VIII SA/Wa 849/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur Sędzia WSA Iwona Owsińska – Gwiazda (sprawozdawca) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 18 listopada 2021 r. sprawy ze skargi E. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...]lipca 2021 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z [...]czerwca 2021 r. Nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]na rzecz skarżącego E. B. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z [...] lipca 2021 r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. (dalej: organ odwoławczy, Kolegium, SKO) na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej: k.p.a.), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy K. (dalej: organ I instancji, Wójt) z [...] czerwca 2021 r., nr [...] o odmowie przyznania E. B. (dalej: strona, skarżący, wnioskodawca) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką M. B. Podstawę rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia: W dniu 17 maja 2021 r. do organu I instancji wpłynął wniosek strony o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, tj. matką M.B. ur. [...] r. Decyzją z [...] czerwca 2021 r. Wójt Gminy K. odmówił skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że niepełnosprawność M. B. powstała w [...] roku życia. Tak więc niepełnosprawność nie powstała w wieku określonym w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych tj. nie później niż do ukończenia 18 lub 25 roku życia. Organ wskazał też, że skarżący od [...].07.2013 r. do chwili obecnej pobiera zasiłek dla opiekuna w związku z opieką nad matką. Nie została zatem spełniona przesłanka z art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ stwierdził, że skarżący od 2009 r. sprawuje opiekę nad matką i zaprzestał pracy w gospodarstwie rolnym od [...].07.2013 r. W odwołaniu skarżący zarzucił m. in., że organ naruszył cyt. wyżej przepis przez nieuwzględnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r. K 38/14. Wniósł o ustalenie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 maja 2021 r. Utrzymując w mocy w/w decyzję SKO wskazało, że M. B., jak wynika z orzeczenia Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. z [...].06.2012 r. została zaliczona do [...] stopnia niepełnosprawności , orzeczenie wydano na stałe, wskazano, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...].04.2012 r., a niepełnosprawność istnieje od 2007 r. Podniosło, że pełnomocnik skarżącego wskazał, że w przypadku przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnosi o uchylenie decyzji Wójta Gminy K. z [...].11.2018 r. przyznającej stronie specjalny zasiłek dla opiekuna. Kolegium utrzymując w mocy przedmiotową decyzję nie podzieliło stanowiska organu I instancji i uznało, że niezasadna była odmowa przyznania świadczenia tylko dlatego, że niepełnosprawność powstała później niż to wskazuje art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych, albowiem kryterium momentu powstania niepełnosprawności jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia utraciło przymiot konstytucyjności. Wskazało, ze materiał dowodowy sprawy daje podstawy do uznania, że skarżący spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 cyt. ustawy. Podniosło, ze sprawuje on opiekę nad matką od 2009 r. i w związku z tym od [...].07.2013 r. zaprzestał pracy w gospodarstwie rolnym, a decyzją z [...].06.2014 r. [...] został mu przyznany zasiłek dla opiekuna w związku z opieką nad matką, które to świadczenie w kwestii dotyczącej sprawowanej opieki jest tożsame z wnioskowanym. SKO wskazało, że skarżący skorzystał z prawa wyboru świadczenia i wniósł o uchylenie decyzji organu I instancji przyznającej mu zasiłek dla opiekuna. Podniosło, że organ I instancji decyzją z [...].06.2021 r. [...] odmówił uchylenia decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna, od decyzji nie wniesiono odwołania, zatem stała się ona ostateczna. Aczkolwiek SKO nie podzieliło stanowiska Wójta w przedmiocie braku przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, to uznało, że w niniejszym postępowaniu nie jest władne wypowiadać się w kwestii ostatecznej decyzji o odmowie uchylenia decyzji ustalającej prawo do zasiłku dla opiekuna. Z tych przyczyn SKO uznało decyzję za zgodna z prawem. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący nie zgodził się z wydaną decyzją wnosząc o jej uchylenie nadto o zwrot kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego. Zarzucił naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w związku z art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych polegające na pominięciu celu ustawy i przyjęciu, że okoliczność pobierania przez skarżącego zasiłku dla opiekuna stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji błędne uznanie, że fakt pobierania zasiłku dla opiekuna ma przesądzające znaczenie dla oceny wniosku skarżącego o przyznanie mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu rozwinął w/w stanowisko i wskazał, że spełnił wszystkie warunki do uzyskania wnioskowanego świadczenia. W odpowiedzi na skargę, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2019 r. poz. 2167 t.j.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2019 r. poz. 2325 t.j., dalej: p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając niniejszą sprawę w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za zasadną. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy u.ś.r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji edukacji. W przypadku, gdy o w/w świadczenia ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników, bądź domownicy świadczenia te przysługują rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego (art. 17 b ust. 1), co potwierdza się stosownym oświadczeniem (art. 17b ust. 2 u.ś.r.). Sąd zgadza się z oceną organu odwoławczego, że skarżący spełnia warunki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r. uprawniające go do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Na obecnym etapie postępowania nie jest sporne, że skarżący sprawuje opiekę nad matką, wobec której wydane zostało orzeczenie o [...] stopniu niepełnosprawności, a nadto że w związku ze sprawowaną opieką zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego. Zasadnie również organ odwoławczy przyjął, że wobec treści wyroku TK z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tego tylko powodu, że nie został spełniony jeden z warunków, określony w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Stosownie do jego treści świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie sposób jednak podzielić stanowiska organu odwoławczego co do tego, że przyznaniu skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego stoi na przeszkodzie wciąż obowiązująca decyzja o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego. Skarżący, mając bowiem świadomość niedopuszczalnego, a występującego w sprawie, zbiegu uprawnienia do ww. świadczeń, składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego oświadczył, że w przypadku przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego wnosi o uchylenie decyzji przyznającej mu specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad matką. Oświadczenie to złożył we wniosku z [...] maja 2021 r. inicjującym postępowanie o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego. Skoro więc skarżący dokonał wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 pkt 3 u.ś.r., to nie może zostać pozbawiony prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, które to świadczenie winno zostać mu przyznane za okres od miesiąca, w którym wpłynął wniosek w tym zakresie (art. 24 ust. 2 u.ś.r.). W tym miejscu Sąd wskazuje na ugruntowaną linię orzeczniczą sądów administracyjnych, że w celu zagwarantowania stronie wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., nie można od strony wymagać rezygnacji z przyznanego wcześniej świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie świadczenie rzeczywiście zostanie przyznane. Wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej świadczenia przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej, stawia ją w trudnej sytuacji, wprowadza w stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce otrzymywanego. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a przeciwnie - powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z prawa wyboru skorzystać (por. wyroki NSA: z 18 grudnia 2018 r., I OSK 1676/18; z 12 grudnia 2018 r., I OSK 1175/18; z 13 lipca 2018 r., I OSK 235/18, oraz wyroki WSA: w Gliwicach z 19 marca 2019 r., IV SA/Gl 985/18, w Białymstoku z 10 marca 2020 r., II SA/Bk 48/20, wszystkie publ. CBOSA). W ocenie Sądu, to na organie administracji spoczywa główny ciężar znalezienia takiego rozwiązania procesowego, który gwarantowałby skarżącemu realizację żądania nie tylko w zakresie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale także do przyznania tego prawa na taki okres, jaki wynika z art. 24 ust. 2 u.ś.r., tj. począwszy od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie prawa z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. W zasadzie prawdy obiektywnej, wyrażonej art. 7 k.p.a., zawiera się bowiem obowiązek organu administracji publicznej załatwiania spraw z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Tymczasem organy w niniejszej sprawie odmówiły skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką z powodu ustalenia wobec niego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, pomimo że wyraźnie wybrał we wniosku z 17 maja 2021 r. świadczenie korzystniejsze. W okolicznościach przedmiotowej sprawy organy orzekające powinny w pierwszej kolejności zbadać pozytywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wskazane w art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz uwzględniając treść wyroku TK w sprawie K 38/13 uznać, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może być podstawą do odmowy przyznania tego świadczenia wobec matki wnioskodawcy. Jeśli skarżący spełnia przesłanki do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1 u.ś.r., czego w zaskarżonej decyzji SKO nie kwestionuje, ustalając, że sprawuje on stałą opiekę nad niepełnosprawną matką, to przeszkodą w przyznaniu tego świadczenia nie może być decyzja organu I instancji z [...].06.2021 r. nr [...] o odmowie uchylenia decyzji. Takie załatwienie wniosku skarżącego przez organ I instancji, zaakceptowane przez organ odwoławczy, stanowi nierozpoznanie istoty sprawy poprzez naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) w związku z art. 27 ust. 5 pkt 3 u.ś.r., a tym samym przepisów postępowania – art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Zdaniem Sądu nie do przyjęcia jest sytuacja, w której osoba spełniająca warunki do uzyskania jednocześnie kilku różnych świadczeń z pomocy społecznej, otrzymuje świadczenie mniej korzystne, gdy – tak jak w niniejszej sprawie – mogła dokonać wyboru i wyraźnie oświadczyła, że wybiera świadczenie bardziej korzystne. Podsumowując, fakt pobierania przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego, w świetle jego oświadczenia o rezygnacji z tego świadczenia na rzecz świadczenia pielęgnacyjnego, nie mógł stanowić przeszkody do przyznania korzystniejszego świadczenia od daty złożenia wniosku. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną i poprzedzającą ją decyzję (punkt 1 wyroku). Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z dokonanych w uzasadnieniu rozważań Sądu oraz oceny prawnej i wiążą organy stosownie do art. 153 p.p.s.a. O kosztach postępowania sądowego orzeczono w punkcie 2 wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. (Dz.U. z 2018 r. poz. 265 t.j.), zasądzając od SKO na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania, na które składają się koszty zastępstwa procesowego ([...] zł). ----------------------- 6