I SA/Wr 1355/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Semiczek po rozpoznaniu w dniu 12 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z.L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności za zaległości podatkowe A Sp. z o.o. z/s we W. w podatku od towarów i usług za grudzień 2004 r. wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi na skutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 27 kwietnia 2009 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w całości. Skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych uzasadniając, że jego jedynym źródłem utrzymania jest wynagrodzenie ze stosunku pracy w wysokości [...] zł brutto. Z małżonką posiada rozdzielność majątkową. Zgodnie z przedłożonym przez wnioskodawcę oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z [...] (ur. w [...] r.). Żona natomiast posiada dom jednorodzinnym o powierzchni [...] m2. Skarżący nie dysponuje żadnymi zasobami pieniężnymi ani przedmiotami o wartości powyżej 3.000 euro. Posiada natomiast liczne zadłużenie względem organów państwowych. Na wezwanie referendarza sądowego do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji dotyczących stanu majątkowego i finansowego skarżącego, wnioskodawca nadesłał zestawienie miesięcznie ponoszonych wydatków, zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia, umowę o podziale majątku dorobkowego i umowę o wyłączeniu majątkowej wspólności małżeńskiej oraz zeznanie podatkowe skarżącego za 2008 r. Z dokumentów tych wynika, że w 2008 r. wnioskodawca osiągnął ze stosunku pracy dochód w kwocie [...]zł, jego średnie wynagrodzenie miesięczne za grudzień 2008 r. oraz styczeń i luty 2009 r. wyniosło [...]zł brutto, a wydatki ponoszone miesięcznie wynoszą łącznie [...] zł, w tym m. in. na utrzymanie [...] [...] zł, na dopłatę do kosztów utrzymania domu – [...] zł, miesięczne wpłaty do Urzędu Skarbowego – [...] zł. Nieruchomość położona pod adresem zamieszkania skarżącego należy do jego żony na podstawie umowy o podział majątku dorobkowego małżonków. Skarżący nie przedłożył natomiast – pomimo wezwania - dokumentów i informacji dotyczących małżonki. Postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2009 r., doręczonym wnioskodawcy 29 maja 2009 r., referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy wskazując w jego uzasadnieniu, że brak wyczerpującej informacji o sytuacji finansowej małżonki wnioskodawcy uniemożliwiało przeprowadzenie oceny rzeczywistych możliwości płatniczych strony. Pismem z dnia 5 czerwca 2009 r. (data stempla pocztowego) skarżący wniósł sprzeciw od w/w postanowienia, domagając się przyznania prawa pomocy jak we wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył co następuje: Zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270; Nr 162 poz. 1692; Nr 94 poz. 788; Nr 169 poz. 1417; zwanej dalej u.p.s.a..) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd. Stosowanie do treści art. 245 § 1 u.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a przyznanie takiego prawa osobie fizycznej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 245 § 2 oraz art. 256 § 1 pkt 1 u.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od tych wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a przyznanie tego prawa osobie fizycznej jest uzależnione od wykazania, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania , bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny (art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 u.p.s.a.). W świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego, ukształtowanego na podstawie analogicznych unormowań art. 113 kodeksu postępowania cywilnego, sformułowanie " osoba fizyczna (...) nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny" oznacza, iż ubiegający się o zwolnienie powinien wykazać, że nie jest w stanie poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny (por. postanowienie SN z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt II CZ 104/84). Nawiązując do wniosku skarżącego, Z. L. wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w sprawie. Dokonując analizy sytuacji materialnej strony, Sąd nie znalazł jednak okoliczności pozwalających uznać zasadność złożonego wniosku. Należy podkreślić, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest co do zasady stosowana względem osób znajdujących się w ubóstwie. Tymczasem, sytuacja finansowa wnioskodawcy nie pozwalała stwierdzić, iż obowiązek poniesienia kosztów sądowych w sprawie będzie stanowić dla strony nadmierne obciążenie finansowe. W tym miejscu należy podkreślić, iż Sąd miał tu na uwadze z jednej strony wysokość obciążenia finansowego jakie strona zobowiązana jest ponieść na obecnym etapie sprawy (wpis sądowy w kwocie 375 zł), z drugiej zaś, jej potencjalne możliwości finansowe oceniane w kontekście stosunków rodzinnych. Z tych też względów, podane przez skarżącego we wniosku wynagrodzenie ze stosunku pracy w kwocie [...] zł nie było jedynym dochodem jakie Sąd brał pod uwagę ważąc spełnienie przez wnioskodawcę przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Nie bez znaczenia pozostawał bowiem stan majątkowy osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym. Jak wynika z treści wniosku, poza [...], skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z małżonką, zajmując (stanowiący jej własność) dom rodzinny o powierzchni ok. [...] m (2). Nie ma przy tym znaczenia, wbrew twierdzeniom strony, że małżonkowie pozostają w ustroju rozdzielności majątkowej. Należy bowiem podnieść, iż wynikający z kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek wzajemnej pomocy i wspierania się małżonków oraz dzieci (art. 23 i art. 87 k.r.o.) obowiązuje niezależnie od panującego w małżeństwie ustroju majątkowego. Zgodnie z powyższym, obowiązek ten ciąży na małżonkach także w przypadku zawarcia umowy o rozdzielności majątkowej, jak to miało miejsce w przedmiotowej sprawie. Pogląd ten należy uznać za powszechnie aprobowany w orzecznictwie gdzie podkreśla się, iż pozostawanie wnioskodawcy we wspólnym gospodarstwie ze współmałżonkiem usprawiedliwia ocenę możliwości płatniczych w odniesieniu do sytuacji majątkowej całej rodziny (por. wyroki NSA o sygn. akt I FZ 650/05; I FZ 30/06; II FZ 826/05; I FZ 403/05). Tak szeroko ujmowana wykładnia przepisu art. 23 i art. 87 k.r.o. obejmuje także sytuacje tzw. separacji faktycznej (por. wyrok NSA sygn. akt II GZ 12/05, II OZ 896/05). Z tych też względów, fakt zawarcia majątkowej umowy małżeńskiej nie zwalniał strony od przedstawienia szczegółowych informacji zarówno o dochodach małżonki, jak i kosztach partycypacji w prowadzeniu gospodarstwa domowego. Zaniechanie tej powinności przez wnioskodawcę, podobnie jak i pozostałym punktom zarządzenia referendarza sądowego z dnia 19 marca 2009 r. uniemożliwiło zbadanie realnej możliwości płatniczej wnioskodawcy, tym bardziej, że skarżący – pomimo wezwania – nie przedłożył zeznań podatkowych swoich i żony, wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące, jak również, nie udokumentował deklarowanych we wniosku zadłużeń w stosunku do organów państwowych. Zgodnie z ugruntowaną linią orzecznictwa, ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie jej tego prawa (por. postanowienie NSA z dnia 18 czerwca 2004 r., sygn. akt FZ 165/04 niepubl.). Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, działając na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 u.p.s.a. orzekł jak w sentencji.