VIII SAB/Wa 149/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Sławomir Fularski po rozpoznaniu w dniu 19 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.P. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi J. P. L. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych postanawia: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 19 stycznia 2016 r. sygn. akt I OZ 1826/15 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie J. P. L. na postanowienie z dnia [...] listopada 2015 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wobec niewykazania przez skarżącego trudnej sytuacji materialnej. Pismem z dnia 29 lutego 2016 r. skarżący ponownie wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku złożonym następnie na urzędowym formularzu PPF podał, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z żoną i małoletnim synem. Utrzymuje się z prac dorywczych [...] - [...] zł i aktualnie nie ma formalnie gdzie mieszkać. Oświadczył, że "pokątnie" przebywa u rodziny, gdzie pracuje w zamian za mieszkanie oraz, że leczy się onkologicznie. Ponadto skarżący wskazał, iż otrzymuje zasiłek rodzinny w kwocie [...] zł netto. Określając ponoszone bieżące koszty utrzymania wskazał na: kredyty prywatne (wypowiedziane) – ok. [...] zł, kredyty firmowe (wypowiedziane) – ok [...] zł, jak i dług w ZUS z zawieszonej działalności gospodarczej w granicach [...] zł. Nadto rachunek za telefon w kwocie [...] zł, specjalna dieta żony (z uwagi na karmienie piersią dziecka) – [...] zł, jak i wydatki na dziecko – [...] zł. Pismem z dnia 14 kwietnia 2016 r. zobowiązano skarżącego do złożenia dodatkowych informacji dotyczących sytuacji finansowej poprzez m.in. złożenie zaświadczenia o zawieszeniu działalności gospodarczej/ zaświadczenia o posiadaniu statusu osoby bezrobotnej, złożenie zeznania podatkowego za 2014 i 2015 r., wyjaśnienie, czy pod adresem [...] ul. [...] zamieszkują inne osoby i w jakim zakresie ponoszą one koszty utrzymania lokalu, wyjaśnienie czy wobec skarżącego toczy się postepowanie egzekucyjne (co należy udokumentować) w związku z niespłaconymi kredytami, udokumentowanie wydatków na bieżące utrzymanie (dowody opłat za energię, gaz, wodę itp.). W odpowiedzi na ww. wezwanie do uzupełnienia wniosku skarżący oświadczył, że nie jest w stanie udokumentować wydatków na bieżące utrzymanie ponieważ rachunki "były dzielone" w zależności od ilości mieszkańców, a ponadto są wystawiane na jego matkę – właścicielkę nieruchomości. W zakresie złożenia zeznań podatkowych za lata 2014 – 2015 oświadczył, że działalność była "zawieszana i odwieszana" i nie przynosiła żadnych dochodów, a ponadto rozliczenia za 2015 r. są związane z "potrzebą zakupienia programu księgowego jak i zatrudnienia osoby, która potrafi prawidłowo rozliczyć kwestie księgowe...". Postanowieniem z 18 maja 2016 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, gdyż nie wykazał on, że nie posiada możliwości partycypowania w kosztach postępowania sądowego. Pismem z 20 czerwca 2016 r. (data nadania) skarżący skutecznie wniósł sprzeciw na powołane wyżej postanowienie z 18 maja 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Wobec skutecznego wniesienia sprzeciwu, złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez Sąd stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 14 maja 2015 r., poz. 658) bowiem postępowanie w sprawie ze skargi J. P. L. zostało wszczęte przed dniem 15 sierpnia 2015 r. Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stanowi ona realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie, z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. To strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w określonej sytuacji, która uniemożliwia poniesienie kosztów postępowania. W związku z tym powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy i jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 7 marca 2012 r., I OZ 125/12, LEX nr 1120734). Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji przyznania prawa pomocy w żądanym przez stronę zakresie (zob. postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r., II FZ 128/12, LEX nr 1116173). Nieprzedstawienie przez wnioskodawcę swojej sytuacji majątkowej obejmującej zarówno dochody, ponoszone wydatki jak i inny majątek będący w jego posiadaniu, skutkuje brakiem wystarczających danych co do jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. To z kolei uniemożliwia dokonanie pełnej oceny czy poniesienie przez stronę kosztów postępowania uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy (zob. postanowienie NSA z dnia 21 lutego 2012 r., II GZ 52/12, LEX nr 1125486). Za niewystarczające w przedmiotowej sprawie należy uznać okoliczności ujawnione przez skarżącego w treści rozpoznawanego wniosku oraz wynikające z przedstawionych przez niego dokumentów. Wskazują one bowiem, że oświadczenia złożone przez wnioskodawcę w sposób wybiórczy i niekompletny odnoszą się do rzeczywistej sytuacji majątkowej strony. Skarżący ponownie uchylił się m.in. od wykazania wysokości dochodu uzyskanego w 2014 i 2015 r. z tytułu działalności gospodarczej, deklarując jedynie wysokości środków uzyskiwanych z prac dorywczych na kwotę [...]-[...] zł. Nie wykazał też, aby jego rodzina korzystała ze świadczeń pomocy społecznej, co przy deklarowanym dochodzie dla rodziny trzyosobowej, wydaje się konieczne. Nadto nie wyjaśnił, co stało się z posiadanym przez niego gospodarstwem rolnym, co do którego Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 19 stycznia 2016 r. wyraził pogląd o potencjalnym źródle utrzymania. Odmowa zatem przyznania prawa pomocy podyktowana jest w tym przypadku nienależytym wykonaniem zobowiązania sprowadzającym się do przedstawienia niewiarygodnych i niepełnych informacji, które spowodowało, że niemożliwe jest ustalenie, czy skarżący spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy. Sąd zauważa także, iż obowiązek spłaty zobowiązań cywilnoprawnych (jak wskazuje skarżący kredytów prywatnych i firmowych) ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, jednakże okoliczność ta nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania, co zostało już wcześniej podniesione w postanowieniu Sądu z 5 listopada 2015 r. Z wymienionych wyżej względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 260 p.p.s.a Sąd postanowił, jak w sentencji.