I SA/Wr 17/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Radom po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] listopada 2011 r. Nr [...] w przedmiocie rozliczeń w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące I, II, IV – XII 2007 r. oraz I – III, V, VI, VIII, IX i X 2008 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca – zastępowana przez radcę prawnego – wniosła na urzędowym formularzu o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując, że uzyskiwane przez nią dochody nie pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania skarżącej i jej rodziny. Wyjaśniła, że prowadzona działalność gospodarcza przynosi straty a funkcjonowanie firmy jest możliwe jedynie w wyniku wydłużania okresów płatności, korzystania z akcji kredytowej oraz debetu, jak i prób negocjacji przesunięcia terminów ponoszenia kosztów. Maksymalne wykorzystywanie możliwości kredytowych skutkuje jednak problemami związanymi z trudnościami w terminowej spłacie zobowiązań. Następnie strona wskazała, że wraz z mężem wychowują trójkę dzieci, z których dwoje cierpi na [...] co wymaga szczególnej troski i specjalistycznego leczenia. Dodatkowo, nieprzewidziane okoliczności (pożar) zmusiły skarżącą do zaciągnięcia kredytu na budowę domu. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z mężem i trzema synami. Posiada dom (100 m2), nieruchomość rolną (2,47 ha) i garaż. Jako przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro wymieniła: [...] ciągniki siodłowe [...] o wartości około 200.000 zł, [...] naczepy ciężarowe o wartości około 30.000 zł, samochód osobowy [...] o wartości 20.000 zł i samochód dostawczy [...] BUS we współwłasności z kredytującym zakup bankiem. Jako dochody rodziny podane zostały: renta socjalna syna – 560 zł, umowa o pracę syna – 1.386 zł, renta chorobowa skarżącej – 486 zł i działalność gospodarcza, w której odnotowana jest strata. Jako dodatkowe istotne dane skarżąca wymieniła spłacane kredyty: na dom – 250.000 zł (na 25 lat) – rata 2.400 zł, na zakup paliwa – 50.000 zł (na 24 miesiące) – rata 2.500 zł, na zakup busa – 45.000 zł (na 5 lat) – rata 1.135 zł oraz wydatki na dom (prąd, media, ogrzewanie, podatek od nieruchomości) – około 1.000 zł. Do wniosku załączone zostały dokumenty potwierdzające pożar domu i jego wyłączenie z użytkowania, dokumenty dotyczące spłacanych rat kredytowych ( w tym umowy o kredyt budowlano – mieszkaniowy oraz obrotowy nieodnawialny wraz z harmonogramem spłat), wydruk z księgi podatkowej za 2011 r., zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego w postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z egzekucją kwoty 117.086,46 zł oraz dokumenty dotyczące stanu zdrowia synów strony skarżącej. Ponadto w odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), nadesłane zostały: zeznania podatkowe skarżącej i jej męża za 2010 r., wydruki historii rachunków bankowych skarżącej i jej męża za październik, listopad i grudzień 2011 r. harmonogramy spłat trzech kredytów oraz zestawienie miesięcznie ponoszonych wydatków i spłacanych kredytów. Z przedłożonych dokumentów wynika, że strona w 2010 r. uzyskała z działalności gospodarczej przychód w wysokości 487.664,61 zł i dochód – 26.799,55 zł, przychód z renty wyniósł 6.417 zł. W 2011 r. skarżąca odnotowała przychód w kwocie 445.099 zł i stratę – 52.630,48 zł (tak w zestawieniu rocznym przedłożonym wraz z wnioskiem). Miesięczne wydatki jej rodziny wynoszą łącznie około 4.000 zł. Składają się na nie przede wszystkim wydatki na żywność, środki czystości, odzież, lekarstwa (łącznie 2200 zł), energię elektryczną i gaz (555 zł) oraz wydatki na edukację oraz rehabilitację synów (około 1200 zł). Obecnie spłacane raty kredytu to: za ciągnik [...] – 1.513,67 zł, za busa – 1.135,05 zł, za paliwo – 2.600zł, na budowę domu – 2.300 zł, na [...] – 881 zł. Nadto skarżąca wyjaśniła, ze jej mąż nie jest i nie był nigdzie zatrudniony, a zawieszoną działalność gospodarczą odwiesił w styczniu 2012 r. Dodała, że z posiadanej nieruchomości nie uzyskuje korzyści majątkowych. Postanowieniem z dnia 20 lutego 2012 r. referendarz sądowy, w oparciu o art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a., odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie od powyższego orzeczenia skarżąca podniosła, że regularna spłata kredytów zaciągniętych przed wniesieniem skargi do sądu administracyjnego i związanych z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą jest konieczna dla zapewnienia płynności finansowej prowadzonej działalności a w konsekwencji jej funkcjonowaniu na rynku. Dodała, że na jej możliwości finansowe rzutuje ponadto okoliczność otrzymywania zasiłku socjalnego – a więc pomocy co do zasady przysługującej osobom niebędącym w stanie ponieść wszystkich koniecznych wydatków, jak i fakt iż wobec skarżącej toczy się już postępowanie egzekucyjne. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Natomiast zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1) bądź w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Podkreślenia wymaga, że regulacja art. 246 § 1 pkt 1 i 2 powoływanej ustawy stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., stosownie do której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Tak więc, przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania stanowi wpis od skargi w kwocie 1.696,00 zł. Swoje prawo do przyznania ze strony Skarbu Państwa prawa pomocy strona uzasadniła pozostawaniem w ciężkiej kondycji finansowej wynikającej zarówno z przynoszącej straty działalności gospodarczej, jak i trudnej sytuacji rodzinnej. Biorąc pod uwagę powyższe, po dokonaniu analizy przedstawionych okoliczności popartych załączonymi dokumentami, Sąd stwierdził, że skarżąca nie wykazała spełnienia przesłanek wynikających z treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i tym samym nie znalazł podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przede wszystkim Sąd miał na względzie wysokość przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskiwanych przez stronę skarżącą, które w 2010 r. wynosiły 487.664, 61 zł, a w 2011 r. 445.099 zł. Należy zatem podkreślić, iż utrzymują się one na stałym, relatywnie wysokim poziomie. Odnosząc się jednocześnie do wykazanej przez stronę straty zauważyć należy, że strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty możliwości płatniczych, a co za tym idzie sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienia NSA: z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11 oraz z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 260/08, dostępne na http://orzeczenia.nsa.gov.pl, postanowienie NSA z 24 czerwca 2008 r., I GZ 260/08, Lex nr 479125). Ponadto, jak słusznie wskazał NSA w postanowieniu z dnia 13 czerwca 2008 r. w sprawie II FZ 193/08, rozmiar i warunki działalności gospodarczej prowadzonej przez osobę fizyczną, ubiegającą się o zwolnienie od kosztów sądowych, muszą być uwzględniane przy badaniu całokształtu sytuacji majątkowej wnioskodawcy (LEX nr 493771). W tym kontekście podnieść należy, że skarżąca pomimo złej sytuacji finansowej, na jaką wskazuje, nadal funkcjonuje w obrocie prowadząc działalność gospodarczą a nawet w działalność tą inwestuje o czym świadczy zaciągniecie kredytów na zakup związanych z profilem działalności samochodów oraz paliwa. Zwrócić uwagę należy również na fakt, iż liczne kredyty bankowe z których korzysta skarżąca zostały w większości przyznane stronie w roku 2011 (kredyt budowlano – mieszkaniowy w Banku A w O. umową z dnia [...] maja 2011 r., kredyt obrotowy nieodnawialny w banku B z datą wypłaty [...] stycznia 2011 r., umowa kredytu w Bank C S.A. z dnia [...] lipca 2011 r.) co wskazuje, że posiada ona zweryfikowaną przez profesjonalne instytucje finansowe zdolność kredytową, a więc po uwzględnieniu podstawowych kosztów utrzymania jest w stanie zaoszczędzić część dochodu na inne cele. Biorąc zatem pod uwagę, że znaczną część miesięcznych wydatków skarżącej – wedle oświadczeń strony obecnie spłacane raty kredytu to kwota powyżej 8000 zł – stanowią koszty spłaty zaciągniętych kredytów i to między innymi te wydatki na tyle pomniejszają kwotę środków pozostających co miesiąc do jej dyspozycji, że - jak twierdzi - nie jest w stanie uiścić opłat sądowych, należy stwierdzić, że brak jest podstaw do przyjęcia, że wydatki ponoszone przez stronę na spłatę zaciągniętych kredytów i pożyczek mają pierwszeństwo przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia NSA: z dnia 17 lipca 2008 r. sygn. akt II OZ 761/08, z dnia 15 czerwca 2010 r. sygn. akt I OZ 427/10, z dnia 7 października 2010 r. sygn. akt I OZ 749/10 i z dnia 16 lipca 2010 r. sygn. akt I OZ 535/10 dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Strona wszczynająca postępowanie przed sądem administracyjnym w pierwszej kolejności powinna sama zabezpieczyć na ten cel stosowne środki, czyli właściwie zaplanować wydatki oraz poczynić oszczędności do granic zabezpieczenia koniecznego utrzymania. Dopiero, gdy jej majątek i dochody nie pozwalają na poczynienie oszczędności lub gdy pomimo dokonanych oszczędności nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania, może zwrócić się o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na Państwo. "Przerzucania" na Państwo ciężaru ponoszenia kosztów postępowania przed sądem nie uzasadnia korzystanie z licznych kredytów bankowych. Twierdzenie to jest tym bardziej aktualne, jeżeli weźmie się pod uwagę, że zaciągnięcie przez skarżącą kredytów wiąże się z powiększaniem przez nią własnego majątku, a w konsekwencji powiększeniem przychodów. Na marginesie należy zauważyć, że wbrew twierdzeń strony skarżącej a w świetle ugruntowanego orzecznictwa sądowego podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien w procedurze planowania wydatków uwzględniać również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnego postępowania i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 9 lipca 1992 r., I A Cz 393/92, postanowienie NSA z 24 marca 2004 r. Fz 10/04). Nie bez znaczenia dla oceny możliwości płatniczych skarżącej pozostają również rozbieżności jakie wynikają pomiędzy deklarowanymi przez stronę dochodami na które wedle oświadczenia strony składają się renta socjalna (560 zł), umowa o pracę syna (1.386 zł), renta chorobowa skarżącej (486 zł) a wydatkami. Analiza przedstawionych przez skarżącą wydatków pozwala na stwierdzenie, że stanowią one miesięcznie kwotę około 12.000 zł (w tym wydatki na zaspokajanie potrzeb osobistych i rodzinnych to kwota około 6000 zł, pozostała część przeznaczana jest na obsługę związanych z działalnością gospodarczą kredytów), co daje podstawy do stwierdzenia, że wydatkuje ona kwotę znacznie większą niż uzyskuje. Powyższe powoduje, że oświadczenia o stanie majątkowym i dochodach złożone przez skarżącą nie mogą być uznane za wiarygodne. Sytuacja w której zadeklarowane przez stronę wydatki przewyższają dochody sugeruje, że posiada ona inne jeszcze, oprócz ujawnionych w toku postępowania, źródła przychodów. Niemożliwe jest bowiem, aby wydatki przewyższały dochody strony, a ta nie wykazuje innych źródeł ich finansowania. Reasumując, prawo pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania sądowego ze środków publicznych i przez to zwolnienie z obowiązków ponoszenia kosztów postępowania sądowego powinno się sprowadzać wyłącznie do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków do sfinansowania udziału w tym postępowaniu jest niemożliwe. Skarżąca nie wykazała zaś, iż nie jest w stanie zdobyć środków na pokrycie kosztów sądowych. Oświadczenia o pozostawaniu w ciężkiej sytuacji majątkowej charakteryzującej osoby ubogie, trzeba uznać za wątpliwe, a co najmniej nieuprawdopodobnione. Jak wyżej wskazano, nie jest rzeczą Sądu przy ocenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, wyjaśnianie tych wątpliwości. To wnioskodawca ma przedłożyć taki materiał dowodowy i przedstawić okoliczności, które umożliwią ocenę jego sytuacji finansowej. Podnoszony przez stronę fakt otrzymywania renty socjalnej i renty chorobowej (na marginesie Sąd wskazuje, że pojęcie renty chorobowej nie istnieje w ustawodawstwie, zatem niejasne jest czy podnoszone świadczenie jest zasiłkiem chorobowym, rentą z tytułu niezdolności do pracy czy też świadczeniem rehabilitacyjnym) nie został poparty żadnymi dokumentami wskazującymi podstawy i okres przyznania wymienionych świadczeń, co uniemożliwia Sądowi ocenę tych okoliczności w kontekście spełnienia przez stronę przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy . Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, nie znajdując przesłanek dla przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, na mocy art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.