VIII SA/Wa 86/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Sławomir Fularski po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. P. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi J. P. L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym postanawia: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu, J.P. L. wystąpił ponownie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi na powołane wyżej postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z [...] września 2013 r. Uzasadniając wniosek wskazał na podobne okoliczności faktyczne, o których mowa w pierwszym wniosku o przyznanie prawa pomocy z [...] lutego 2014 r. Podniósł, że obecnie znajduje się w trudnej sytuacji życiowej spowodowanej złym stanem psychofizycznym oraz ciągłą walką o uniknięcie bankructwa i upadłości jednoosobowej działalności gospodarczej. Oświadczył, że nie osiąga żadnych dochodów. Prowadzona jednoosobowa działalność gospodarcza przynosi straty. Na jego utrzymaniu pozostaje żona oraz małoletni syn. Jako posiadany majątek wskazał współwłasność (udział) w zabudowanej nieruchomości o powierzchni [...] m² oraz w nieruchomości rolnej o powierzchni [...] ha. Posiada też kredyty: firmowy i prywatny. Skarżący nie posiada środków finansowych na bieżące utrzymanie. Wyjaśnił, że w 2012 r. uległ wypadkowi w pracy (u poprzedniego pracodawcy) i do chwili obecnej trwają spory sądowe, w tym w niniejszej sprawie. Od czasu wypadku sytuacja skarżącego uległa pogorszeniu, także z powodu stanu zdrowia. Odpowiadając na wezwanie Sądu, wystosowane w trybie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej: "u.p.p.s.a."), wyjaśnił, że aktualnie jego matka nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego. Oświadczył, że żona "najprawdopodobniej" otrzyma zasiłek z tytułu urodzenia dziecka, jednak nie zna jego wysokości. Do pisma załączył kopie faktur za energię oraz wygenerowane elektronicznie wyciągi z rachunku bankowego ([...] Bank, [...]). Postanowieniem z 20 stycznia 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W dniu [...] lutego 2015 r. skarżący prawidłowo wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. W uzasadnieniu powtórzył, że nie posiada środków finansowych na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Samodzielnie nie jest też w stanie zapewnić sobie należytej obrony swoich interesów, zgodnie z przekazanym do Sądu materiałem źródłowym. Zawiesił dotychczas prowadzoną działalność gospodarczą. Wyjaśnił, że załączone uprzednio żądane wyciągi z rachunków bankowych nie zawierają historii operacji, gdyż takie nie miały miejsca. Przedstawił okoliczności dotyczące zaciągnięcia kredytów bankowych. Dodał, że obecnie na utrzymanie swojej rodziny zmuszony jest zaciągać kolejne pożyczki u znajomych. Nie posiada żadnych oszczędności i poszukuje pracy. Postanowieniem z dnia 20 stycznia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy. Na skutek zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny uchylił ww. postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. W związku z powyższym sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownemu rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 u.p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym, stosownie do treści art. 245 § 2 u.p.p.s.a. obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 u.p.p.s.a.). Stwierdzić należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z 27 września 2011 r., sygn. akt II GZ 434/11 oraz z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, publ. cbois). Podnieść trzeba, że zgodnie z ugruntowanym poglądem doktryny i orzecznictwa, opłaty sądowe stanowią rodzaj daniny publicznej. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju daniny stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy powinno wynikać ze wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Warunkiem przyznania prawa pomocy jest taka sytuacja, w której z przyczyn od strony niezależnych nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy również mieć na uwadze, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu (referendarza sądowego) natomiast należy ocena przytoczonych okoliczności. Podnieść należy, że stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć – na wezwanie w zakreślonym terminie - dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Celem podjęcia działań wynikających z art. 255 p.p.s.a jest możliwe najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy, ponieważ art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. formułuje nieostre kryteria ocenne. Stąd szczególnie istotne jest uprawdopodobnienie okoliczności wskazanych w przepisie. Art. 255 p.p.s.a. jest w tym stanie prawnym nie tylko podstawą prawną dla działań referendarza sądowego lub Sądu umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Regulacja ta pozwala ponadto ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do uznania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. za uprawdopodobnione. O ile zatem nieprzeprowadzenie postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 5 kwietnia 2008 r. sygn. akt I FSK 236/08, LEX nr 479142, postanowienie NSA z dnia 19 kwietnia 2012 r. sygn. akt II FZ 170/12, LEX nr 1137689). W ocenie Sądu, skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Na obecnym etapie postępowania na koszty sądowe składa się wpis sądowy w kwocie 100 zł, który skarżący uiścił. Skarżący nie przedłożył zeznania podatkowego za 2013 r., z którego wynikałby przychód z działalności gospodarczej, który jest miarodajny dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego – przedsiębiorcy. Skarżący nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych (operacji na nich dokonanych) tylko wydruki ze stanami sald na poszczególnych rachunkach, nie wskazał również źródeł utrzymania. Powyższe skutkuje uznaniem, że skarżący nie wyjaśnił, jaka jest jego rzeczywista sytuacja majątkowa. W ocenie Sądu, skoro przyznanie prawa pomocy następuje na wniosek strony, to w jej interesie leży przedstawienie swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej w pełnym zakresie. W przeciwnym razie musi się ona liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami. Skarżący nie przedstawił pełnej informacji dotyczącej swej sytuacji finansowej, wobec czego niemożliwym uczynił weryfikację swoich twierdzeń o trudnej sytuacji materialnej i braku środków finansowych, z których mógłby pokryć należności sądowe. W konsekwencji skarżący nie udowodnił, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przerzucenie kosztów postępowania na Skarb Państwa. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia