I SA/Wr 1412/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Tkacz-Rutkowska po rozpoznaniu w Wydziale I w dniu 30 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 14 kwietnia 2017 r. (sygn. akt I SA/Wr 1412/16) o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych sprawy ze skargi J.G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 12 sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 14 kwietnia 2017 r. (sygn. akt I SA/Wr 1412/16) o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 26.660 zł skarżący złożył wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie, tj. od wpisu w części przekraczającej kwotę 1.000 zł. W uzasadnieniu zgłoszonego wniosku J.G. podniósł, że jego stan majątkowy nie pozwala mu na zapłacenie kosztów sądowych w tak dużej kwocie. Wnioskodawca wskazał, że w 2014 r. uległ bardzo poważnemu wypadkowi samochodowemu, a długie leczenie szpitalne i rehabilitacja uniemożliwiły mu podejmowanie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Dodał, że w okresie od 22 do 31 stycznia 2016 r. przebywał na rencie inwalidzkiej z powodu całkowitej niezdolności do pracy. Wysokość świadczenia rentowego wynosiła 979,91 zł. Z uwagi na zły stan zdrowia wnioskodawca złożył wniosek o kontynuację renty, a w styczniu 2017 r. przeszedł kolejną operację. Wskazał, że mieszka razem z żoną, mają jednak ustanowioną rozdzielność majątkową. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskodawca nie posiada jakiegokolwiek majątku, w tym nieruchomości, zasobów pieniężnych czy przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Jego żona posiada dom jednorodzinny obciążony licznymi hipotekami na rzecz banku i organów podatkowych. Zgodnie ze złożonym przez wnioskodawcę oświadczeniem, w okresie do 31 stycznia 2017 r. źródłem dochodów w prowadzonym wspólnie z małżonką gospodarstwie domowym była renta wnioskodawcy, w wysokości 979,91 zł. We wniosku nie zostały podane żadne zobowiązania ani stałe wydatki wnioskodawcy. W odpowiedzi na skierowane do wnioskodawcy wezwanie referendarza sądowego w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej – p.p.s.a.) wnioskodawca wyjaśnił, że złożony przez niego wniosek o kontynuację renty nie został rozpatrzony albowiem z powodu pobytu w szpitalu (od dnia 7 lutego 2017 r.) wnioskodawca nie mógł stawić się na komisji lekarskiej. Dodał, że od wypadku przebywał w szpitalach, na zasiłku rehabilitacyjnym, a później (tj. do dnia 31 stycznia 2017 r.) na rencie, a od dnia 7 lutego 2017 r. ponownie w szpitalu. Podniósł, ze nie posiada w chwili obecnej żadnych źródeł utrzymania, a leki i żywność zapewnia mu obecnie szpital. Dodał, że koszty utrzymania domu ponosi żona z obrotu gospodarczego, przynoszącego jej ogromne straty. Wskazał również, że w stosunku do majątku żony zostały dokonane zajęcia komornicze na niewyobrażalne sumy, których nie jest w stanie spłacić albowiem nigdy nie osiągnęła takich zysków. Podkreślił nadto, że nie posiada aktywnych rachunków bankowych ani żadnych środków transportu, a reprezentujący go w postępowaniu pełnomocnik otrzyma wynagrodzenie po zakończeniu sprawy. Z przedłożonych dokumentów wynika, że wnioskodawca w 2016 r. uzyskał przychód z renty w kwocie 18.590,18 zł, jego żona w 2015 r. uzyskała z działalności gospodarczej przychód w wysokości 3.658.167,67 i poniosła stratę na poziomie 3.169.298,61 zł. Na koniec grudnia 2016 r. przychód ten wyniósł od początku roku 5.181.407,69 zł, a strata 1.222.207,24 zł. Zobowiązania dochodzone w postępowaniach egzekucyjnych z majątku żony skarżącego wynoszą około 170.000.000 zł. Postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2017 r., doręczonym pełnomocnikowi w dniu 19 maja 2017 r., referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu tego postanowienia referendarz sądowy wyraził stanowisko, że spełnienie przez wnioskodawcę przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wymagało oceny także przez prymat możliwości pokrycia kosztów sądowych przez małżonkę skarżącego, tj. M.G. W nawiązaniu do argumentacji wnioskodawcy referendarz sądowy podkreślił, że wynikający z art. 23 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek wzajemnego wsparcia małżonków (w tym także o charakterze finansowym) nie jest uzależniony od ustanowionego między małżonkami ustroju majątkowego i znajduje zastosowanie także w przypadku zobowiązań publicznoprawnych. Analizując dokumentację dotyczącą działalności gospodarczej M.G. referendarz sądowy uznał, że brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżący jest w stanie opłacić jedynie 1.000 zł, nawet przy uwzględnieniu obciążenia M.G. z tytułu wpisu sądowego od wniesionej przez nią skargi w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 1425/16. W sprzeciwie od tego postanowienia złożonym w dniu 26 maja 2017 r. (data stempla pocztowego) J.G., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł o przyznanie prawa pomocy, zgodnie z żądaniem zawartym we wniosku. Zdaniem strony, referendarz sądowy dokonał nieprawidłowej oceny danych przedstawionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie wnioskodawcy, ujawnione przez niego dane dawały podstawy do uwzględnienia żądania wniosku. Odnosząc się do faktu pozostawania w związku małżeńskim z M.G. skarżący podniósł, że M.G. jest stroną w kilku postępowaniach przed sądem administracyjnym, w których także złożyła wnioski o przyznanie prawa pomocy. W jednej ze spraw, uzyskała zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w kwocie przewyższającej 50.000 zł. Dodatkowo zwrócił uwagę, że z uwagi na aktualny brak możliwości podjęcia pracy zarobkowej przez skarżącego, M.G. ponosi także koszty jego utrzymania. Nie zgodził się również skarżący z wyrażonym w zaskarżonym postanowieniu stanowiskiem, że to wartość przychodu a nie dochodu jest miarodajna dla oceny sytuacji finansowej przedsiębiorcy. Podniósł, że referendarz sądowy nie wziął pod uwagę, że oszczędności w kwocie ponad 3.000.000 zł zostały zabezpieczone przez prokuraturę. Zarzucił również, że referendarz sądowy nie uwzględnił mnogości spraw sądowych toczących się z udziałem małżonków, a co za tym idzie, ciążącego na małżonkach obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w tych sprawach. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd, po ponownym zbadaniu akt sprawy, uznał, że zasadnie referendarz sądowy odmówił stronie prawa pomocy w żądanym zakresie. Podstawą prawną sformułowanego przez stronę skarżącą żądania w zakresie przyznania jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu od skargi ponad kwotę 1.000 zł stanowią przepisy art. 245 § 1, § 3 i § 4 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Pierwszy z tych przepisów stanowi o tym, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (§ 4). Z kolei z treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przesłanką przyznania prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje w sytuacji, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd podziela stanowisko referendarza sądowego, że skarżący w toku zainicjowanego wnioskiem postępowania nie wykazał spełnienia przesłanki o jakiej mowa w ww. przepisie. Przede wszystkim za uzasadnione uznaje Sąd założenie referendarza sądowego, że pełna analiza zdolności płatniczych wnioskodawcy powinna uwzględniać dochody i stan majątkowy jego małżonka, bez względu na łączący małżonków ustrój majątkowy. Stanowisko to powszechnie aprobowane jest w orzecznictwie sądowym, gdzie podkreśla się, że małżonkowie są z mocy art. 23 i art. 27 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Ciąży na nich obowiązek udzielenia sobie wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych). Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej. Obowiązek wzajemnej pomocy ma pierwszeństwo przed dofinansowaniem z budżetu państwa, wiążącym się ze zwolnieniem z kosztów sądowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2013 r., o sygn. akt I FZ 416/13). Poczyniona uwaga ma istotne znaczenie dla kierunku oceny złożonego przez stronę wniosku o przyznanie prawa pomocy z dwóch powodów. Po pierwsze, oznacza ona, że deklarowany przez skarżącego brak dochodów w związku z aktualnym stanem zdrowia, uniemożliwiającym podjęcie pracy zarobkowej, nie może zostać uznany za okoliczność przesądzającą o tym, że skarżący znajduje się w sytuacji materialnej uzasadniającej poczynienie odstępstwa od tej generalnej zasady ponoszenia przez strony kosztów sądowych w sprawie. W przypadku skarżącego pozostającego w związku małżeńskim, ustalenie przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 uznać należy bowiem za wypadkową oceny możliwości finansowych także jego małżonki. Po drugie, akcentowany obowiązek małżonków do udzielenia sobie wzajemnego wsparcia finansowego także w przypadku zobowiązań publicznoprawnych (a takimi bez wątpienia są koszty sądowe) oznacza, że wyczerpujące zobrazowanie sytuacji majątkowej małżonka osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosztów sądowych, w szczególności, gdy wnioskodawca został do tego wezwany, jest absolutnie niezbędne. Tymczasem, jak wynika z akt sprawy, dowody mające dokumentować sytuację majątkową M.G. skarżący przedstawił w sposób wybiórczy, pomijając w szczególności, wezwanie referendarza sądowego o przedłożenie - deklaracji VAT-7 za grudzień 2016 r. oraz za styczeń 2017 r. oraz wydruków historii posiadanych przez małżonkę rachunków bankowych, w tym związanych z działalnością gospodarczą. Skarżący, pomimo wezwania, de facto nie przedłożył również zestawienia kwotowego ponoszonych przez siebie i jego rodzinę wydatków, tłumacząc to tym, że leki i żywność zapewnia mu szpital oraz ogólnie wskazując, że żona ponosi koszty utrzymania domu. W tej sytuacji, za aktualny uznać należy pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, wypowiedziany w postanowieniu z dnia 11 września 2014 r. o sygn. akt II FZ 1300/14, w myśl którego, osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, która nie przedstawia żądanych informacji musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z jej postępowania. Negatywnych dla strony konsekwencji, związanych z niedopełnieniem obowiązku pełnego zobrazowania sytuacji finansowej małżonki w zakresie wymaganym przez referendarza sądowego nie może umniejszać fakt, że referendarz, przy ocenie możliwości finansowych M.G. posiłkował się dowodami zgromadzonymi w postępowaniu z zakresu prawa pomocy w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 1425/16, której stroną jest M.G. Dowody zgromadzone w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 1425/16 pozwoliły referendarzowi ustalić, że małżonka skarżącego, pomimo dokonanych zajęć egzekucyjnych, przynajmniej do końca 2016 r. prowadziła działalność gospodarczą, i to na nie małą skalę. Jak wynika z ustaleń dokonanych w tym postępowaniu przez referendarza sądowego (w postanowieniu z dnia 9 marca 2017 r.), a następnie Sąd (w postanowieniu z dnia 8 maja 2017 r.), M.G. w październiku, listopadzie i grudniu 2016 r. dokonała dostawy towarów i usług o wartości odpowiednio 310.976 zł, 109.891 zł i 233.452 zł oraz nabyła towary i usługi na kwoty netto 250.224 zł, 384.211 zł i 546.788 zł. Co się tyczy prowadzenia tej działalności przez M. G. w roku 2017, to należy jeszcze raz podkreślić, że skarżący, pomimo wezwania skierowanego do niego w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 1412/16, nie przedłożył m.in. deklaracji VAT-7 małżonki za styczeń 2017 r., a nadto, także księgi podatkowej za styczeń i luty 2017 r. Jednocześnie, nie ma podstaw by twierdzić że małżonka skarżącego zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej w 2017 r., skoro sam skarżący takiej okoliczności nie podnosi, koncentrując się na ogólnym podkreślaniu straty z działalności gospodarczej prowadzonej przez małżonkę, a także, na fakcie przyznania jej w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 1412/16 (na mocy postanowienia z dnia 9 marca 2017 r.) prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w kwocie przewyższającej 50.000 zł. Co się tyczy akcentowanej straty z działalności gospodarczej to trafnie zwraca uwagę referendarz sądowy na to, że sam tylko fakt jej odnotowania może nie odzwierciedlać rzeczywistej sytuacji finansowej przedsiębiorcy, stąd bardziej miarodajnym wskaźnikiem dla jego możliwości płatniczych jest pozycja przychodu. Wskazując na powyższe wymaga zwrócenia uwagi, że przychód M.G. z prowadzonej przez nią w 2015 r, działalności gospodarczej wyniósł kwotę 3.658.167,67, a na koniec grudnia (od początku roku) wartość 5.181.407,69 zł. Wbrew argumentacji podniesionej w sprzeciwie, dla zasadności złożonego przez skarżącego wniosku w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 1412/16 oraz dokonywanej w tym postępowaniu oceny możliwości płatniczych małżonki skarżącego nie ma istotnego znaczenia okoliczność, że na mocy postanowienia z dnia 9 marca 2017 r., wydanego w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 1425/16 M.G. uzyskała prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi ponad kwotę 50.000 zł. Wymaga zwrócenia uwagi, że wyrażona w tym postanowieniu ocena możliwości płatniczych M.G. została wypowiedziana na tle udokumentowanych obrotów i przychodów jakie M.G. odnotowała w 2016 r. Nie obejmowała zatem początku roku 2017 r., a takiej m.in. dokumentacji wymagał od J.G. referendarz sądowy w sprawie będącej przedmiotem rozpoznania. Różnica w zakresie wymaganych dokumentów w obu sprawach wynikała z faktu, że wnioski o przyznanie prawa pomocy jakie złożyli - M. G. w swojej sprawie (o sygn. akt I SA/Wr 1425/16) oraz J.G. w sprawie będącej przedmiotem rozpoznania zostały złożone w różnych miesiącach. Już zatem z tego tylko powodu odmowa przyznania skarżącemu prawa pomocy w niniejszej sprawie (w której ciężar poniesienia wpisu sądowego w kwocie 26.660 zł de facto obciąża M.G. jako małżonkę skarżącego) nie pozostaje w sprzeczności z rozstrzygnięciem w przedmiocie prawa pomocy wydanym w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 1425/16. Dodatkowo należy zauważyć, że skarżący, kwestionując wydane sprawie postanowienie referendarza sądowego, nie może powoływać się na fakt łącznych obciążeń finansowych M.G. w jej własnych sprawach sądowych przed tut. Sądem tj. nie tylko w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 1425/16, ale również o sygn. akt I SA/Wr 276/16 (na etapie skargi kasacyjnej), skoro, w sprawie będącej aktualnie przedmiotem rozpoznania nie przedstawił całości dokumentacji, jaką referendarz sądowy uznał za niezbędną dla oceny złożonego w tej sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tym względzie, odmowa przyznania skarżącemu prawa pomocy w sprawie stanowi poniekąd konsekwencję własnych zaniechań skarżącego, który nie dołożył staranności w pełnym zobrazowaniu sytuacji finansowej swojej małżonki. Wymaga dodania, że brakujących dokumentów skarżący nie dołączył także do sprzeciwu, pomimo że na ich brak wskazywał referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu. Jak już podkreślono, posiłkowanie się przez referendarza dowodami ze sprawy o sygn. akt I SA/Wr 1425/16 (na co także wskazano w zaskarżonym postanowieniu) obejmowało jedynie rok 2016, a zatem, nie obejmowało wspomnianych miesięcy – stycznia i lutego 2017 . Uzupełniająco należy zauważyć, że jakkolwiek korzystanie przez stronę z usług profesjonalnego pełnomocnika samo przez się nie może stanowić podstawy do formułowania poglądu, że strona posiada środki pieniężne na pokrycie wymaganych kosztów sądowych, to jednak skarżący, pomimo skierowanego do niego wezwania o wskazanie źródła pokrycia tego wydatku, takich informacji nie przedstawił. Końcowo należy również dodać, że skarżący jest stroną w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 1592/16, w której postanowieniem z dnia 19 czerwca 2017 r. Sąd odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi. W nawiązaniu do pozostałych zarzutów podniesionych w sprzeciwie należy wyjaśnić, że wobec nieprzedstawienia przez skarżącego wszystkich wymaganych od niego informacji na temat działalności gospodarczej jego małżonki, skarżący nie może upatrywać zasadności złożonego przez niego wniosku ani w fakcie zajęcia oszczędności przez prokuraturę, ani też, w ilości spraw w jakich stronami są małżonkowie. W sumie więc Sąd nie stwierdził podstaw do uznania, by zaskarżone postanowienie referendarza sądowego naruszało przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Wskazując na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, działając na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.