VIII SA/Wa 80/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Nawrot (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur, Sędzia WSA Leszek Kobylski, Protokolant Referent Justyna Kapusta, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 września 2013 r. sprawy ze skargi R. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę. Decyzją znak [...] z dnia [...] listopada 2012 r. Prezydent Miasta R. (Prezydent, organ I instancji), działając na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm., zwanej dalej "u.e.l.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze. zm., zwana dalej "k.p.a."), orzekł o wymeldowaniu R. B. (skarżący, strona) z pobytu stałego przy ul. [...] m [...] w R. W uzasadnieniu decyzji przedstawiając przebieg postępowania w sprawie Prezydent podał, iż wniosek o wymeldowanie skarżącego złożyła K. B. (obecnie K.; wnioskodawczyni) wskazując, iż w dniu [...] sierpnia 2010 r. były mąż po [...], dobrowolnie opuścił mieszkanie. W dniu [...] sierpnia 2010 r. próbował do niego powrócić, lecz nie został przez nią wpuszczony. W dniu [...] sierpnia 2010 r. w obawie o własne życie wymieniła wkładkę do zamka w drzwiach wejściowych. Skarżący natomiast wyjaśnił, że w dniu [...] sierpnia 2010 r. wyszedł z mieszkania, ale go nie opuścił. Potwierdził, iż ponownie chciał wejść do lokalu z policją, ale nie został wpuszczony przez byłą żonę, która jego rzeczy osobiste (na przebranie) wystawiła na klatkę schodową. O zarzucie [...] byłej żony dowiedział się po aresztowaniu. Stwierdził, iż bez podziału majątku dobrowolnie się nie wymelduje. Organ I instancji wskazał, iż zawiesił postępowanie w sprawie, do czasu rozpoznania sprawy karnej, co nastąpiło w dniu [...] listopada 2011 r. (wyrok Sądu uprawomocnił się w dniu [...] maja 2012 r.). W toku dalszego postępowania, na podstawie pisma Prokuratury Rejonowej R. [...] w R. sygn. [...] z dnia [...] września 2012 r. (opartego na kopii zażalenia strony z dnia [...] września 2010 r. na postanowienie Sądu o tymczasowym aresztowaniu) ustalone zostało, iż w dniu zatrzymania ([...] września 2010 r.) skarżący od czterech tygodni nie przebywał w spornym lokalu. Okoliczność tą potwierdziła także wnioskodawczyni. W konsekwencji organ stwierdził, że skarżący bez wymeldowania się opuścił miejsce pobytu stałego tj. lokal nr [...] przy ul. [...] w R., spełnione zatem zostały ustawowe przesłanki do orzeczenia o wymeldowaniu. Odwołanie na powołaną decyzję złożył skarżący wnioskując o jej uchylenie. Podał on, iż organ I instancji nie odniósł się do jego zeznań, iż od [...] sierpnia do aresztowania w dniu [...] września 2010 r. przez prawie cztery tygodnie spał po klatkach schodowych i w piwnicy, bowiem nie mógł wejść do mieszkania. Powyższe wynikało z tego, że jego była żona wymieniła zamek w drzwiach. Prosił policję o pomoc, jednak to nie poskutkowało, mimo iż policja rozmawiała z wnioskodawczynią, która w ich obecności wydała mu rzeczy na klatce schodowej. Podniósł, iż stanowiący podstawę decyzji art. 15 ust. 2 u.e.l. zastosowany został na jego niekorzyść, z jego treści wynika bowiem, iż "przewiduje możliwość", a nie że nakazuje wymeldowanie. Ponadto w ww. regulacji mowa jest o opuszczeniu miejsca pobytu przez okres ponad trzy miesiące, natomiast jego nie było w mieszkaniu trzy i pół tygodnia i to dlatego, że nie mógł do niego wejść, nawet z policją. Wyjaśnił dalej, że został aresztowany i przebywa w areszcie, tak wiec nie można ww. przepisu odnosić do jego sytuacji. Skarżący zakwestionował także, że nie opuścił spornego mieszkania dobrowolnie, lecz nie został do niego wpuszczony. Decyzją znak [...] z dnia [...] grudnia 2012 r. Wojewoda [...] (Wojewoda, organ odwoławczy), biorąc za podstawę przepisy art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. Na podstawie stanu faktycznego ustalonego w sprawie przez organ I instancji, Wojewoda uznał, iż spełnione zostały ustawowe przesłanki do wymeldowania skarżącego z pobytu stałego przy ul. [...] m [...] w R. Dowodem na powyższe są wyjaśnienia wnioskodawczyni, która potwierdziła, iż jej były mąż nie mieszka w przedmiotowym mieszkaniu od dnia [...] sierpnia 2010 r., kiedy po usiłowaniu pozbawienia jej życia poprzez uduszenie opuścił przedmiotowy lokal. Następnego dnia próbował do niego powrócić lecz nie został doń wpuszczony. W obawie o własne życie wymieniła wkładkę w drzwiach w dniu [...] sierpnia 2010 r. Obawy te były słuszne, bowiem Sąd Okręgowy w R. II Wydział Karny wyrokiem z dnia [...] listopada 2011 r., sygn. akt. [...], uznał skarżącego za winnego i skazał go na karę pozbawienia wolności w wymiarze 8 lat. W wyniku apelacji Sąd Apelacyjny w L. [...] wyrokiem z dnia [...] maja 2012 r. sygn. akt [...], utrzymał w mocy ww. wyrok Sądu Okręgowego w R. uznając apelację za oczywiście bezzasadną. Ponadto, organ II instancji zwrócił uwagę, że wyrokiem Sądu Okręgowego w R. [...] z dnia [...] grudnia 2010 r., sygn. akt. [...] orzeczono rozwód małżeństwa skarżącego i wnioskodawczyni oraz eksmisję strony ze spornego lokalu. Wojewoda nie uznał za zasadne wyjaśnień skarżącego, iż w dniu [...] sierpnia 2012 r. (winno być 2010 r.) wyszedł z mieszkania, ale go nie opuścił. Wyjaśnił w tym zakresie, iż sprawca, który popełnia przestępstwo umyślnie, a takim przestępstwem były czyny, za które skarżący został skazany, musi liczyć się z tym, że jego zachowanie spotka się z sankcją karną ze strony wymiaru sprawiedliwości. Decydując się na popełnienie przestępstwa znęcania się nad członkami najbliższej rodziny, sprawca musi brać pod uwagę nie tylko nieuchronność kary, ale także to, że organy państwa uczynią wszystko co dozwolone w granicach prawa, aby zapobiec popełnieniu przez sprawcę tego rodzaju czynów w przyszłości. Jednym ze środków do osiągnięcia tego celu jest odizolowanie sprawcy od ofiar. Innym tego rodzaju środkiem będzie uniemożliwienie dalszego wspólnego zamieszkiwania sprawcy i ofiary przestępstwa. Nie ulega wątpliwości, że dobro wnioskodawczyni przemawia za podjęciem wszelkich prawem dopuszczalnych kroków w celu ochrony jej bezpieczeństwa i spokojnego bytu. Tak więc, skoro na skutek zastosowania odpowiednich norm prawa karnego doszło do sytuacji, w której skarżący na skutek skazania został osadzony w Zakładzie Karnym, to również w dziedzinie prawa administracyjnego wymagana jest konsekwencja w tym przedmiocie. Zastosowanie przedstawionego wyżej rozumowania w toku wykładni art. 15 ust. 2 u.e.l. prowadzi do konkluzji, że rodzaj i charakter popełnionego przestępstwa w sposób oczywisty wykluczają dalsze wspólne zamieszkiwanie sprawcy z ofiarą. Powyższa wykładnia przyczynia się do zachowania spójności systemu prawnego w zakresie ochrony wolności i praw ofiar przestępstw. Wskazano w decyzji, że wobec faktu, iż skarżący od dnia [...] sierpnia 2010 r. nie zamieszkuje w spornym lokalu i nie może w nim zamieszkać ze względu na popełnione czyny, za które został skazany prawomocnym wyrokiem, to dalsze utrzymywanie tej sytuacji prowadziłoby do fikcji, że skarżący wyłącznie deklaruje zamiar zamieszkiwania w lokalu nie mieszkając w nim. Skoro skarżący swoim zachowaniem doprowadził do konieczności opuszczenia miejsca pobytu stałego, uznać należy, że opuścił on dobrowolnie i trwale sporny lokal. Odnosząc się do podnoszonej w odwołaniu kwestii rozliczeń majątkowych z wnioskodawczynią wskazał, że przepisy u.e.l. mają charakter wyłącznie ewidencyjny. Fakt zameldowania określonej osoby pod wskazanym adresem, czy też wymeldowanie tej osoby z miejsca pobytu stałego pozostaje bez wpływu na prawa majątkowe związane z danym lokalem. Skargę na powyższą decyzję do sądu administracyjnego złożył skarżący. Wskazał on, iż sporny lokal opuścił w dniu [...] sierpnia 2010 r. o godzinie 22 po kłótni z żoną. Kiedy w dniu następnym chciał wejść do domu, była żona nie wpuściła go, a w kolejnym dniu wymieniała zamki. Nie zgodził się z argumentem decyzji organu I instancji, iż nie podjął próby powrotu do mieszkania, informował bowiem w dniu [...] sierpnia 2010 r. (w wywiadzie środowiskowym), kuratora sądowego, że po awanturze z żoną wyprowadził się i od tego czasu zamieszkiwał w piwnicy i na klatce schodowej swojego bloku lub u znajomych. Wzywał też policję, ale i tak nie został wpuszczony do mieszkania. W dalszej części skargi skarżący powtórzył powoływane na etapie postępowania odwoławczego zarzuty dotyczące naruszenia art. 15 ust. 2 u.e.l., w szczególności w zakresie dowolności opuszczenia miejsca zamieszkania. Podniósł nadto, iż opuszczenie lokalu winno być rozumiane jako zaniechanie posiadania lokalu, będącego dotychczasowym miejscem stałego pobytu oraz dobrowolne. Ponadto w mieszkaniu znajdują się jego rzeczy oraz rzeczy, do których ma wspólne prawo z byłą żoną. Wywiódł, że poprzez zameldowanie jego wkład włożony w to mieszkanie będzie zabezpieczony do momentu rozstrzygnięcia przez Sąd sprawy o podział majątku. Jednocześnie skarżący zanegował, że w sprawie brak jest dowodów jakoby w mieszkaniu znajomych, w którym został aresztowany przebywał przez cztery tygodnie. Wskazał także, iż Sąd nie powinien brać pod uwagę wyroku, z którym jeszcze walczy, ale opierać się na przepisach administracyjnych w celu ustalenia, czy skarżący spełnia ustawowe przesłanki wymeldowania. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga podlega oddaleniu. Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 powołanej wyżej ustawy sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przez sąd przepisów prawa, wskazanego w art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Skarga dotyczy zasadności wymeldowania R. B. z pobytu stałego w R. przy ul. [...] m [...]. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy u.e.l. Zgodnie z art. 1 ust. 2 tej ustawy, ewidencja ludności polega na rejestracji danych o miejscu pobytu osób, o urodzeniach, dotyczących obowiązku wojskowego, zmianach stanu cywilnego, obywatelstwa, imion i nazwisk oraz o zgonach. Zgodnie natomiast z art. 15 ust. 1 u.e.l., osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego dłużej niż 3 miesiące, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczania tego miejsca. Natomiast z treści art. 15 ust. 2 powołanej ustawy wynika, że niewykonanie tego obowiązku upoważnia organ gminy do wydania na wniosek strony lub z urzędu decyzji w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W pierwszej kolejności stwierdzić należy, iż zarówno zameldowanie jak i wymeldowanie z miejsca stałego pobytu ma charakter wyłącznie ewidencyjny i rejestrowy. Wobec tego orzekanie w formie decyzji administracyjnej w tym przedmiocie nie ma nic wspólnego z prawem rzeczowym bądź obligacyjnym, jakie danej osobie przysługuje do określonego lokalu. Z brzmienia ww. art. 15 wynika, że jedyną przesłanką wymeldowania jest fakt opuszczenia miejsca zameldowania bez dopełnienia obowiązku wymeldowania. Przez opuszczenie lokalu rozumie się fizyczne nieprzebywanie w nim, połączone z zamiarem opuszczenia danego lokalu, z jednoczesnym zerwaniem związków z dotychczasowym lokalem i skoncentrowanie swoich interesów osobistych i majątkowych w nowym miejscu, przy czym w orzecznictwie sądowym powszechnie przyjęty został pogląd, że o opuszczeniu miejsca pobytu stałego można mówić jedynie wówczas, jeżeli ma ono charakter dobrowolny i trwały (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 kwietnia 2001 r. sygn. akt V SA 3169/00, Lex nr 50123). W orzecznictwie przyjmuje się, że co do zasady opuszczenie miejsca pobytu powinno być dobrowolne, a o dobrowolności opuszczenia można mówić wtedy, gdy było ono wynikiem realizacji uprzednio powziętego zamiaru zmiany miejsca pobytu i przeniesienia centrum swych spraw życiowych w inne miejsce. Zwrócić uwagę należy, że zamiar, rozumiany jako przejaw woli osoby opuszczającej lokal, powinien być oceniany na podstawie obiektywnych okoliczności, a nie tylko na podstawie treści oświadczenia zainteresowanej osoby. Niezbędnym w tej kwestii jest uwzględnienie obiektywnych przesłanek opuszczenia, takich jak: powód opuszczenia, możliwość dostępu do lokalu, wola powrotu i utrzymywanie związków z miejscem stałego pobytu, jak również pogodzenie się z dalszym niezamieszkiwaniem w nim (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 11 lutego 2011 r., II SA/Gl 802/2010, Lex Polonica nr 2592125). W wyroku z dnia 13 czerwca 2012 r., III SA/Kr 1410/11, LEX Nr 1230669, WSA w Krakowie wskazał, że przymusowe opuszczenie lokalu może stanowić przesłankę wymeldowania jedynie wówczas, gdy było wynikiem bezprawnych działań innych osób, a nie wtedy, gdy osoba jest zmuszona opuścić lokal wskutek zawinionych przez nią samą działań. Oznacza to, że wymeldowaniu z pobytu stałego może podlegać nie tylko ten, kto opuścił lokal na skutek tego, że nie chce z miejscem zameldowania wiązać swych dalszych spraw życiowych. Na równi z dobrowolnym opuszczeniem lokalu muszą być traktowane wszystkie te przypadki, kiedy osoba podlegająca wymeldowaniu nie może zgodnie z prawem lub na skutek okoliczności faktycznych dalej zamieszkiwać w miejscu, w którym była zameldowana i swoje centrum życiowe skoncentrowała w innym miejscu. Taka sytuacja zaistniała w rozpoznawanej sprawie, gdyż w dacie wydania decyzji przez organy obu instancji skarżący przebywał w Zakładzie Karnym, odbywając karę 8 lat pozbawienia wolności za przestępstwo umyślne – [...] swojej byłej żony (wnioskodawczyni). Tak długi okres daje podstawę do przyjęcia, że opuszczenie lokalu ma charakter długotrwały. Dopuszczając się naruszeń prawa skarżący winien uwzględniać, że zostanie pozbawiony wolności. Nawet jeśli jego bezpośrednim zamiarem nie było opuszczenie mieszkania, to pozbawienie wolności do tego skutku doprowadziło. Drugim istotnym elementem, potwierdzającym słuszność powyższej wykładni jest to, że wobec skarżącego orzeczona została także eksmisja z lokalu nr [...] przy ul. [...], w którym przed aresztowaniem był zameldowany (prawomocny wyrok Sądu Okręgowego w R. z dnia [...] grudnia 2010 r. sygn. akt [...], k. [...] akt organu I instancji). Ta okoliczność jednoznacznie wskazuje na brak możliwości dalszego zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu. Zgodnie z tezą wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 marca 2012 r., II OSK 1515/10, LEX Nr 1145560, prawomocny wyrok eksmisyjny sądu powszechnego potwierdza zaistnienie przesłanki z art. 15 ust. 2 u.e.l. Podkreślenia przy tym wymaga, że w szczególności prawomocny wyrok orzekający eksmisję skarżącego stanowił wystarczający dowód utraty przez niego uprawnień do przebywania w lokalu. Wyrok ten wiąże na podstawie art. 365 § 1 K.p.c. nie tylko sąd, który go wydał, ale także inne sądy. Sąd administracyjny nie może w konsekwencji poddawać ocenie trafności tego wyroku (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 grudnia 2007 r. o sygn. akt II OSK 1736/06, publ. cbois). Mając na uwadze orzeczoną eksmisję strony ze spornego lokalu, opuszczenie przez niego tego miejsca, związane z jego obecnym pobytem w zakładzie karnym, należy traktować jako dobrowolne – jako że wynikało ono ze zgodnego z prawem władczego działania organu Państwa. W orzecznictwie podkreśla się, że ustawowa przesłanka opuszczenia miejsca pobytu jest spełniona także w przypadku przymusowego opuszczenia lokalu, jeżeli ten przymus wynikał ze zgodnego z prawem działania organów państwa w związku z aresztowaniem, a następnie odbywaniem kary pozbawienia wolności przez wnoszącego skargę. Podkreślenia wymaga, że obowiązkiem Państwa jest ochrona każdego obywatela przed ewentualnymi przestępstwami, godzącymi w jego zdrowie, godność i nietykalność osobistą. Ochrona taka winna być również realizowana w dziedzinie prawa administracyjnego poprzez wymeldowanie osoby, która została skazana za [...], z miejsca stałego pobytu, gdzie zamieszkuje również wnioskodawczyni. Tak też zasadnie orzekły organy. Z zebranego materiału dowodowego jednoznacznie bowiem wynika, że skarżący znęcał się fizycznie i psychicznie nad swoją byłą żoną i doszło do [...]. Wskazuje na to treść powołanych wyroków. Orzekając w niniejszej sprawie Sąd miał również na względzie konieczność zachowania zasady spójności systemu prawnego w zakresie ochrony osoby pokrzywdzonej przestępstwem z art. 207 § 1 Kodeksu karnego. Skoro bowiem sąd cywilny, rozwiązując przez rozwód małżeństwo skarżącego i wnioskodawczyni, orzekł o eksmisji skarżącego, a sąd karny skazał go na karę pozbawienia wolności za [...] nad byłą żoną, to również rozstrzygnięcie organu administracji winno być zgodne z tymi orzeczeniami. Odmowa wymeldowania skarżącego niweczyłaby skutki orzeczeń obu sądów i doprowadziłaby do funkcjonowania sprzecznych ze sobą rozstrzygnięć – co jest rzeczą niedopuszczalną (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 30.11.2010r. o sygn. akt III SA/Łd 253/10, dostępny w internetowej bazie orzeczniczej NSA). Odnosząc się do wyrażanych przez skarżącego obaw w zakresie utraty mieszkania i dorobku całego życia należy wyjaśnić, że w obecnym stanie prawnym ewidencja ludności dostarcza organom jedynie wiedzy o rzeczywistym miejscu pobytu obywatela i w żaden sposób nie wiąże się ze sferą praw do lokalu bądź zajmowanego pomieszczenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24.02.2006 r. o sygn. akt II OSK 561/05, Lex nr 194344). Natomiast dokonanie wymeldowania nie może być traktowane jako podstawa do ustania jakichkolwiek praw majątkowych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2.06.2005 r. o sygn. akt IV SA/Wa 627/05, dostępny w internetowej bazie orzeczniczej NSA). Zarzuty skargi są bezpodstawne. Jednocześnie Sąd wskazuje, iż wbrew zarzutom skargi nie dopatrzył się w prowadzonym postępowaniu uchybień, jak również braku obiektywizmu w ocenie dowodów dokonanej przez organy obu instancji. Dysponując materiałem dowodowym w postaci wyjaśnień wnioskodawczyni i skarżącego oraz dokumentów, w tym prawomocnym wyrokiem nakazującym eksmisję skarżącego ze spornego lokalu i wyrokiem skazującym, organy dokonały prawidłowej oceny tego materiału zgodnie z przepisami art. 77 i art. 80 k.p.a., czemu dały wyraz w uzasadnieniach podjętych decyzji. W wyniku tej oceny właściwie przyjęły, że w rozpatrywanej sprawie zaistniały przesłanki z art. 15 ust. 2 u.e.l., skutkujące wymeldowaniem strony z pobytu stałego. Mając na uwadze powołane okoliczności, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z § 18 i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461).