VIII SA/Wa 855/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Lucyna Kaligowska po rozpoznaniu w dniu 1 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. z siedzibą w B. – wspólnika spółki cywilnej U. na postanowienie Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżąca A. sp. z o.o. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując, że została zmuszona do ograniczenia bieżącej działalności jedynie do prowadzenia sporów w obronie jej praw. Drobne wydatki z tym związane ponosi zarząd osobiście. Z tego względu sytuacja finansowa prezesa jest na tyle zła, że nie stać go na ponoszenie wpisów od skarg. Skarżąca oświadczyła, iż rachunki bankowe są zajęte przez komorników. Podała, że kapitał zakładowy wynosi [...] zł. Za ostatni rok obrotowy poniosła stratę w wysokości [...] zł. Wyjaśniła, że w latach 2013-2014 nie otrzymała żadnych dopłat, nie posiada też żadnego majątku. Przedstawiła zeznanie podatkowe, bilans, rachunek zysków i strat, wyciągi bankowe. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca oświadczyła, że nie posiada udziałów w innych podmiotach. Pozostali dwaj wspólnicy nie mają możliwości poniesienia kosztów sądowych, na dowód czego przedłożyła m. in. zeznanie podatkowe oraz postanowienie o ogłoszeniu upadłości. Dodała, iż koszty bieżącej działalności ponosi zarząd osobiście. Przesłała zeznanie podatkowe, bilans, rachunek zysków i strat, wyciągi bankowe, deklaracje VAT-7, zestawienie należności i zobowiązań. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna więc mieć świadomość obowiązku ponoszenia tych kosztów i wnosząc o zwolnienie z nich uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (zob. postanowienie NSA z 26 lutego 2013 r., I FZ 27/13). W niniejszej sprawie Skarżąca ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych, tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem osobie prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zdaniem referendarza sądowego Skarżąca powyższej przesłanki nie spełnia. Jej argumentacja koncentruje się wokół takich okoliczności jak ograniczenie bieżącej działalności do prowadzenia sporów, brak środków pieniężnych, zajęcie rachunków bankowych przez komorników. Tymczasem nie można – w ocenie referendarza sądowego – tracić z pola widzenia tego, że Skarżąca nadal pozostaje w obrocie prawnym jako przedsiębiorca. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 17 grudnia 2014 r. (I FZ 459/14) w takiej sytuacji, z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, strona ma obowiązek podejmować wszelkie niezbędne działania w celu prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania przychodów. Jeśli z takiej aktywności zrezygnowała, w konsekwencji nie uzyskuje przychodów i nie podejmuje konkretnych starań ukierunkowanych na ich uzyskiwanie, to oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą strony, nie zaś czynnikami od niej niezależnymi, obiektywnymi. Powyższy pogląd referendarz sądowy w pełni podziela. W tej sytuacji kluczowym argumentem nie może być powołanie się przez Skarżącą na fakt nieprowadzenia bieżącej działalności gospodarczej. Oczywiście taka aktywność należy do decyzji samej Skarżącej, z tym jednak zastrzeżeniem, że jeśli pozostaje ona bierna, to nie może następnie skutecznie domagać się przyznania prawa pomocy i traktowania jej w sposób uprzywilejowany. Oceny tej nie zmieniają powody, dla których Skarżąca bieżącej działalności nie prowadzi, a do których zaliczyła "błędne decyzje ARiMR". Nie sposób też nie zauważyć, iż osoba prawna oraz inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, iż nie ma ich, mimo że podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na ich pokrycie (zob. postanowienie NSA z 26 stycznia 2016 r.; I FZ 574/15). Tymczasem w niniejszej sprawie dość niewiarygodnie brzmią wyjaśnienia Skarżącej, iż sytuacja finansowa prezesa zarządu jest na tyle zła, że nie stać go na ponoszenie za spółkę wpisów od skarg. Referendarzowi sądowemu znany jest bowiem fakt, iż w innych zawisłych przed tutejszym Sądem sprawach P.M. (występujący tam jako wspólnik spółek cywilnych) oświadczył, że zostały mu wypłacone środki finansowe z tytułu płatności rolnych (zob. sprawy o sygn. akt VIII SAB/Wa 101-102/15, 107-109/15 i 115-117/15). To wszystko sprawia, że przeniesienie obowiązku ponoszenia kosztów postępowania na współobywateli byłoby w niniejszej sprawie niezasadne. Wobec tego, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.