I SA/Wr 253/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Tkacz-Rutkowska po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 16 czerwca 2017 r. (sygn. akt I SA/Wr 253/17) o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi "A" sp. z o.o. w likwidacji z/s w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] 2017 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania w podatku od gier z tytułu użytkowania automatów o niskich wygranych za miesiące od stycznia do sierpnia 2015 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 16 czerwca 2017 r. (sygn. akt I SA/Wr 253/17) o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W skardze na ww. decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. skarżąca spółka, wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych wskazując, że nie posiada żadnych aktywów obrotowych ani zbywalnego majątku trwałego, który pozwalałby na uiszczenie wpisu, który w sprawie został wyznaczony na kwotę 10.080 zł. Występująca z wnioskiem zwróciła uwagę, że wobec niej wydane zostały decyzje administracyjne nakładające zobowiązania na kwotę przekraczającą 20.000.000 zł. Obecnie, w związku ze zmianami na rynku, które wprowadziła ustawa o grach hazardowych, spółka nie ma możliwości prowadzenia działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych, ponieważ wszystkie posiadane zezwolenia wygasły. Wnioskodawca nie może korzystać z rachunku bankowego, jest on bowiem objęty zajęciem egzekucyjnym i każda wpłata przekazywana jest organowi egzekucyjnemu. Dalej we wniosku podano, że w latach 2013-2015 spółka poniosła olbrzymią stratę o łącznej wartości ponad 25.000.000 zł. Strona wskazała, że wartość posiadanych środków trwałych jest pozornie duża, ale są to przede wszystkim działki niezabudowane, objęte zajęciem egzekucyjnym. Z kolei co do automatów do gier - aktualnie nie można ich sprzedać z powodu niemożliwości zarejestrowania tych urządzeń przez jakikolwiek inny podmiot. Na skutek działań organów podatkowych wspólnicy skarżącej spółki podjęli uchwałę o postawieniu spółki w stan likwidacji. Spółka obecnie nie generuje przychodów poza kwotą czynszu za dzierżawę pola (kilkanaście tysięcy złotych rocznie) i incydentalnym zbyciem starego komputera. W oświadczeniu o majątku i dochodach podano, że kapitał zakładowy spółki wynosi 3.000.000 zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok – 14.435.847 zł, a wysokość zysku według bilansu za ostatni rok to 403.564,88 zł. Strona wymieniła dwa rachunki bankowe, których saldo wynosiło na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku 0 i (-)50 zł. Z przedłożonych dokumentów finansowych wynika, że w 2015 r. spółka odnotowała przychody (ze sprzedaży netto i przychody operacyjne) w wysokości 1.774.820,13 zł i stratę na poziomie 269.765,76 zł. W 2016 r. wielkości te wynosiły odpowiednio 297.322,85 zł i 403.564,88 zł. Na koniec 2016 r. kapitał własny spółki miał ujemną wartość 15.868.701,12 zł, kapitał rezerwowy natomiast wynosił 270.000 zł. zobowiązania krótkoterminowe wynosiły 6.367.617,43 zł, a należności krótkoterminowe - 828.627,86 zł. W kasie i na rachunkach bankowych spółka posiadała 369.043,46 zł. Z kolei na koniec marca 2017 r. przychody netto ze sprzedaży i pozostałe przychody operacyjne wyniosły łącznie 1.552.046,50 zł i spółka odnotowała zysk w Sygn. akt I SA/Wr 253/17 wysokości 1.486.105,87 zł. Na rachunkach i w kasie - zgodnie z bilansem sporządzonym na marzec 2017 r. - dysponowała środkami w kwocie 262.597,97 zł. Na deklaracjach VAT-7 za styczeń, luty i marzec 2017 r. brak jakichkolwiek wartości. Na rachunkach bankowych w okresie od stycznia do kwietnia 2017 r. brak jest znaczących operacji bankowych, a saldo rachunków wynosi 0 zł. Wartość środków zablokowanych wynosi 0 zł. Postanowieniem z dnia 16 czerwca 2017 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej spółce prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zdaniem referendarza sądowego spółka nie wykazała przesłanki wnioskowanego prawa, tj. tego, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Analiza dokumentów przedstawionych przez spółkę doprowadziła referendarza do wniosku, że strona miała możliwość poczynienia rezerw na koszty sądowe, z których poniesieniem strona powinna się liczyć najpóźniej w dniu wniesienia skargi, tj. w dniu 16 lutego 2017 r. Dodał referendarz sądowy, że przyjęta przez niego ocena zdolności płatniczych strony (na dzień wniesienia skargi) uwzględniała fakt obciążeń kosztami sądowymi w pozostałych sprawach spółki (łącznie 13stu) jakie zostały zarejestrowane przed tut. Sądem (łącznie, ponad 90.000 zł). W sprzeciwie od tego postanowienia (wniesionym w terminie), skarżąca spółka wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie spółce prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zdaniem strony, w zaskarżonym postanowieniu referendarz sądowy dokonał błędnej oceny stanu faktycznego, co skutkowało bezpodstawną odmową przyznania stronie prawa pomocy w zakresie przez nią wnioskowanym. W ramach tej argumentacji strona powtórzyła, że obecnie pozostaje w procesie likwidacji, posiada liczne zadłużenia i nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Podniosła również, że nie posiada wolnych od zajęcia aktywów obrotowych, ani też zbywalnego majątku trwałego. Cały majątek spółki, w tym wierzytelności obecne i przyszłe został zajęty przez organy państwowe. Dodała strona, że wbrew treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, spółka nie odnosi zysków, a wykazane dochody wynikają z procesu likwidacji majątku spółki, które to zyski są dla spółki wirtualne, albowiem w całości zostają zagospodarowane na poczet spłaty zaległości. Jako znane z urzędu wskazać należy, że wnioskująca spółka jest w tutejszym Sądzie stroną w trzynastu sprawach, których wpisy od skarg wyznaczono na łączną Sygn. akt I SA/Wr 253/17 kwotę 90.320 zł. W sprawie I SA/Wr 166/16 wpis sądowy w wysokości 6.620 zł został opłacony wraz z wniesieniem skargi z 5 lutego 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd, po ponownym zbadaniu akt sprawy, uznał, że zasadnie referendarz sądowy odmówił skarżącej spółce prawa pomocy w żądanym zakresie. Podstawą oceny zasadności złożonego przez stronę wniosku jest (z uwagi na sformułowane w nim żądanie) norma art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., odniesiona do okoliczności, jakie wynikają z akt sprawy. Wskazać również należy, że regulacja zawarta w treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., stosownie do którego strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty winny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Kierując się przedstawionymi przesłankami Sąd podziela stanowisko referendarza sądowego co do tego, że w stosunku do strony skarżącej nie wystąpiły przesłanki uzasadniające przyznanie jej prawa jakim jest zwolnienie od kosztów sądowych. Trafnie zwraca uwagę referedarz sądowy z jednej strony na powinność liczenia się przez spółkę z obowiązkiem zgromadzenia środków pieniężnych na koszty sądowe najpóźniej w dniu wniesienia skargi, z drugiej zaś, na zasadność oceny zdolności płatniczych strony nie tylko pod kątem środków pienieżnych, ale i stanu posiadania. Wypada przypomnieć, że z treści art. 252 § 1 p.p.s.a. wynika, że sąd rozpatrując wniosek strony o przyznanie prawa pomocy winien brać pod uwagę zarówno stan majątkowy, jak i dochody. Pod pojęciem stanu majątkowego należy z Sygn. akt I SA/Wr 253/17 kolei rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. W rozwięciu tej argumentacji należy zwrócić uwagę (co trafnie również akcentuje referendarz sądowy), że na koniec grudnia 2016 r. spółka dysponowała środkami pienieżnymi w kasie i na rachunkach w wysokości 370.000 zł, kapitałem rezerwowym na kwotę 270.000 zł, rzeczowymi aktywami trwałymi o wartości ponad 14.000.000 zł. Na koniec marca 2017 r. środki pieniężne w kasie i na rachunkach miały wartość ponad 260.000 zł. Także i zdaniem Sądu, spółka w okresie poprzedzającym wniesienie skargi miała zatem możliwość wygenerowania środków pieniężnych na koszty sądowe, i to w łącznej kwocie 90.000 zł (jak ustalił referendarz sądowy). W świetle tej okoliczności za aktualny uznać należy pogląd Sądu, wyrażony w postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 22 marca 2017 r., o sygn. akt I SA/Gd 1418/16, że przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym, powinien wziąć pod rozwagę konieczność poniesienia ewentualnych kosztów sądowych i przeznaczenia, z bieżącej działalności lub zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy bowiem traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne, czy wynagrodzenia pracownicze (por. np. post. NSA z dnia 6 lutego 2013 r., II GZ 42/13, CBOSA). W orzecznictwie sądowym wielokrotnie również zwracano uwagę, że zapobiegliwości i przezorności w zakresie zabezpieczenia środków na ponoszenie kosztów sądowych należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów - także sądowych (por. postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 16 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 1433/07, a także postanowienie NSA z dnia z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 236/08, z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, z dnia 15 października 2014 r. II FZ 1509/14). W podsumowaniu tej części rozważań należy skonstatować, że analiza dokumentacji finansowej spółki dawała referendarzowi podstawy do przyjęcia, że skarżąca mogła poczynić rezerwy na koszty sądowe. Trafnie nadto podnosi referendarz Sygn. akt l SA/Wr 253/17 sądowy, że skarżąca nie wykazała, by środki pieniężne jakimi spółka niewątpliwie dysponowała w marcu 2017 r. zostały objęte zajęciem egzekucyjnym. Odnosząc się do akcentowanej we wniosku okoliczności jaką jest przeznaczenie dochodów z likwidacji na poczet spłaty zaległości, to należy zwrócić uwagę, że inne zobowiązania spółki nie mogą korzystać z pierwszeństwa zaspokojenia przed kosztami sądowymi. Wielokrotnie w orzecznictwie podnoszono, że kosztów sądowych nie należy traktować jako wydatków, które sytuują się w dalszej kolejności niż inne zobowiązania strony, która ma obowiązek ponieść te koszty (por. np. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 28 stycznia 2009 roku, I ACz 3/09, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego 2005 roku, V CZ 8/05) Majac na uwadze przedstawioną argumentację, Sąd działając na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.