I SA/Wr 276/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dagmara Dominik-Ogińska po rozpoznaniu w dniu 3 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu strony skarżącej na postanowienie referendarza sądowego z dnia 27 czerwca 2016 r., I SA/Wr 276/16, o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie skargi M. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od stycznia do grudnia 2010 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 27 czerwca 2016 r., I SA/Wr 276/16. Strona skarżąca, zastępowana przez radcę prawnego, po wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 38.958 zł, wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że od kilku lat toczy spór z organami podatkowymi, które domagają się zapłaty podatku od towarów i usług za lata 2009, 2010 i 2012. Prowadzone postępowania podatkowe doprowadziły niemalże do zaprzestania działalności gospodarczej, w związku z czym firma nie uzyskuje przychodów, na jakie mogłaby liczyć w normalnych warunkach. Strona posiada zobowiązania z tytułu leasingów i innych umów, z których musi się wywiązać nie posiadając przychodów na poprzednim poziomie. Zatrudnia 23 pracowników (poprzednio 28), co wiąże się z koniecznością wypłacania wynagrodzeń, w tym składek ZUS i zaliczek na podatek dochodowy. W 2015 r. po raz pierwszy, w wyniku działań organów podatkowych i prokuratury, skarżąca poniosła stratę w wysokości 3.169.298,61 zł. Środki pieniężne w kwocie 3.633.130,59 zł są zablokowane przez prokuraturę. Również cały majątek prywatny i firmy został przez prokuraturę zabezpieczony. Ponadto skarżąca poniosła znaczne wydatki na pomoc prawną i opłaty sądowe przed WSA i NSA. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach rubryka dotycząca stanu rodzinnego nie została wypełniona. Skarżąca podała natomiast, że posiada dom jednorodzinny o powierzchni 200 m2 i wartości 800.000 zł, objęty hipoteką oraz oszczędności na rachunkach w kwocie ponad 3.000.000 zł, które zostały zablokowane przez prokuraturę. Zabezpieczone przez prokuraturę zostały też posiadane środki transportu: samochód osobowy marki VW Touran, 3 naczepy cysterny i 2 ciągniki siodłowe Volvo. Źródłem dochodów skarżącej jest tylko działalność gospodarcza, w której odnotowana jest strata. Jako zobowiązania i stałe wydatki miesięczne wymienione zostały: kredyt na dom 5.300 zł, rachunki za media około 2.000 zł, leasingi firmowe 234.051,17 zł oraz ubezpieczenia majątkowe firmowe około 105.000 zł rocznie. W odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów strona oświadczyła, że mieszka wspólnie z mężem, z którym ma ustanowioną rozdzielność majątkową. Mąż uzyskuje dochody tylko z tytułu renty powypadkowej w kwocie 1.070 zł. Miesięcznie strona ponosi wydatki w łącznej wysokości 8.600 zł, pokrywane z obrotów z bieżącej działalności gospodarczej. Pełnomocnik zastępujący ją w sprawie jest finansowany na podstawie umowy o stałej obsłudze prawnej. Skarżąca wyjaśniła, że jej firma prowadzi pełną księgowość, a z powodu urlopu księgowej nie jest w stanie przedłożyć rachunku zysków i strat w zakreślonym, siedmiodniowym terminie. Przedłożyła natomiast rejestry VAT sprzedaży i zakupów oraz listy płac. Z przedłożonych dokumentów wynika, że w 2015 r. skarżąca uzyskała przychód z działalności gospodarczej w wysokości 3.658.167,67 zł, ponosząc stratę w kwocie 3.169.298,61 zł. W lutym, marcu i kwietniu 2016 r. jej firma dokonała dostawy towarów i usług o wartości odpowiednio 167.724 zł, 366.983 zł i 272.389 zł oraz nabyła towary i usługi na kwoty netto 345.516 zł, 529.921 zł i 752.138 zł. Przedłożone zostały także rejestry dokumentów zakupu i sprzedaży za luty, marzec i kwiecień 2016 r. oraz wydruki historii dwóch rachunków bankowych za wymienione miesiące, które są wykorzystywane w działalności gospodarczej. Postanowieniem z dnia 27 czerwca 2016 r. referendarz sądowy odmówił przyznanie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jak wskazał referendarz sądowy, dane wynikające ze złożonych oświadczeń i dokumentów, wskazują, że strona była w stanie zgromadzić środki na opłacenie wpisu od skargi i poniesienie ewentualnych przyszłych kosztów sądowych. Referendarz podkreślił, że strona nadal prowadzi działalność gospodarczą na dużą skalę, co potwierdzają uzyskane przez nią przychody. Ponadto strona operuje na rachunkach bankowych dużymi kwotami oraz ma zdolność kredytową. Przy piśmie z dnia 7 lipca 2016 r. skarżąca przesłała rachunek zysków i strat z dni 30 czerwca 2016 r. oraz deklarację VAT za maj 2016 r. Z nadesłanych dokumentów wynika, że w pierwszej połowie 2016 r. skarżąca osiągnęła z działalności przychody netto w kwocie 1.063,590 zł, przy kosztach działalności operacyjnej w kwocie 924.447, 18 zł. W miesiącu maju 2016 r. skarżąca w ramach swojej działalności nabyła towary i usługi na kwotę 385.276 zł oraz dokonała dostawy towarów i świadczyła usługi na kwotę 528.455 zł. W sprzeciwie z dnia 13 lipca 2016 r. strona wniosła o zmianę postanowienia referendarza sądowego z dnia 27 czerwca 2016 r. i zwolnienie jej od kosztów sądowych. Strona wskazała, że referendarz sądowy nie brał pod uwagę dokumentów załączonych do pisma z dnia 7 lipca 2016 r. Niezapoznanie się przez referendarza ze wszystkimi dokumentami uniemożliwiło wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia. Ponadto referendarz sądowy przyjął błędnie, że przychód, a nie dochód, czy strata, stanowi wartość odzwierciedlającą realne możliwości finansowe skarżącej. W opinii strony, duże wypłaty z konta gotówki nie pozwalają na przyjęcie, że strona posiada środki na pokrycie wpisu sądowego. Ponadto referendarz sądowy nie wziął pod uwagę okoliczności zabezpieczenia oszczędności skarżącej w kwocie 3.000.000 zł przez prokuraturę, a także faktu, że wobec skarżącej toczą się różne postępowania sądowe, w których strona musiała ponieść koszty sądowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Jak wynika z akt sprawy skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem w zakresie częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 27 czerwca 2016 r. uznał, mając na uwadze przedłożone przez skarżąca oświadczenia i dokumenty, a także całokształt okoliczności faktycznych wynikających z akt niniejszej sprawy, że wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie ani w całości, ani w części. Na wstępie rozważań co do tak przyjętej oceny zaakcentować należy, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienia NSA: I OZ 468/11 z 6 lipca 2011 r., II OZ 504/11 z 28 czerwca 2011 r., CBOSA). Z zebranego materiału dowodowego wynika zaś niewątpliwie, że sytuacja finansowej skarżącej jest niewątpliwie dobra. Jak trafnie zauważył referendarz sądowy, strona nadal prowadzi działalność gospodarczą na dużą skalę, z której w 2015 r. osiągnęła przychód w kwocie ponad 3.000.000 zł, przy miesięcznych obrotach rzędu nawet 300.000 zł. Zauważyć wypada, iż nawet jeśli strona nie uzyskuje z działalności gospodarczej dochodu – odnotowuje bowiem stratę – to i tak dla oceny sytuacji finansowej wartością wymierną jest kwota przychodów. Strata stanowi bowiem nadwyżkę kosztów podatkowych nad przychodem i skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego), nie jest też równoznaczna z brakiem środków finansowych. Powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty możliwości płatniczych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienia NSA: z dnia 22 marca 2011 r., II GZ 112/11, z dnia 24 czerwca 2008 r., I FZ 260/08, z 24 czerwca 2008 r., I GZ 260/08, CBOSA). Słusznie referendarz dostrzegł, że skarżąca operuje znacznymi kwotami na rachunkach bankowych. Na tych rachunkach odnotywane są także znaczne wypłaty gotówki przez skarżącą. Oznacza to, że na dzień wniesienia skargi strona była w stanie uiścić wymagane koszty sądowe. Potwierdzają to także dokumenty, które wpłynęły do Sądu już po orzeczeniu referendarza sądowego, a z których wynika, że w ostatnim półroczu strona nadal prowadziła działalność gospodarczą i to z dobrym efektem (przychód na poziomie ponad 1.000.000 zł). Przedłożona deklaracja VAT jednoznacznie zaś wskazuje, że w maju 2016 r. strona operowała środkami na nabycie usług i towarów w kwocie około 400.000 zł. Co do zaś zajęcia dokonanego przez prokuraturę strona nie przedstawiła żadnych dokumentów na tę okoliczność. Z zebranego materiału wynika jednak niewątpliwie, że zajęcie nie miało wpływu na sytuację finansową skarżącą, skoro nadal ona ponosi wysokie koszty na utrzymanie (ponad 8.000 zł). Zaznaczyć również trzeba, że przedsiębiorca powinien uwzględnić – w ramach prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej – fakt ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć odpowiednie środki finansowe na ten cel. W sprawie zatem referendarz uznał prawidłowo, że strona nie spełnia przesłanek do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W konsekwencji Sąd postanowił utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a.