I SA/Wr 1175/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anetta Chołuj po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu strony skarżącej od postanowienia referendarza sądowego z dnia 22 listopada 2016 r., I SA/Wr 1175/16, o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A sp. z o. o. z/s w P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za kwiecień 2011 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 22 listopada 2016 r., I SA/Wr 1175/16. Skarżąca spółka, wniosła o zwolnienie z kosztów sądowych. Wpis od skargi wynosi 9.577 zł. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca spółka podała, że nie posiada środków na opłacenie wpisu sądowego od skargi. W jego uzasadnieniu wskazała, że na dzień złożenia wniosku posiada ujawnione w bilansie zobowiązania z tytułu podatków, ceł i innych świadczeń w wysokości 502.676,31 zł. Straciła płynność finansową. Poprzez przedłużającą się kontrolę nie mogła zaciągnąć kredytu i realizować zaplanowanej strategii rozwoju. Nieruchomość jest zajęta przez komornika w postępowaniu egzekucyjnym z wniosku wierzyciela A SA. Rok 2015 spółka zakończyła odnotowując zysk w wysokości 82.759,98 zł. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy spółki wynosi 50.000 zł, a wartość środków trwałych według bilansu za 2015 r. – 3.695.237,98 zł (jest to wartość zakupionej nieruchomości, której zakup został zakwestionowany w czasie kontroli i która jest zajęta w postepowaniu egzekucyjnym). Spółka posiada jeden rachunek bankowy, zajęty przez komornika, którego saldo wynosiło na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku 0,00 zł. Z nadesłanych dokumentów wynika, że w 2014 r. spółka uzyskała zysk netto w wysokości 163.461,10 zł, a na koniec 2015 r. zysk w wysokości 82.759,98 zł, a aktywa trwałe wyniosły na dzień 31 grudnia 2014 r. 3.797.851,27 zł, a na koniec 31 grudnia 2015 r. – 3.695.237,98 zł, a aktywa obrotowe wyniosły na koniec 2014 r. 2.185.185,14 zł, a na koniec 2015 r. – 2.462.585,20 zł. Aktywa te obejmowały m. in. należności krótkoterminowe wynoszące na koniec 2014 r. 1.248.549,45 zł, a na koniec 2015 r. – 1.554.899,88 zł oraz inwestycje krótkoterminowe, które wyniosły na koniec 2014 r. 52.656,58 zł, a na koniec 2015 r. 79.365,32 zł i obejmowały środki pieniężne w kasie i na rachunkach. Zobowiązania krótkoterminowe wyniosły na koniec 2014 r. 5.545.269,97 zł, a na koniec 2015 r. 5.659.293,76 zł. Zysk netto wyniósł na koniec 2014 r. 163.461,10 zł, a na koniec 2015 r. – 82.759,98 zł. Fundusz rezerwowy wyniósł na koniec 2014 r. – 204.308,34 zł, a na koniec 2015 r. – 367.769,44 zł. W bilansie na dzień 31 lipca 2016 r. wykazano stratę – 64.454.91 zł, fundusz rezerwowy – 367.769,44 zł, zobowiązania krótkoterminowe – 5.595.047,18 zł, aktywa trwałe – 3.636.380,21, aktywa obrotowe – 2.395.741,48 zł, w tym m in. należności krótkoterminowe – 1.552.698,08 zł, inwestycje krótkoterminowe – 12.734,40 zł. Z rachunku zysku i strat na koniec lipca 2016 r. wynika, że przychód ze sprzedaży z wyniósł – 33.228, a koszty z działalności – 97.682,91 zł, a strata wyniosła 64.454,91 zł. W bilansie na dzień 31 sierpnia 2016 r. wykazano stratę – 74.702.86 zł, fundusz rezerwowy – 367.769,44 zł, zobowiązania krótkoterminowe – 5.604.494,91 zł, aktywa trwałe – 3.632.829,10, aktywa obrotowe – 2.403.492,37 zł, w tym m in. należności krótkoterminowe – 1.564.825,64 zł, inwestycje krótkoterminowe – 8.346,73 zł. Z rachunku zysku i strat na koniec sierpnia 2016 r. wynika, że przychód ze sprzedaży z wyniósł – 42.638, zł, a koszty z działalności – 117.340,86 zł, a strata wyniosła 74.702,86 zł. W bilansie na dzień 30 września 2016 r. wykazano stratę – 84.458,89 zł, fundusz rezerwowy – 367.769,44 zł, zobowiązania krótkoterminowe – 5.604.494,91 zł, aktywa trwałe – 3.618.277,99 zł, aktywa obrotowe – 2.404793,91 zł, w tym m in. należności krótkoterminowe – 1.566.320,38 zł, inwestycje krótkoterminowe – 8.153,53 zł. Z rachunku zysku i strat na koniec sierpnia 2016 r. wynika, że przychód ze sprzedaży z wyniósł 51.972, a koszty z działalności 136.430,89 zł, a i strata wyniosła -84.458,89 zł. Z deklaracji podatku VAT za III kwartał 2016 r. wynika, że spółka wykazała wartość dostaw towarów i usług na kwotę 27.964 zł, i nabycie towarów i usług na kwotę 25.804, zł. Spółka przedłożyła również wyciąg z rachunku bankowego za lipiec, sierpień i wrzesień 2016 r. oraz umowę spółki. Postanowieniem z dnia 22 listopada 2016 r. referendarz sądowy odmówił przyznania spółce prawa pomocy. W opinii referendarza, spółka miała możliwość uzyskania środków na opłacenie kosztów postępowania sądowego. W sprzeciwie spółka podniosła, że utraciła płynność finansową. Zaznaczyła, że wysokość zobowiązań spółki znacznie przewyższa wysokość należności za 2014 i 2015 r. Ponownie wskazała, że ma liczne zobowiązania finansowe, które uniemożliwiają jej wygospodarowanie środków na opłacenie kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 2 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, może być przyznane w przypadku osób prawnych oraz jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Sąd, po ponownym zbadaniu akt sprawy, stwierdził, że prawidłowo uznał referendarz sądowy, że wniosek skarżącej spółki o przyznanie prawa pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie. Na wstępie należy zauważyć, że prawo pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 10 marca 2015 r., II FZ 84/15, CBOSA). Sąd zauważa, że oceniając zasadność przyznania skarżącej spółce prawa pomocy należy wziąć pod uwagę nie tylko sytuację finansową spółki na dzień złożenia wniosku, ale również we wcześniejszym okresie. Dopiero analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala ocenić, czy trudności mają charakter trwały, czy też są jedynie przejściowe. W odniesieniu do przedsiębiorcy istotne jest również np. czy mógł i powinien był gromadzić wcześniej środki na partycypowanie w kosztach postępowań związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. Przedsiębiorca bowiem w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością, albo koniecznością, dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku planowania, bądź wystąpienia na drogę sądową, powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Wymaga podkreślenia, że koszty sądowe przedsiębiorca powinien traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie NSA z dnia 6 lutego 2013 r., II GZ 42/13, CBOSA). Jak wynika z zebranych dokumentów, spółka na koniec 2015 r. odnotowała przychody netto 82.759,98 zł. Oprócz tego należy zauważyć, że przychód netto ze sprzedaży wyniósł w lipcu 33.228 zł, w sierpniu 42.638 zł i we wrześniu 51.972 zł. W opinii Sądu, taka kwota przychodów pozwalała spółce na poczynienie odpowiednich oszczędności na poczet przyszłych procesów sądowych. Zwłaszcza że spółka wchodząc w spór z organem podatkowym, mogła przewidzieć, że będzie zobowiązana do poniesienia kosztów sądowych. Oprócz tego nie można także tracić z pola widzenia, że spółka posiada duży kapitał rezerwowy w kwocie 367.769,44 zł. Oznacza to, że wartość wpisu sądowego w niniejszej sprawie (9.577 zł) stanowi jedynie ułamek posiadanego przez spółkę kapitału. Należy także podkreślić, że zasadność wniosku o prawo pomocy trzeba zawsze odnosić do wysokości kosztów, które wnioskodawca jest zobowiązany ponieść we wszystkich zawisłych sprawach. Należy także zauważyć, że mimo powoływania się na złą sytuację finansową spółka nadal pozostaje w obrocie prawnym jako przedsiębiorca. W takiej sytuacji, z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, ma ona obowiązek podejmować wszelkie niezbędne działania w celu prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania przychodów. Jeśli z takiej aktywności spółka zrezygnowała, w konsekwencji nie uzyskuje przychodów i nie podejmuje konkretnych starań ukierunkowanych na ich uzyskiwanie, to oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą skarżącej, nie zaś czynnikami od niej niezależnymi, obiektywnymi. Oczywiście taka aktywność należy do decyzji samej skarżącej, z tym jednak zastrzeżeniem, że jeśli pozostaje ona bierna, to nie może następnie skutecznie domagać się przyznania prawa pomocy i traktowania jej w sposób uprzywilejowany (zob. postanowienie NSA z 17 grudnia 2014 r., I FZ 459/14, CBOSA). Oprócz tego za referendarzem sądowym należy wskazać na możliwość pozyskania przez spółkę środków finansowych poprzez zobowiązanie wspólników do dopłat. Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Sąd stwierdza, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z 2 grudnia 2011 r., II FZ 701/11, CBOSA). Brak zaś dofinansowania spółki przez wspólników należy odczytywać jako niechęć wspólników do kontynuowania procesu, co nie daje podstaw do uwzględnienia wniosku spółki o prawo pomocy. Podsumowując, w rozpoznawanej sprawie skarżąca nie wykazała, że podjęła niezbędne kroki w celu zdobycia funduszów na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem. W efekcie wniosek spółki należało uznać za niezasadny, co zobowiązywało Sąd do utrzymania w mocy postanowienia referendarza sądowego z dnia 22 listopada 2016 r., na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., o czym orzeczono jak w sentencji.