające. Skarżący został bowiem wezwany do złożenia dokumentu potwierdzającego uzyskiwane przychody z działalności gospodarczej żony za okres 2014 r. w zależności od sposobu rozliczenia. W tym miejscu wskazać należy, iż w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotne zatem jest to, że żona skarżącego uzyskuje przychody z działalności gospodarczej i oraz wysokość tych przychodów, która pomimo wezwania Sądu nie została określona. Również analiza złożonych wyciągów z rachunków bankowych, w tym związanego z prowadzoną przez żonę skarżącego działalnością gospodarczą – suma obrotów i dodatnie saldo końcowe za ostatnie pół roku nie wskazuje na trudności finansowe, czy problemy z regulowaniem bieżących zobowiązań. W konsekwencji uznać należy, że skarżący nie wykazał, by sytuacja materialna jego rodziny była faktycznie trudna i uzasadniała przerzucenie na skarb państwa kosztów postępowania wywołanych wniesieniem skargi, a także kosztów ustanowienia w sprawie pełnomocnika. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.