I SA/Wr 1193/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Semiczek po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 9 stycznia 2017 r. (sygn. akt I SA/Wr 1193/16) o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] r. w przedmiocie określenia kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do zwrotu na rachunek bankowy za kwiecień 2013 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 9 stycznia 2017 r. (sygn. akt I SA/Wr 1193/16) o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W następstwie wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 3.390 zł skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata), wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych w całości, bądź ewentualnie, od wpisu od skargi. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania z uwagi na trudną sytuację materialną (skarżący nie osiąga żadnych dochodów) oraz znaczną liczbę postępowań (egzekucyjnych i podatkowych), jakie toczą się wobec firmy skarżącego, wskutek których to okoliczności działalność firmy jest zablokowana. Dodał, że rachunki bankowe firmy zostały zablokowane przez wierzycieli i US w T. Z dalszych informacji udzielonych przez skarżącego wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i córką. Między małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej. Posiada mieszkanie przy ul. H[...] [...]/[...]w T., które jest przedmiotem egzekucji z nieruchomości. Działając w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej w skrócie - "p.p.s.a.") referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącego do przedłożenia, w terminie 7 dni pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy, następujących dokumentów i oświadczeń: 1) kopii zeznania podatkowego skarżącego i jego żony za 2015 r., 2) wydruku z księgi podatkowej z wykazanym przychodem i dochodem/stratą za ostatnie trzy miesiące za które była prowadzona działalność gospodarcza, 3) kopii deklaracji VAT-7 za ostatnie trzy miesiące za jakie były te deklaracje składane, 4) dokumentu potwierdzającego zawieszenie lub zakończenie działalności gospodarczej, 5) szczegółowego zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków przez skarżącego i jego rodzinę (opłaty, żywność, środki higieny, ubrania, lekarstwa, spłata kredytów etc.) z dokładnym wskazaniem źródeł ich finansowania, 6) wydruków historii wszystkich rachunków bankowych, lokat bankowych oraz kart kredytowych posiadanych przez małżonków, w tym, związanych z działalnością gospodarczą za okres od sierpnia do października 2016 r., oświadczenia o posiadanych środkach transportu (także tych wykorzystywanych w działalności gospodarczych), 7) oświadczenia o źródłach finansowania profesjonalnego pełnomocnika, 8) innych oświadczeń i dokumentów, które uzasadniałyby przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na to wezwanie (doręczone w dniu 21 listopada 2016 r.) pełnomocnik skarżącego przedłożył kserokopię protokołu opisu i oszacowania nieruchomości położonej przy ul. H[...] [...]/[...] w T. oświadczając jednocześnie, że z uwagi na wcześniej zaplanowany urlop osoby zajmującej się księgowością nie było możliwe przedłożenie – w zakreślonym terminie – wszystkich żądanych dokumentów. Wnosząc o wstrzymanie rozpoznania wniosku do czasu złożenia wymaganej dokumentacji, pełnomocnik zobowiązał się ją dostarczyć nie szybciej niż w pierwszym tygodniu grudnia 2016 r. Postanowieniem z dnia 9 stycznia 2017 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych uznając, że skarżący nie wykazał spełnienia przesłanek do przyznania mu wnioskowanego prawa. Ocenę tę referendarz sądowy odniósł do faktu uchylenia się skarżącego (pomimo wezwania) od przedstawienia żądanych na etapie rozpoznawania wniosku informacji i oświadczeń, mających wpływ na przyznanie stronie wnioskowanego prawa. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżący zawarł polemikę ze stanowiskiem referendarza sądowego uznając, że przedstawiona przez niego sytuacja materialna, w tym, fakt licznych postępowań egzekucyjnych, dostatecznie uzasadniały przesłankę z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Podkreślił, że wdrożone postępowania egzekucyjne pozbawiły go źródła dochodu i możliwości dysponowania swoim majątkiem, a wnioskodawca nie dysponuje jakimikolwiek środkami, które umożliwiłyby poniesienie kosztów postępowania w sprawie. Powołane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia spółki, których skarżący jest wspólnikiem, obecnie nie prowadzą działalności, a przysługujące skarżącemu udziały są bezwartościowe. Skarżący dodał, że nie ma możliwości przedłożenia dodatkowej dokumentacji z uwagi na problemy w skontaktowaniu się z osobą zajmującą się księgowością. Wyraził pogląd, że przeszkoda ta nie uniemożliwia weryfikacji prawdziwości twierdzeń skarżącego skoro fakt prowadzenia wobec skarżącego szeregu postępowań powinien być Sądowi znany z urzędu z innych spraw skarżącego. Powołał się również skarżący na konstytucyjne prawo do sądu. Zarzucił, że skoro odmawiając prawa pomocy nie powołano się na art. 247 p.p.s.a. to skarga nie jest oczywiście bezzasadna a to oznacza, że odmowa przyznania prawa pomocy w sprawie pozbawia skarżącego realnej możliwości wyeliminowania z obrotu wadliwych decyzji, które de facto spowodowały trudną sytuację finansową skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 260 § 1 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wnosząc o przyznanie prawa pomocy skarżący domagał się zwolnienia go od kosztów sądowych w całości, bądź ewentualnie, jedynie od wpisu od skargi. Podstawę prawną tak skonstruowanego żądania stanowi regulacja odpowiednio – art. 246 § 1 pkt 1 (zwolnienie od całości kosztów sądowych) oraz pkt 2 (zwolnienie od wpisu od skargi) p.p.s.a. Wymaga w tym miejscu podkreślenia, że niezależnie od zakresu żądania, obowiązkiem wnioskodawcy jest wyczerpujące przedstawienie swojej sytuacji majątkowej oraz zdolności płatniczych. Dopiero na podstawie wyczerpująco udokumentowanego wniosku Sąd (referendarz sądowy) może ocenić, czy w stosunku do wnioskodawcy istotnie zachodzą przesłanki warunkujące mu przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Referendarz sądowy, odmawiając zaskarżonym postanowieniem wnioskowanego prawa pomocy, zasadniczą argumentację oparł na ocenie, że skarżący nie przedstawił w sposób wyczerpujący swojej sytuacji majątkowej. Kwestionując te ustalenia, skarżący stoi na stanowisku, że podane przez niego okoliczności w sposób dostateczny uprawdopodobniają brak możliwości poniesienia przez niego wymaganych w sprawie kosztów sądowych. W ocenie Sądu, zaskarżonemu postanowieniu referendarza sądowego nie można zarzucić dowolności oceny, albowiem podniesione w tym postanowieniu wątpliwości referendarza sądowego odnośnie do stopnia wyczerpującego zobrazowania przez wnioskodawcę jego sytuacji majątkowej uznać należy za jak najbardziej uzasadnione. W pierwszej kolejności wymaga zwrócenia uwagi (co trafnie eksponuje referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu), że skarżący poza informacjami zawartymi na formularzu wniosku oraz wynikającymi z dołączonego do tego formularza protokołu opisu i oszacowania nieruchomości położonej przy ul. H[...] [...]/[...] w T., w istocie nie przedstawił żadnych szczegółowych danych, na podstawie których można by wywodzić o jego trudnej sytuacji majątkowej. Słusznie, zdaniem Sądu, uznał referendarz sądowy za niewystarczającą w tym względzie informację zawartą w formularzu wniosku odnośnie do zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej przez skarżącego. Po pierwsze, wnioskodawca nie dołączył do wniosku żadnego dokumentu potwierdzającego fakt zakończenia, czy zawieszenia prowadzonej działalności. Po drugie, nawet sama deklarowana przez skarżącego okoliczność zaprzestania owej działalności nie wyklucza przyjęcia, że skarżący mógł dysponować (w okresie poprzedzającym złożenie wniosku) środkami pieniężnymi pozwalającymi na poniesienie wymaganych kosztów sądowych w sprawie, które mógł uzyskać choćby w czasie gdy taką działalność aktywnie prowadził. Z tych powodów Sąd podziela zasadność skierowanego do skarżącego w trybie art. 255 p.p.s.a. wezwania referendarza sądowego, zobowiązującego stronę m.in. do przedłożenia: dokumentu potwierdzającego zawieszenie lub zakończenie działalności gospodarczej, kopii zeznania podatkowego skarżącego, wydruku z księgi podatkowej z wykazanym przychodem i dochodem/stratą za ostatnie trzy miesiące za które była prowadzona działalność gospodarcza, kopii deklaracji VAT-7 za ostatnie trzy miesiące za jakie były te deklaracje składane oraz wydruków historii wszystkich rachunków bankowych, lokat bankowych oraz kart kredytowych posiadanych przez małżonków, w tym, związanych z działalnością gospodarczą za okres od sierpnia do października 2016 r. Wymaga zaakcentowania, że żądanych informacji skarżący nie ujawnił tłumacząc się początkowo urlopem osoby zajmującej się księgowością, a na etapie sprzeciwu, trudnościami w skontaktowaniu się z tą osobą. Trzeba przy tej okazji zaznaczyć również, że z niewiadomych przyczyn wnioskodawca nie przedstawił również – pomimo wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a. –wyciągów bankowych z rachunków posiadanych przez niego i małżonkę, jak również, nie przedłożył kserokopii zeznania podatkowego małżonki za 2015 r. Zgodzić się należy z referendarzem sądowym, że od powyższego obowiązku nie zwalniał skarżącego istniejący pomiędzy małżonkami ustrój rozdzielności majątkowej. Za referendarzem sądowym powtórzyć należy, że zgodnie z art. 27 k.r.o. małżonkowie obowiązani są – każdy według swoich sił i możliwości zarobkowych i majątkowych – przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, która przez swój związek założyli a uregulowania z art. 27 k.r.o. nie wyłącza zawarcie przez małżonków umowy o rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 września 2013 r., sygn. akt II FZ 752/13). Dodatkowo należy stwierdzić, że pomimo skierowanego do wnioskodawcy wezwania, skarżący nie przedstawił także informacji odnośnie do posiadanych środków transportu, ani też nie ujawnił źródła finansowania reprezentującego go w sprawie pełnomocnika procesowego. Wszystkie przedstawione dotąd okoliczności prowadzą, zdaniem Sądu, do wniosku, że skarżący nie chciał ujawnić wymaganych od niego informacji, ograniczając się do podania w postępowaniu jedynie wybiórczych informacji, jak ta o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej oraz ta o wszczętym postępowaniu egzekucyjnym z nieruchomości przy ul. H[...] [...]/[...] w T. Co się tyczy samej licytacji z nieruchomości to trzeba zauważyć, że licytowana nieruchomość nie pokrywa się z deklarowanym w treści formularza wniosku miejscem zamieszkania skarżącego (przy ul. W[...] [...] w T.), stąd nie można wykluczyć, że skarżący posiada także inne nieruchomości. Wprawdzie skarżący w treści wniosku nie podał, by poza licytowanym lokalem mieszkalnym przy ul. H[...] [...]/[...] w T. posiadał jeszcze inne nieruchomości, ale i nie podał także tego, że posiada udziały w spółkach prawa handlowego, co ustalił dopiero referendarz sądowy. Użyta w sprzeciwie argumentacja, że udziały te są bezwartościowe nie może stanowić usprawiedliwienia dla faktu, że skarżący informacji na temat posiadanych praw korporacyjnych po prostu nie ujawnił. Okoliczność ta, w zestawieniu z ujawnieniem przez skarżącego w sposób wybiórczy danych na temat jego sytuacji majątkowej wykluczała możliwość przyznania skarżącemu prawa pomocy, niezależnie od zakresu tego prawa. Przyznanie bowiem stronie zwolnienia jedynie od wpisu od skargi, podobnie jak przyznanie prawa pomocy w całości, musi zostać zawsze poprzedzone rzetelną i wyczerpującą analizą sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Tymczasem w sprawie przeprowadzenie tak rozumianej analizy kondycji finansowej skarżącego było niemożliwe (w tym także w części dotyczącej ponoszonych przez skarżącego wydatków). Stąd, zarówno wysokość wymaganego wpisu, jak i ilość spraw skarżącego przez tut. Sądem nie mogły stanowić dostatecznego argumentu dla przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym (obejmującym zwolnienia od wpisu od skargi). Odnosząc się końcowo do podniesionego w skardze zarzutu pozbawienia prawa do sądu to wypada podkreślić, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Obowiązek zagwarantowania dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 listopada 2014 r., sygn. akt II OZ 1222/14, dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej w skrócie "CBOSA"). Z treści przepisów regulujących zasady przyznawania prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że udzielenie stronie prawa pomocy w tym postępowaniu powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 maja 2012 r., sygn. akt II OZ 467/12, dostępne na CBOSA). Mając na uwadze przedstawioną argumentację, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, działając na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonego postanowienia, nie znajdując podstaw zarówno do jego uchylenia, jak i do jego zmiany.