I SA/Wr 1000/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Tkacz – Rutkowska po rozpoznaniu w dniu 1 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. sp. z o.o. z/s w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 13 maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od stycznia do sierpnia 2007 r. oraz od października do grudnia 2007 r. postanawia: I. odrzucić wniosek o przywrócenie terminu do złożenia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 23 listopada 2016 r, I SA/Wr 1000/16; II. utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 23 listopada 2016 r, I SA/Wr 1000/16. Skarżąca spółka, prowadząca działalność w zakresie sprzedaży metali i rud metali, wniosła o zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że jako strona postępowania konsekwentnie nie zgadza się ze stanowiskiem organu kontroli skarbowej od 2009 r. Spółka posiada zarząd jednoosobowy. Prezes zarządu co najmniej od 2013 r. jest chory – cierpi na chorobę psychiczną, która wyłącza możliwość zastępowania spółki w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przygotowanie skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego jest czynnością zawiłą, wymagającą szczególnej wiedzy prawniczej. Na tym etapie prezes zarządu nie jest w stanie samodzielnie podjąć prawidłowych działań zmierzających do ochrony interesów prawnych spółki. W oświadczeniu o majątku i dochodach strona podała, że kapitał zakładowy spółki wynosi 52.000 zł, wartość środków trwałych 0 zł, zaś co do zysku lub straty za ostatni rok – na dzień złożenia wniosku bilans nie był sporządzony. Saldo rachunku bankowego na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosiło 0 zł. Na wezwanie referendarza sądowego, skierowane na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), przedłożone zostały wydruki historii rachunku bankowego z zerowym saldem, deklaracje VAT-7 za maj, czerwiec i lipiec 2016 r. oraz zeznanie podatkowe za 2015 r.. Wszystkie dokumenty wykazują wartości zerowe. Na deklaracjach VAT-7 zadeklarowana jest nadwyżka w VAT w kwocie 27.604 zł, która przenoszona jest co miesiąc na następny okres rozliczeniowy. Strona wyjaśniła, że bilans za 2015 r. oraz za poszczególne miesiące nie został sporządzony. Spółka nie posiada żadnych środków transportu ani innych środków trwałych. Postanowieniem z dnia 23 listopada 2016 r. referendarz sądowy odmówił spółce prawa pomocy. Referendarz sądowy zauważył, że strona nadesłała dokumenty finansowe, na podstawie których trudno ocenić możliwości płatnicze spółki. W istocie wynika z nich, że spółka od 2015 r. nie dokonuje żadnych dostaw, w 2014 r. nie uzyskała przychodu, nie ponosząc też kosztów jego uzyskania. Brak bilansu i rachunku zysków i strat, według referendarza sądowego, uniemożliwia zaś ocenę sytuacji finansowej spółki. Co do choroby psychicznej prezesa zarządu referendarz wskazał, że kłopoty ze zdrowiem psychicznym nie stanowią uzasadnienia dla przyznania profesjonalnego pełnomocnika. Postanowienie referendarza sądowego z dnia 23 listopada 2016 r. zostało doręczone stronie skarżącej w dniu 15 grudnia 2016 r. Pismem z dnia 22 grudnia 2016 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym) spółka wniosła sprzeciw od orzeczenia referendarza sądowego. W uzasadnieniu sprzeciwu spółka podniosła, że nie posiada potrzebnych środków na opłacenie kosztów postępowania. Strona wyjaśniła, że środki finansowane zostały zajęte przez organy podatkowe wskutek natychmiastowego wykonania decyzji podatkowych czym praktycznie sparaliżowały funkcjonowanie spółki. Ponadto brak możliwości przygotowania kompletnej dokumentacji spowodowany był długotrwałą chorobą prezesa spółki skutkującą pobytem w szpitalu. W pismach z dnia 27 i 30 grudnia 2016 r. strona wniosła skargę na orzeczenie referendarza sądowego wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia tegoż środka. Wskazała, że brak udzielenia pomocy prawnej odbiera spółce prawo do sądu. Spółka podniosła, że brak bilansu wynika z zabezpieczenia przez organy podatkowe dokumentów spółki, zaś skarga została sporządzona na bazie wcześniejszych skarg strony oraz dzięki bezpłatnej pomocy prawnej organizacji pozarządowej. Jako uzasadnienie swojego wniosku spółka podała, że jedyny członek zarządu – P.K. jest osobą chorą psychicznie. Choroba ta łączy się z upośledzaniem koncentracji, uwagi i pamięci. Przyczyna opóźnienia ustała w dniu 24 grudnia 2016 r., kiedy to prezes zarządu, dokonując przedświątecznych porządków, odnalazł kilka nieotwartych kopert, które pozostawił w schowku w samochodzie. Na udokumentowanie faktu choroby psychicznej prezesa zarządu strona przedstawiła zaświadczenie lekarskie, z którego wynika, że prezes zarządu pozostaje pod opieką psychiatryczną od 2013 r. Jak stwierdził lekarz, P.K. ma stany depresyjne, objawy maniakalne i hipomaniakalne. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Na wstępie należy zauważyć, że w sprawie strona pismem z dnia 22 grudnia 2016 r. złożyła sprzeciw na postanowienie referendarza sądowego z dnia 23 listopada 2016 r., a następnie do Sądu wpłynęły dwa pisma z dnia 27 grudnia 2016 r. oraz 30 grudnia 2016 r. będące skargą na orzeczenie referendarza wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu. Sąd pragnie zauważyć, że z uwagi na zbieżność żądań oraz argumentacji obydwa z wskazanych pism potraktował jako jeden wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu. "Skarga na orzeczenie referendarza" potraktowana zaś została jako uzupełnienie sprzeciwu z dnia 22 grudnia 2016 r., gdyż nie ulega wątpliwości, że rzeczywistą intencją strony było skuteczne wzruszenie niekorzystnego dla niej postanowienia referendarza sądowego. W pierwszej kolejności Sąd przystąpił do rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu. Stosownie do treści art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Postanowienie o przywróceniu terminu albo odmowie jego przywrócenia może być wydane na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 87 § 1 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Z kolei stosownie do art. 88 p.p.s.a. spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. Przez "niedopuszczalny" wniosek o przywrócenie terminu należy rozumieć złożenie omawianego wniosku w przypadku jeżeli strona nie uchybiła terminowi – a contrario z art. 86 § 1 ab initio p.p.s.a. (tak: uchwała NSA z 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GPS 5/09, publ: ONSAiWSA z 2010 r. Nr 3, poz. 40). W niniejszej sprawie wniosek skarżącej o przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 23 listopada 2016 r. (doręczonego stronie w dniu 15 grudnia 2016 r.) należy uznać za niedopuszczalny, gdyż wniesienie sprzeciwu nastąpiło w siódmym dniu od dnia doręczenia wskazanego postanowienia, tj. w dniu 22 grudnia 2016 r. Siedmiodniowy termin do wniesienia sprzeciwu upływał w tym samym dniu, tj. 22 grudnia 2016 r. Stąd też, sprzeciw wniesiony został w terminie. Wobec powyższego Sąd w punkcie I sentencji, na podstawie przepisu art. 88 p.p.s.a., odrzucił wniosek. Rozpoznając natomiast sprzeciw spółki Sąd uznał, po ponownej analizie akt sprawy, że postanowienie referendarza sądowego odpowiada prawu. Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 2 i art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, czyli w zakresie całkowitym, może być przyznane osobie prawnej, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Na wstępie należy zaznaczyć, że prawo pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 10 marca 2015 r., II FZ 84/15, CBOSA). Sąd zauważa, że oceniając zasadność przyznania wnioskującej spółce prawa pomocy należy wziąć pod uwagę nie tylko sytuację finansową spółki na dzień złożenia wniosku, ale również we wcześniejszym okresie. Dopiero analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala ocenić, czy trudności mają charakter trwały, czy też są jedynie przejściowe. W odniesieniu do przedsiębiorcy istotne jest również np. czy mógł i powinien był gromadzić wcześniej środki na partycypowanie w kosztach postępowań związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. Przedsiębiorca bowiem w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością, albo koniecznością, dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku planowania, bądź wystąpienia na drogę sądową, powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Wymaga podkreślenia, że koszty sądowe przedsiębiorca powinien traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie NSA z dnia 6 lutego 2013 r., II GZ 42/13, CBOSA). Tymczasem – jak słusznie zauważył referendarz sądowy – z przedłożonych wyjaśnień i dokumentów nie wynika, aby skarżąca podjęła jakiekolwiek czynności zmierzające do zgromadzenia środków pieniężnych celem pokrycia swojego udziału w sprawie. Zgodzić się należy z referendarzem sądowym, iż nieprzedłożenie przez spółkę dokumentów finansowych za 2015 oraz 2016 r. uniemożliwia pełną ocenę obecnej zdolności zgromadzenia przez skarżącą środków pieniężnych na pokrycie kosztów sądowych. Tym samym w ocenie Sądu spółka na obecnym etapie postępowania nie wykazała okoliczności, które mogłyby uwzględnić jej żądanie. Pomimo wystosowanego do skarżącej spółki wezwania nie przedłożyła ona dokumentów, które pozwoliłyby na ustalenie w sposób kompletny i wystarczający sytuacji finansowej skarżącej spółki. Brak wyczerpującej odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego i w konsekwencji nieprzedłożenie bilansu oraz rachunków zysków i strat skutkuje tym, iż nie jest Sądowi znana sytuacja finansowa spółki w bieżącym roku. Nie sposób zatem ustalić, jakimi faktycznie środkami dysponuje, czy faktycznie obecnie jej sytuacja finansowa jest tak trudna, że uniemożliwia jej opłacenie kosztów w sprawie niniejszej. To zaś świadczy o tym, że skarżąca nie zobrazowała swojej sytuacji finansowo-majątkowej w sposób rzetelny, co pozwoliłoby na ocenę rzeczywistej możliwości partycypowania przez nią w należnych w sprawie kosztach sądowych. Należy także zauważyć, że mimo powoływania się na złą sytuację finansową spółka nadal pozostaje w obrocie prawnym jako przedsiębiorca. W takiej sytuacji, z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, ma ona obowiązek podejmować wszelkie niezbędne działania w celu prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania przychodów, w tym także dochodzić przysługujących jej należności od swoich kontrahentów. Jeśli z takiej aktywności spółka zrezygnowała, w konsekwencji nie uzyskuje przychodów i nie podejmuje konkretnych starań ukierunkowanych na ich uzyskiwanie, to oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą skarżącej, nie zaś czynnikami od niej niezależnymi, obiektywnymi. Oczywiście taka aktywność należy do decyzji samej skarżącej, z tym jednak zastrzeżeniem, że jeśli pozostaje ona bierna, to nie może następnie skutecznie domagać się przyznania prawa pomocy i traktowania jej w sposób uprzywilejowany (zob. postanowienie NSA z 17 grudnia 2014 r., I FZ 459/14, CBOSA). Oprócz tego należy wskazać na możliwość pozyskania przez spółkę środków finansowych poprzez zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 1030 ze zm.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-300 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Sąd stwierdza, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z 2 grudnia 2011 r., II FZ 701/11, CBOSA). Brak zaś dofinansowania spółki przez wspólników należy odczytywać jako niechęć wspólników do prowadzenia postępowania, co nie daje podstaw do uwzględnienia wniosku spółki o prawo pomocy. Co do choroby psychicznej należy zgodzić się z referendarzem sądowym, że ta okoliczność nie miała wpływu na możliwość wniesienia skargi przez spółkę. Jak zauważył referendarz sądowy, skarga na decyzję wskazaną we wniosku została już sporządzona (w sposób profesjonalny) i podpisana przez Przemysława Kosiora jako prezesa zarządu. Podsumowując, w rozpoznawanej sprawie spółka nie wykazała, że podjęła niezbędne kroki w celu zdobycia funduszów na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem. W tym stanie rzeczy, Sąd postanowił utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 23 listopada 2016 r., o czym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. – w pkt II sentencji postanowienia.