VIII SA/Wa 773/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Artur Kot po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku E. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych ze skargi E. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r. postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu, E. K. (dalej: "skarżąca") wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (wpis od skargi kasacyjnej w kwocie [...] zł). W oświadczeniu o majątku i dochodach skarżąca wskazała, że wspólnie z mężem prowadzi gospodarstwo rolne ([...] ha), z którego dochód ([...] zł miesięcznie) pozwala jedynie na przetrwanie. Dodatkowo oświadczyła, że nie uzyskuje dochodów z innych źródeł, nie posiada majątku (poza gruntami rolnymi i budynkiem mieszkalnym o powierzchni [...] m2), zaś nietrafiona inwestycja w postaci zakupu "elewatora" pochłonęła oszczędności małżonków całego życia. Odpowiadając na wezwanie Sądu, wystosowane w trybie art. 255 u.p.p.s.a., skarżąca wyjaśniła, że środki uzyskane ze zbycia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości na wyspie W. za kwotę [...] zł w "ogromnej większości" zostały przeznaczone na spłatę wierzycieli, w tym zobowiązań związanych z ww. nieruchomością. Zostały także wydatkowane na odtworzenie gospodarstwa rolnego, tj. nabycie trzech nieruchomości rolnych (za łączną kwotę [...] zł), sprzęt rolniczy i materiał siewny ([...] zł). Część z nich stanowiła zaś wydatki na ślub i wesele syna ([...] zł). Do pisma skarżąca załączyła stosowne kopie aktów notarialnych oraz wyciąg z rachunku bankowego. Postanowieniem z 24 lutego 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca prawidłowo wniosła sprzeciw na powołane wyżej postanowienie referendarza sądowego. Zarzuciła, że wadliwie dokonano oceny stanu faktycznego. Z załączonych dokumentów wynika bowiem, że kwota uzyskana ze sprzedaży prawa użytkowania wieczystego nieruchomości została w całości wydatkowana. W szczególności w celu zapewnienia małżonkom "jakiegoś" źródła dochodu, tj. została przeznaczona na odtworzenie ich gospodarstwa rolnego stanowiącego jedyne źródło dochodów dwuosobowej rodziny. Dochody z tego gospodarstwa wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Skarżąca dodała, że mąż jest chory i wymaga przyjmowania leków (wydatek min. [...] zł miesięcznie). W zaskarżonym postanowieniu nie odniesiono się nadto do przedstawionego wyciągu z rachunku bankowego. Zdaniem skarżącej, dowód ten potwierdza zasadność jej wniosku. Wynika z niego bowiem, że małżonkowie nie posiadają żadnych oszczędności i nie osiągają innych dochodów. Zgodnie z art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej: "u.p.p.s.a.") wniesienie w terminie sprzeciwu od wyżej wymienionego postanowienia spowodowało, że utraciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zauważył, co następuje: Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 u.p.p.s.a właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.). Podkreślić jednocześnie należy, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Zatem wskazana instytucja ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. W związku z tym osoby występujące na drogę postępowania sądowego winny mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku. Czyli winny w sposób wiarygodny i rzetelny wykazać, że w ich przypadku występują przesłanki do uwzględnienia ich wniosku. Warto dodać, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy. Natomiast zawarte w przepisie określenie "gdy wykaże" oznacza przekonanie Sądu, że osoba ta znajduje się w sytuacji, o której mowa w cytowanych przepisach u.p.p.s.a. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, a także stan faktyczny niniejszej sprawy uznać należy, że nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie. Nie wykazała ona bowiem, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dodać należy, że skarżąca występowała już z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w sprawie zawisłej przed tutejszym Sądem, sygn. akt VIII SO/Wa 2/13. Sąd odmówił wówczas skarżącej przyznania prawa pomocy uznając, że jej sytuacja życiowa nie nosi znamion wyjątkowości. Skarżąca w obu wnioskach wskazała podobne okoliczności faktyczne. W niniejszej sprawie dodatkowo powołała się na zły stan zdrowia męża i konieczność ponoszenia wydatków z tytułu jego leczenia. Wskazała na umorzenie postępowanie egzekucyjnego przez Naczelnika US. Zgodnie z poglądami prawnymi prezentowanymi w orzecznictwie sądów administracyjnych, badając przesłanki zastosowania w okolicznościach danej sprawy art. 165 u.p.p.s.a., sąd jest zobowiązany do porównania wniosku złożonego pierwotnie i argumentacji przywoływanej przez wnioskodawcę w toku pierwotnego postępowania o przyznanie prawa pomocy z powtórnym wnioskiem w tym zakresie. Przez zmianę okoliczności sprawy należy rozumieć zarówno wszelkie zmiany w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązujących przepisach prawnych, które uzasadniają wydanie postanowienia o odmiennej treści niż uprzednio wydane. Natomiast złożenie przez stronę kolejnego wniosku w przedmiocie prawa pomocy nie obliguje sądu do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 u.p.p.s.a. Rolą sądu jest bowiem w takim przypadku zbadanie, czy strona powołała nowe (zmienione) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu (por. postanowienia NSA z 30 maja 2014 r., sygn. akt II FZ 672/14 oraz II FZ 673/14; dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.). Podkreślenia wymaga, że skarżąca wraz z mężem utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, które przynosi stałe i regularne dochody. Analiza wyciągów bankowych prowadzi zaś do wniosku, że skarżąca w realiach niniejszej sprawy nie przedstawiła w sposób wiarygodny swojej sytuacji finansowej (wszystkich źródeł dochodów). We wniosku wskazała bowiem, że osiąga dochody jedynie z prowadzonego wraz z mężem gospodarstwa rolnego. Z załączonego wyciągu bankowego wynika zaś, że otrzymuje także inne wpływy z tytułu płatności rolnych, o których uprzednio nie wspomniała. Już choćby z tej przyczyny argumentacja skarżącej nie zasługuje na wiarę. Zdaniem Sądu, również zasady logiki i doświadczenia życiowego nakazują przyjąć, że w przypadku skarżącej nie zostały spełnione przesłanki przyznania jej prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Małżonkowie zainwestowali w gospodarstwo rolne znaczne środki finansowe zapewniając sobie w ten sposób stałe źródło dochodu. Skarżąca nie wykazała przy tym w sposób wiarygodny, że dochody z tego gospodarstwa są niewystarczające na pokrycie kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie (wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie [...] zł) bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla dwuosobowej rodziny. Skarżąca wraz z mężem poniosła znaczne nakłady inwestycyjne w gospodarstwo rolne (przykładowo [...] tys. zł na materiał siewny). Roczne dochody z tego gospodarstwa deklaruje na poziomie ok. [...] zł (12 x [...] zł). Czyli z tej argumentacji wynika, że bez uzasadnionej przyczyny ponosi znaczne wyższe wydatki od osiąganych dochodów. Należy zatem uznać oświadczenia skarżącej dotyczące jej sytuacji finansowej za niewiarygodne. Ta sama przyczyna była podstawą do odmówienia skarżącej prawa pomocy postanowieniem WSA w Warszawie z 29 maja 2013 r. wydanym w niniejszej sprawie. Zgodnie z ugruntowaną linią orzeczniczą sądów administracyjnych osoba fizyczna, która dysponuje jakimkolwiek miesięcznym stałym dochodem, winna partycypować w kosztach postępowania. Obowiązek zaś ich ponoszenia nie świadczy o naruszeniu prawa do sądu. Prawo to istnieje i pozwala stronie na dochodzenie jej słusznych roszczeń, a ustanowienie obowiązku ponoszenia kosztów sądowych umożliwia jego realizację. Ograniczona wielkość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji (por. postanowienia NSA z 14 stycznia 2014 r., sygn. akt II FZ 1517/13, z 26 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 219/12, z 28 października 2011 r., sygn.. akt II OZ 1040/11; dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.). Mając powyższe na uwadze, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 255 i art. 165 u.p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji postanowienia