I SA/Wr 101/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Barbara Ciołek, Sędziowie sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska, sędzia WSA Marta Semiczek (sprawozdawca), Protokolant specjalista Agnieszka Dąbrowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 25 marca 2014 r. przy udziale sprawy ze skargi "A" sp. z o. o. w L. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie pozostawienia odwołania bez rozpoznania I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza na rzecz skarżącej od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonym postanowieniem Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. utrzymało w mocy swoje postanowienie nr [...] z dnia [...] r. w przedmiocie pozostawienia bez rozpatrzenia odwołania Spółki z o.o. "A" od decyzji Prezydenta Miasta L. nr [...] z dnia [...] r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2013 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że odwołanie nie zostało podpisane przez pełnomocnika Spółki, a jedynie zawiera kopię podpisu oraz pieczęci. Wobec tego, powołując się na art. 169 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749 z późn. zm.), wezwało pełnomocnika do usunięcia formalnego braku odwołania i podpisanie pisma w terminie 7 dni. Organ pouczył pełnomocnika o tym, że niezastosowanie się do wezwania spowoduje pozostawienie odwołania bez rozpatrzenia. Jak wynika z akt sprawy pełnomocnik Spółki nie odebrał przesyłki zawierającej wezwanie do uzupełnienia braku formalnego odwołania. Doręczenie wezwania w sposób określony w art. 150 Ordynacji podatkowej nastąpiło w dniu 5 sierpnia 2013 r. Pełnomocnik nie uzupełnił braków formalnych odwołania do dnia 12 sierpnia 2013 r. Wobec tego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., postanowieniem z dnia [...] r. nr [...], wydanym na podstawie art. 169 § 4 Ordynacji podatkowej, pozostawiło odwołanie bez rozpatrzenia. W zażaleniu na to postanowienie Strona podniosła, że brak było podstaw do żądania uzupełnienia braku formalnego, a w konsekwencji do wydania postanowienia z dnia [...] r. o pozostawieniu odwołania bez rozpatrzenia, gdyż podpis na odwołaniu był oryginalny. Dlatego Strona wniosła o rozpatrzenie odwołania. Jednocześnie "z ostrożności procesowej" pełnomocnik złożył podpisane odwołanie. W toku postepowania strona podtrzymując twierdzenie, że złożone odwołanie było prawidłowo podpisane, wniosła o przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego grafologa na okoliczność oryginalności podpisu pod odwołaniem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po ponownym rozpoznaniu sprawy utrzymało w mocy swoje rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu organ stwierdził, że nieusunięte braki w zakresie wymagań formalnych powodują bezskuteczność odwołania. Oznacza to, że nie wywołuje ono skutku prawnego w postaci wszczęcia postępowania i merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie. W ocenie Kolegium w sprawie nie budzi wątpliwości okoliczność, że odwołanie nie zostało opatrzone oryginalnym podpisem, gdyż zarówno podpis, jak i umieszczona na piśmie pieczęć są kopiami oryginalnego podpisu i pieczęci. W ocenie organu w takiej sytuacji, zasadne było wezwanie pełnomocnika Spółki, na podstawie art. 169 § 1 w zw. z art. 168 § 3 Ordynacji podatkowej, do uzupełnienia braku formalnego odwołania przez jego podpisanie. Wezwanie do uzupełnienia braku formalnego odwołania zostało doręczone pełnomocnikowi skutecznie, w sposób przewidziany w art. 150 Ordynacji podatkowej. Potwierdza to zwrotne potwierdzenia odbioru, na którym widnieją adnotacje doręczyciela o dwukrotnym awizowaniu przesyłki zawierającej wezwanie, tj. w dniach 19 i 29 lipca 2013 r. W ocenie Kolegium za gołosłowne należy uznać zawarte w zażaleniu stwierdzenie pełnomocnika, że nie otrzymał awiza dotyczącego wezwania z dnia 17 lipca 2013 r., bowiem z adnotacji doręczyciela zawartej na zwrotnym potwierdzeniu odbioru wynika, że zawiadomienie o pozostawieniu pisma w Urzędzie Pocztowym umieszczono w oddawczej skrzynce pocztowej adresata. Kolegium wskazało też, że odwołanie zostało uzupełnione podpisem pełnomocnika dopiero z dniem 13 września 2013 r. Organ podkreślił, że do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. w dniu 2 lipca 2013 r. wpłynęły dwa odwołania z dnia 20 czerwca 2013 r. o podobnej treści, sporządzone przez doradcę podatkowego M. Z.. Wskazane wyżej odwołanie dotyczące decyzji określającej Spółce "A" w L. wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2013 r. oraz odwołanie dotyczące decyzji określającej Spółce "B" w L. wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2013 r. Tylko ostatnie z nich zostało opatrzone oryginalnym podpisem (niebieski kolor pióra i czarnego koloru pieczęć). To odwołanie zostało rozpatrzone przez Kolegium. Natomiast odwołanie dotyczące niniejszej sprawy wskazywało na to, że przynajmniej ostatnia strona odwołania jest kopią. Taki wniosek wypływał z faktu, że pismo to posiadało dodatkowe przebarwienie pochodzące z kserokopiarki, które znajdowało się w lewym górnym rogu drugiej karty odwołania. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności: - art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 180 §1, art. 187 § 1, art. 188 art. 191 Ordynacji podatkowej, przez odmowę przeprowadzenia opinii biegłego grafologa dla potwierdzenia autentyczności podpisu pod odwołaniem, brak wszechstronnego wyjaśnienia istoty sprawy, nie zgromadzenie istotnych dowodów w sprawie, a tym samym dokonanie dowolnej ocenie niepełnego materiału dowodowego; - art 197 § 1 Ordynacji podatkowej, przez nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłego grafologa na okoliczność autentyczności podpisu pod odwołaniem, co spowodowało brak wszechstronnego wyjaśnienia sprawy. W uzasadnieniu Skarżący podnosił, że organ, bez posiadania wiedzy specjalnej, autorytatywnie, bez dowodów stwierdził, że podpis pod odwołaniem jest kopią. Skarżący podkreślił, że wprawdzie organ nie jest zobligowany do uwzględnienia wniosku o powołanie biegłego, jednak bezprzedmiotowość wniosku winna znaleźć oparcie w zebranym materiale dowodowym, a następnie znaleźć odbicie w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji. Organ podatkowy nie odniósł się zupełnie do wniosku, a w uzasadnieniu postanowienia nie można odnaleźć powodów odmowy przeprowadzenia tego istotnego dowodu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Ustosunkowując się do zarzutów skargi wywodziło, iż ocena oryginalności podpisu pod odwołaniem nie wymagała wiadomości specjalnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Na wstępie należy podkreślić, iż zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270), stanowiąc, w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145-150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) – w skrócie upsa. Powyższe oznacza, że zaskarżony akt administracyjny może zostać wzruszony przez sąd tylko wówczas, gdy narusza prawo w sposób określony w powołanej ustawie; w przeciwnym razie skarga podlega oddaleniu. Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy – art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) upsa. Należy również podkreślić, iż zgodnie, z art. 134 § 1 upsa, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że przy wydawaniu zaskarżonego postanowienia zostały naruszone przepisy o postępowaniu w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem sporu w tej sprawie jest ocena zasadności pozostawienia bez rozpoznania odwołania Skarżącej. Nie jest przy tym sporny fakt prawidłowości wezwania Strony do usunięcia braków odwołania. Sporna jest natomiast okoliczność, czy istniały powody do pozostawienia odwołania bez rozpoznania. Zgodnie z art. 169 § 1 Ordynacji podatkowej, "Jeżeli podanie nie spełnia wymogów określonych przepisami prawa, organ podatkowy wzywa wnoszącego podanie do usunięcia braków w terminie 7 dni, z pouczeniem, że niewypełnienie tego warunku spowoduje pozostawienie podania bez rozpatrzenia." Zgodnie zaś z § 4 "Organ podatkowy wydaje postanowienie o pozostawieniu podania bez rozpatrzenia, na które przysługuje zażalenie." Z brzmienia tego przepisu wynika, że podstawą do pozostawienia bez rozpoznania podania, w tym także odwołania, jest równoczesne zajście dwóch okoliczności faktycznych: - podanie nie spełnia wymogów określnych przepisami prawa, - braki nie zostały usunięte w terminie. Organ, przed pozostawieniem podania bez rozpoznania winień ustalić, czy zaistniały obie te przesłanki. Jest to niezbędny zakres ustaleń faktycznych. Przypomnieć w związku z tym trzeba, że zgodnie z treścią art. 122 Ordynacji podatkowej w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym. Przepis ten wyraża zasadę prawdy obiektywnej, będącej bez wątpienia naczelną zasadą postępowania podatkowego. Trzeba zaś pamiętać, że zasady ogólne postępowania podatkowego są integralną częścią przepisów regulujących procedurę podatkową i są dla organu podatkowego wiążące na równi z innymi przepisami tej procedury, przy czym, jak podkreślono w orzecznictwie i literaturze przedmiotu, art. 122 Ordynacji podatkowej (dawniej art. 7 K.p.a.) jest nie tylko zasadą dotyczącą sposobu prowadzenia postępowania, lecz w równym stopniu wskazówką interpretacyjną prawa materialnego, na co wskazuje zwrot zobowiązujący do "załatwienia sprawy" zgodnie z tą zasadą (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 czerwca 1982 roku, sygn. akt I SA 258/82, Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego 1982, nr 1, poz. 54; por. również J. Borkowski [w:] B. Adamiak, J. Borkowski: Polskie postępowanie administracyjne, Warszawa 1993, str. 126). Wykładnia ta, dotycząca art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego, bez wątpienia zachowuje swoją aktualność także w świetle regulacji zawartej w art. 122 Ordynacji podatkowej. Wskazać także należy, iż zgodnie z art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej. "Organ podatkowy jest obowiązany zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy." "Wyrażona w art. 122 o.p. zasada prawdy obiektywnej oznacza dla organu podatkowego obowiązek ustalenia stanu faktycznego zgodnie ze stanem rzeczywistym. Zasadę tę realizuje szereg przepisów o postępowaniu dowodowym, spośród których zasadnicze znaczenie ma art. 187 § 1 o.p. nakładający na organ powinność zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. Organ podatkowy zobowiązany jest więc zebrać materiał dowodowy dotyczący wszystkich okoliczności istotnych z punktu widzenia obowiązującego stanu prawnego. Powyższe obowiązki nałożone zostały nie tylko na organ rozstrzygający w pierwszej instancji, ale również na podatkowy organ odwoławczy. (...)" (wyrok wsa w Warszawie z 16.11.2009 sygn. akt III SA/Wa 1049/09 LEX nr 558078) Zaniechanie przez organ administracji podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, zwłaszcza gdy strona powołuje się na określone i ważne dla niej okoliczności, jest uchybieniem przepisom postępowania administracyjnego, skutkującym wadliwością decyzji (wyrok wsa w Krakowie z 10.12.2009 sygn. akt I SA/Kr 1203/09 LEX nr 549810). Przebieg postępowania, a w szczególności poczynione ustalenia winny, zgodnie z art. 210 § 1 i 4, znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu rozstrzygnięcia. W niniejszej sprawie organ podatkowy obowiązków tych nie wykonał. Zaniechał bowiem dokonania ustaleń, czy zostały spełnione obie przesłanki uzasadniające pozostawienie odwołania bez rozpoznania. Rozpatrując sprawę w I instancji organ ograniczył się do zbadania, czy braki nie zostały uzupełnione, poprzestając na stwierdzeniu, że odwołanie nie zostało podpisane. Strona, zarówno w zażaleniu, jak i w dalszych pismach kwestionowała ustalenia organu. Pomimo tego organ rozpatrując sprawę ponownie nie przeprowadził żadnego postępowania dowodowego dotyczącego oryginalności podpisu pod odwołaniem. Uzasadnienie postanowienia nie zawiera w szczególności odniesienia się do powoływanych przez stronę dowodów. Przypomnieć w związku z tym należy, że strona wnosiła o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego grafologa na okoliczność oryginalności podpisu. Organ dowodu takiego nie przeprowadził, mimo iż z art. 188 Ordynacji podatkowej jednoznacznie wynika, iż "Żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu są okoliczności mające znaczenie dla sprawy, chyba że okoliczności te stwierdzone są wystarczająco innym dowodem." Utrwalony jest przy tym pogląd, że "(...) Jeżeli strona zgłasza dowód, to w świetle art. 188 o.p. organ podatkowy może nie uwzględnić wniosku, gdy żądanie dotyczy tezy dowodowej już stwierdzonej na korzyść strony, jeżeli jednak strona wskazuje dowód, który ma znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, przy czym jest zgłoszony na tezę dowodową odmienną, taki dowód powinien być dopuszczony." ( wyrok wsa w Gdańsku z 21.05.2013 sygn. akt I SA/Gd 490/13 LEX nr 1315825) "Odmowa przeprowadzenia dowodu objętego wnioskiem strony będzie dopuszczalna tylko wówczas, gdy brak jest możliwości przyczynienia się danej czynności dowodowej do wyjaśnienia sprawy, albo też dana okoliczność w sposób niebudzący żadnych wątpliwości została już udowodniona." (wyrok wsa w Kielcach z 29.08.2013 sygn. akt I SA/Ke 430/13 LEX nr 1391826) "Zawarte w art. 188 o.p. sformułowanie: "chyba że okoliczności te stwierdzone są wystarczająco innym dowodem" odnosi się do sytuacji, gdy żądanie dotyczy tezy dowodowej już stwierdzonej na korzyść strony. Jeżeli dowód dotyczy tezy odmiennej powinien być przeprowadzony." (wyrok NSA z 23.04.2013 sygn. akt I GSK 151/12 LEX nr 1336185). Organ w tej sprawie nie odniósł się do wniosku strony o przeprowadzenie dowodu. Nie wydał w tym zakresie odrębnego postanowienia odmawiającego przeprowadzenia dowodu. Także w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia nie odniósł się w żaden sposób do wniosku strony, nie wyjaśnił przyczyn pominięcia tego wniosku, ani nie poczynił w tym zakresie żadnych innych ustaleń. Szczątkowo organ odniósł się do wniosku strony dopiero w odpowiedzi na skargę, co należy uznać za działanie spóźnione. "Zgodnie z treścią art. 197 § 1 o.p. kwestia dopuszczenia dowodu z opinii biegłego pozostawiona została ocenie organu podatkowego, albowiem użyte w tym przepisie słowo "może" oznacza pozostawienie organowi swobody w korzystaniu z tego środka dowodowego. Granice korzystania z tej swobody wyznacza zasada prawdy obiektywnej, gdyż z niej wypływa obowiązek organu podjęcia wszelkich czynności mających na celu ustalenie rzeczywistego stanu faktycznego sprawy. Organ podatkowy obowiązany jest wykorzystać ten środek dowodowy w sprawie o zawiłym stanie faktycznym, który można wyjaśnić dopiero wtedy, gdy dysponuje się specjalnymi wiadomościami." (wyrok NSA z 23.08.2012 sygn. akt II FSK 120/11 LEX nr 1218358) Milczące pominięcie wniosku dowodowego strony w toku postępowania lub w zaskarżonym rozstrzygnięciu powoduje, iż w istocie brak jest na obecnym etapie możliwości oceny czy granice swobody działania organu nie zostały przekroczone. "Podniesienie dopiero w odpowiedzi na skargę okoliczności, które powinny być zawarte w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji, jest wadą postępowania administracyjnego, pozbawiającą stronę możliwości ustosunkowania się do tych okoliczności." (wyrok wsa w Krakowie z 15.11.2010 sygn. akt I SA/Kr 409/10 LEX nr 749257) Organ, jako podstawę poczynionych ustaleń wskazuje natomiast wygląd innego odwołania sporządzonego przez tego samego pełnomocnika. Jednakże w przedłożonych sądowi aktach brak jest powołanych przez organ dokumentów. Nie ma też śladów, aby kiedykolwiek zostały one do akt sprawy włączone, a w szczególności brak jest postanowienia o przeprowadzenia dowodu z tych dokumentów. Nie można wobec tego przyjąć, że strona była z tym dokumentami zapoznana. Zgodnie zaś z art. 192. Ordynacji podatkowej "Okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możliwość wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów." " Przepis art. 192 o.p. należy odczytywać w ten sposób, że strona jest uprawniona do zapoznania się i zajęcia stanowiska co do całego materiału dowodowego, nie zaś co do jego części wybranej przez organ." (wyrok Wsa w Łodzi z 30.01.2012 sygn. akt I SA/Łd 1299/11 LEX nr 1108957) . Reasumując, organ bez podania przyczyn pominął wnioski dowodowe strony co do istotnych okoliczności faktycznych, a jednocześnie dokonał ustaleń poza ramami prowadzonego postępowania i z pominięciem udziału strony. Okoliczności przytoczonych w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia nie można więc uznać za okoliczności ustalone. Nieustalenie stanu faktycznego co do istotnej przesłanki rozstrzygnięcia stanowi istotne naruszenie przepisów o postępowaniu, mający istotny wpływ na wynik sprawy. Niekompletność, a w istocie brak postępowania dowodowego powoduje, że na obecnym etapie nie można przyjąć aby zaistniały podstawy do pozostawienia odwołani bez rozpoznania. Rozpoznając ponownie sprawę organ winien z zachowaniem wymagań wynikających z art. 187-192 Ordynacji podatkowej, przeprowadzić postępowanie dowodowe w celu ustalenia, czy odwołanie zawiera oryginalny podpis. W szczególności winien ustosunkować się do wniosków dowodowych strony w tym zakresie. Reasumując, na skutek naruszenia przepisów o postępowaniu w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy organy wydały postanowienia niezgodne z prawem. Zaistniały, zatem przesłanki wymienione w art. 145 § 1 pkt. 1 lit c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uzasadniające usunięcie zaskarżonego postanowienia z obrotu prawnego. Uwzględnienie skargi zobowiązuje Wojewódzki Sąd Administracyjny do zasądzenia na rzecz skarżących kosztów postępowania (art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie II wyroku znajduje umocowanie w art. 152 powyższej ustawy.