I SA/Wr 151/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca, działająca przez profesjonalnego pełnomocnika – doradcę podatkowego, wezwana do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 7.734 zł, wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że od 2013 r. jest na emeryturze, która została objęta egzekucją i po potrąceniach wynosi 750 zł. Prowadzi odrębne, jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie mieszka z mężem od 2013 r., ma z nim ustanowioną rozdzielność majątkową. Skarżącej pomaga syn i częściowo córka, którzy w zamian za opiekę nad dziećmi dokładają do jej utrzymania. Z uwagi na wiek ([...] lat) i stan zdrowia, emerytura jest niewystarczająca. Strona zwróciła uwagę, że jest schorowana, wymaga opieki lekarskiej, w związku z czym nie może podjąć dorywczej pracy zarobkowej. Od kilku lat cierpi na nadciśnienie oporne na leczenie, wykryto u niej gruczolaka nadnercza, a dodatkowo nasilają się zaniki pamięci, co aktualnie jest przedmiotem diagnostyki lekarskiej. Dotychczas poniosła koszty postępowania przed tutejszym Sądem korzystając ze wsparcia syna i córki, którzy nie mają wystarczających środków na pokrycie dalszych kosztów. Wpis od skargi został opłacony również dzięki pomocy męża, który sam ma kłopoty finansowe z powodu postępowań prowadzonych przez organy podatkowe. Na rzecz strony nie są prowadzone żadne rachunki bankowe, nie posiada też oszczędności. Nie ma innych możliwości opłacenia wpisu sądowego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach rubryka dotycząca stanu rodzinnego została niewypełniona. Skarżąca podała, że nie posiada żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Jej jedynym dochodem jest emerytura w kwocie 750 zł netto. Jako zobowiązania i stałe wydatki wymienione zostały: koszty najmu mieszkania 200 zł (zwolniona do [...] grudnia 2017 r.), media (e/e, woda, c.o.) około 250 zł, koszty leczenia 250 zł. Do wniosku załączono kopię decyzji ZUS oraz odcinek z emerytury potwierdzające jej wysokość, a także kopię dowodu osobistego z adresem zamieszkania, umowę majątkową małżeńską oraz dowody uiszczenia opłat 400 i 410 zł w sprawach I SA/Wr 152/16 i I FSK 908/14, wypłaconych z rachunku syna skarżącej, O. Z.. Z dokumentów i oświadczeń złożonych na wezwanie, wynika, że w latach 2015 i 2016 strona uzyskała przychody tylko z emerytury w kwotach odpowiednio 12.795,12 zł i 12.892,82 zł. Miesięczne wydatki strony wynoszą łącznie 794,45 zł, w tym na utrzymanie mieszkania 498,39 zł, na leczenie/ lekarstwa (w grudniu 2017) 146,06 zł (kwota z paragonu zakupu leków, którego kopia została przedłożona), środki czystości 30 zł, środki higieny 50 zł, na żywność minimum 70 zł, zależnie od środków pozostałych po opłaceniu niezbędnych wydatków. Jedynym źródłem finansowania tych wydatków jest świadczenie emerytalne. Dodatkowo strona oświadczyła, że pozostałą część wydatków, w szczególności na lekarstwa, transport do lekarza, pokrywa syn, O. Z.. Skarżąca nie posiada żadnego środka transportu. Kwota czynszu najmu została obniżona do 200 zł z odroczonym terminem płatności na okres remontu lokalu. Wartość mediów dostarczanych do wynajmowanego mieszkanie wynosi 242,59 zł. Ponownie przedłożono kopię decyzji ZUS z marca 2017 r. o wysokości emerytury, odcinek z emerytury za styczeń 2018 r., majątkową umowę małżeńską, a także dokumenty dotyczące leczenia i jego kosztów od czerwca 2008 r. do października 2017 r. Jako znane z urzędu wskazać trzeba, że skarżąca jest stroną w dwóch jednocześnie toczących się sprawach w tutejszym Sądzie o sygn. akt I SA/Wr 127/10 i I SA/Wr 151/16. W obu sprawach odmówiono stronie zwolnienia od kosztów sądowych, w związku z czym 3 sierpnia 2016 r. w kasie Sądu uiszczone zostały wpisy od skarg w łącznej kwocie 52.832 zł. Na obecnym etapie postępowania wpisy od skarg kasacyjnych zostały wyznaczone na kwoty o łącznej wartości 18.683 zł. W ocenie referendarza sądowego, tak udostępnione przez skarżącą dane nie dają podstaw do uwzględnienia przedmiotowego wniosku. Podstawą prawną jego rozpoznania jest regulacja zawarta w art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – dalej: p.p.s.a.). Stosownie do treści tych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (w części lub w całości), a więc w zakresie częściowym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaznaczyć trzeba, że co do zasady każdy ma obowiązek ponosić koszty swego udziału w sprawie, co zostało wyrażone w przepisie art. 199 p.p.s.a. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób będących w bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Przy czym powyższe przesłanki powinien wykazać sam wnioskodawca w sposób logiczny i wiarygodny, poprzez dokładne wyjaśnienie całokształtu sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej, nie ograniczając się tylko i wyłącznie do tych okoliczności, które miałyby uzasadnić jego żądanie i tylko takich, które są udokumentowane. Tymczasem, zdaniem referendarza, skarżąca przedstawiła swoją sytuację w sposób wybiórczy. Przede wszystkim zauważyć należy, iż strona niemal powieliła oświadczenia złożone w poprzednim wniosku – to jest, że nie mieszka z mężem, ma ustanowioną z nim rozdzielność majątkową, jej emerytura obecnie wynosi 750 zł (poprzednio ponad 634 zł), zajmuje się wnukami i pomagają jej finansowo syn z córką. Dopiero po dwukrotnym wezwaniu i poczynieniu dodatkowych ustaleń okazało się, że spółka z o.o. PHU A, od której wynajmuje mieszkanie we W. przy ul. [...], jest spółką rodzinną, w której była członkiem zarządu. Nadto od tej spółki wynajmowała też dom w B z czynszem w wysokości 6.000 zł rocznie. Aktualnie, zgodnie z zapisami w Krajowym Rejestrze Sądowym, miejsce skarżącej w spółce PHU A zajął jej syn, O. Z., będący również jedynym wspólnikiem spółki. Z kolei mąż skarżącej nadal pełni w niej funkcję prezesa zarządu. Jest też prezesem zarządu w B sp. z o.o. Syn natomiast dodatkowo jest jedynym wspólnikiem C Sp. z o.o., w której to spółce to skarżąca jest prezesem zarządu. Wszystkie te spółki mają swoje siedziby pod tym samym adresem co adres zamieszkania strony skarżącej – we W. przy ul. [...]. Rodzina skarżącej zatem prowadzi działalność gospodarczą w formie spółek z ograniczoną odpowiedzialnością, tyle tylko, że udziały w dwóch z nich objęte zostały przez syna. Zaznaczyć w tym miejscu wypada, iż z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że wobec skarżącej prowadzone są postępowania egzekucyjne z licznych tytułów na znaczne kwoty, a mąż – jak sama strona podała – ma kłopoty finansowe. Ta okoliczność natomiast na tle powyższych danych może poddawać w wątpliwość rzeczywiste możliwości płatnicze skarżącej, gdyż sytuacja, gdy spółkami zarządzają rodzice mający kłopoty finansowe, a udziały w całości posiada syn, narzuca twierdzenie, iż tak stworzona konstrukcja prowadzenia działalności gospodarczej ma na celu przede wszystkim uniknięcie egzekucji majątku. Tym samym oświadczenia, że strona ma niską emeryturę, wynajmuje mieszkanie i pozostaje na utrzymaniu swoich dzieci są oceniane przez referendarza jako wybiórcze. Przyjmując natomiast oświadczenie o pomocy rodziny w utrzymaniu, to zauważyć należy, iż strona otrzymuje emeryturę w kwocie 750 zł, a umowa najmu mieszkania, w którym jest zameldowana, zawarta jest z firmą rodzinną, prowadzoną przez męża i syna. W takich okolicznościach należałoby zatem przyjąć, że skarżąca faktycznie niemal całkowicie pozostaje na utrzymaniu rodziny. Świadczy też o tym to, iż podana łączna kwota miesięcznych wydatków przewyższa wartość emerytury (prawie 800 zł), kwota przeznaczana na wyżywienie wynosi zaledwie 70 zł, a wydatki miesięczne na leczenie i lekarstwa to w rzeczywistości kwota wynikająca z paragonu potwierdzającego jednorazowy zakup w aptece. Z przedłożonych dokumentów wynika zaś, że w lipcu 2017 r. strona poniosła wydatek na leczenie szpitalne w kwocie ponad 3.800 zł. Dodać należy, że skarżąca wskazała, iż w opłaceniu wpisu od skargi w wysokości ponad 37.000 zł pomogli członkowie rodziny i mąż. Co za tym idzie, nie bez znaczenia dla oceny możliwości skarżącej w opłaceniu wpisu od skargi kasacyjnej jest kondycja finansowa zarówno męża jak i syna, który jest właścicielem dwóch spółek. Skoro zaś strona twierdzi, że to głównie syn ją wspiera finansowo (córka częściowo), jednak nie ma już środków na opłacenie dalszych kosztów sądowych, winna to wykazać, a nie jedynie zdawkowo podnieść. Zaznaczyć trzeba, iż w ocenie referendarza, na obecnym etapie postępowania skarżąca nie może się zasłaniać niewiedzą o konieczności udowodnienia faktów, na które się powołuje. Po pierwsze, już z postanowień wydanych w niniejszej sprawie przez referendarza i następnie przez Sąd strona miała świadomość co do wątpliwości o jej możliwościach płatniczych i konieczności rzetelnego wykazania całokształtu swojej sytuacji finansowej, majątkowej, a także rodzinnej. Po drugie, pamiętać należy, że w toku całego postępowania strona jest zastępowana przez profesjonalnych pełnomocników, którzy z pewnością mają wiedzę co do wymogów stawianych wnioskującemu o przyznanie prawa pomocy. Odnosząc się do kwestii pozostawania w rozdzielności majątkowej z mężem (która nie jest równoznaczna z separacją), to już w wydanych w niniejszej sprawie postanowieniach zarówno referendarza sądowego, jak i Sądu zwrócono uwagę, iż ustanowiony pomiędzy małżonkami ustrój majątkowy nie ma znaczenia na potrzeby oceny możliwości w ponoszeniu kosztów postępowania sądowego przez stronę skarżącą. Powtórzyć zatem należy, iż sądy administracyjne niejednokrotnie wskazywały, że rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego. Zgodnie bowiem z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, małżonkowie obowiązani są – każdy według swoich sił oraz możliwości zarobkowych i majątkowych – przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, między innymi uregulowania zawartego w art. 27 k.r.o. (por. postanowienie NSA z 24 września 2013 r., sygn. akt II FZ 752/13). W związku z tym poszerzenie ustaleń faktycznych o dokumenty dotyczące bezpośrednio męża skarżącej, w celu ustalenia sytuacji majątkowej samej strony, jest zawsze konieczne (por. postanowienie NSA z dnia 24 września 2013 r., sygn. akt I GZ 417/13 oraz z dnia 5 kwietnia 2016 r., sygn. akt I GZ 179/16). Mąż skarżącej wprawdzie – podobnie jak skarżąca – nie jest udziałowcem żadnej spółki z o.o., z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej nie wynika też, że prowadzi działalność gospodarczą, nadal jednak w dwóch spółkach (PHU A i B) pełni funkcję prezesa zarządu. Nie są znane jego dochody, jednak o możliwościach płatniczych może świadczyć fakt uiszczenia we wrześniu 2017 r. przez R. Z. jako strony w sprawie I SA/Wr 926/17 wpisu od skargi w wysokości 14.248 zł bez ubiegania się o przyznanie prawa pomocy, a także to, że jest zastępowany przez doradcę podatkowego (tego samego co stronę skarżącą) zarówno w ww. sprawie, jak i w sprawie I SA/Wr 1279/17. Poza powyższymi uwagami aktualna pozostaje argumentacja podnoszona przez Sąd w postanowieniu z dnia 1 lipca 2016 r., odnosząca się do okoliczności wynikających z akt administracyjnych sprawy. Skarżąca na przestrzeni lat 1999-2013 kupowała nieruchomości, w tym w 2009 r. lokale apartamentowe w K. i zbywała wiele nieruchomości, głównie wydzielone działki, uzyskując z tego tytułu milionowe obroty. Cztery działki zostały przekazane jako darowizna na rzecz córki i syna. Skarżąca dysponowała więc znacznym majątkiem. Referendarz ma świadomość upływu znacznego czasu od dat transakcji, jednak wartość pozyskanych kwot z obrotu nieruchomościami pozwala na przyjęcie, iż pieniądze te zostały zabezpieczone w sposób uniemożliwiający ich egzekucję. Zwłaszcza, że w niniejszej sprawie strona udokumentowała jedynie toczące się postępowania egzekucyjne od 2013 r., lecz żaden dokument nie potwierdził skuteczności egzekucji. Co istotne, w 2013 r. skarżąca przeszła na emeryturę (w wieku [...] lat) i ustanowiła w tym samym roku rozdzielność majątkową z mężem. Poza tym przypomnieć wypada, iż na poprzednim etapie postępowania strona wskazała że jest "objęta wyrokiem" o sygn. akt I C 884/10 z dnia 15 marca 2013 r. Zgodnie z treścią sentencji wyroku, którego kopia była przedłożona, sprawa toczyła się z pozwu Wspólnoty Mieszkaniowej przy ul. [...] w J. Jak wynika z danych udostępnionych na Portalu Orzeczeń Sądu Okręgowego we W., sprawa dotyczyła zaległych opłat za lokale, których skarżąca była właścicielem (w 2010 r. – 10 lokali mieszkalnych i 6 lokali użytkowych). Strona wprawdzie oświadczyła, że nie posiada żadnych nieruchomości, brak jednak jakichkolwiek informacji co do tego, czy zostały te nieruchomości przepisane na męża, darowane synowi czy może sprzedane. Nie podjęła też próby wyjaśnienia tej kwestii na etapie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego ani na obecnym etapie postępowania ubiegając się o zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej. Reasumując, dane udostępnione przez stronę skarżącą są – zdaniem referendarza – niepełne, ograniczające się tylko do tych, które miałyby wskazywać na brak możliwości pokrycia kosztów sądowych w niniejszej. W tym stanie rzeczy nie ma podstaw do dokonania rzetelnej oceny zasadności przedmiotowego wniosku choćby w części. W związku z tym, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.