I SA/Wr 293/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym Przewodniczący: Sędzia WSA Aleksandra Sędkowska po rozpoznaniu w Wydziale I w dniu 19 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 5 czerwca 2017 r. (sygn. akt I SA/Wr 293/17) o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. O. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia 21 lutego 2017 r. Nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego olejów smarowych postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 5 czerwca 2017r. (sygn. akt I SA/Wr 293/17) o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca, zastępowana przez doradcę podatkowego, w treści skargi wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku złożonym na urzędowym formularzu wskazała, że aktualny stan majątkowy nie pozwala na opłacenie skargi. Brak możliwości finansowych pozbawiły stronę ochrony sądowej przed niesprawiedliwym rozstrzygnięciem organów podatkowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach strona podała jako zobowiązania i stałe wydatki kwotę 1.000 zł będącą wartością kosztów utrzymania. W odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów strona oświadczyła, że jest stanu wolnego i z nikim nie zamieszkuje, nie prowadzi też wspólnego gospodarstwa z innymi osobami. Jej miesięczne wydatki to opłaty 400 zł, wydatki na żywność i środki higieny 500 zł, leki 200 zł, spłata kredytów 2.000 zł. Opłaty te do chwili obecnej finansowała z bieżącej działalności gospodarczej z pomocy bliskich. Oświadczyła też, że nie posiada środków transportu. Nie jest właścicielem nieruchomości przy ul. P. ani w P. przy ul. R.. Wynagrodzenie dla pełnomocnika w sprawie finansowane będzie po ewentualnym wygraniu sporu sądowego. Dodatkowo strona oświadczyła, że w sierpniu 2016 r. nie przeprowadzała żadnych operacji bankowych, a w związku z zawieszeniem działalności gospodarczej z dniem 19 sierpnia 2016 r. nie ma możliwości wygenerowania wyciągu bankowego. Poinformowała, że nie posiada żadnych udziałów w A Sp. z o.o. Z przedłożonych dokumentów wynika, że skarżąca w 2015 r. uzyskała przychód z działalności gospodarczej w wysokości 6.217.745,74 zł i dochód w kwocie 74.605,70 zł. W 2016 r. jej przychód wyniósł 375.530,90 zł i odnotowana została strata na poziomie 24.331,48 zł. W czerwcu 2016 r. strona dokonała dostawy towarów i usług na kwotę 43.649 zł oraz nabyła towary i usługi o wartości 12.367 zł. W lipcu zadeklarowane zostały zerowe wartości dostaw i zakupy związane z działalnością opodatkowaną w kwocie 470 zł, a w sierpniu wartość dostaw wynosiła (-)80 zł, a zakupów 1.921 zł. Przedłożone zostały także wydruki historii dwóch rachunków bankowych za okres od marca do lipca 2016 r., wykorzystywanych prywatnie i w działalności gospodarczej. Postanowieniem z dnia 5 czerwca 2017 r. (doręczonym w dniu 9 czerwca 2017r.) referendarz sądowy odmówił stronie prawa pomocy. W pierwszej kolejności referendarz zwrócił uwagę na ilość wniosków skarżącej o przyznanie prawa pomocy, które w tutejszym Sądzie były rozpoznawane od czerwca 2016 r. Zaznaczono, że kolejnymi postanowieniami referendarz sądowy odmawiał stronie wnioskowanego zwolnienia. Referendarz podzielił powyższe stanowisko, zwracając uwagę na identyczność stanu faktycznego w oparciu o które powyższe orzeczenia zostały wydane. Dalej wskazał na sukcesywne zmiany w sytuacji skarżącej, które miały miejsce od sierpnia 2016 r. Dotyczy to zwłaszcza zawieszenia w połowie sierpnia 2016 r. działalności gospodarczej, a także, będąc jedynym udziałowcem i jedynym członkiem zarządu A Sp. z o.o., zbycia udziałów i funkcji pełnionej w spółce, przejmując funkcję prokurenta samoistnego (co wynika z ogólnodostępnych danych KRS). W ocenie referendarza, pomimo tak znaczących zmian, które zasadniczo mogłyby wpłynąć na możliwości płatnicze skarżącej, ocena zasadności jej wniosku oraz wspierająca ją argumentacja nadal pozostają bez zmian. Odwołując się do stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażonego m.in. w postanowieniu z dnia 26 września 2013 r., sygn. akt II FZ 579/13, w kwestii oceny wpływu faktu wyzbywania się majątku na ocenę możliwości ponoszenia kosztów postępowania, referendarz sądowy zwrócił uwagę, że podjęte przez stronę działania, polegające na zawieszeniu działalności gospodarczej, pozbyciu się udziałów i funkcji prezesa zarządu w spółce, nie były z pewnością spowodowane złą kondycją finansową firm. Zgodnie bowiem z danymi wynikającymi z przedłożonych przez stronę dokumentów, z samej działalności prowadzonej jednoosobowo skarżąca uzyskiwała bardzo wysokie przychody. W 2015 r. było to ponad 6.000.000 zł, a w ubiegłym roku ich wartość wyniosła ponad 370.000 zł. Według referendarza, bez znaczenia pozostaje fakt, że strona jednocześnie odnotowała relatywnie niski dochód w 2015 r. (ponad 70.000 zł), a w zeszłym roku stratę (stanowiącą około 2% przychodu). Wskazano bowiem, że dochód i strata są wynikiem ponoszenia mniejszych lub większych kosztów uzyskania przychodu, natomiast wszystkie te trzy wartości (dochód, strata, koszty podatkowe) są wykazywane przede wszystkim na potrzeby rozliczeń w podatku dochodowym i zwykle nie odzwierciedlają rzeczywistej sytuacji finansowej przedsiębiorcy. Dlatego też to wartość przychodu jest najbardziej wymiernym punktem odniesienia dla oceny możliwości płatniczych ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. W ocenie wyrażonej przez referendarza, potwierdzeniem może być okoliczność, że strona odnotowując stratę, jedocześnie miała środki na opłacenie kosztów utrzymania oraz na regularną spłatę kredytu w wysokości około 2.000 zł, co wynika z wydruków rachunków bankowych. W jego przekonaniu, wartość osiąganych przychodów wskazuje, że zawieszenie działalności gospodarczej nie było spowodowane nieopłacalnością jej prowadzenia, lecz – w kontekście kolejnych decyzji określających zobowiązania w podatku akcyzowym z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia olejów smarowych – zamiarem uniknięcia egzekucji administracyjnej. Referendarz sądowy nie dał poza tym wiary skarżącej, że przy tak znacznych przychodach w latach 2015 i 2016, strona nie posiada oszczędności. Referendarz poddał również w wątpliwość twierdzenia skarżącej dotyczące braku podjęcia przez nią czynności zmierzających do utrzymania stałego źródła dochodów. Zaznaczył w tym zakresie, że pomimo wezwań, skarżąca nie wyjaśniła, czy uzyskuje dochody w związku z pełnioną funkcją prokurenta samoistnego w spółce A . Skarżąca wzywana o złożenie oświadczenia w tym przedmiocie, odpowiada niezmiennie, że nie posiada udziałów w tej spółce. Referendarz zauważył również, że pomimo zawieszenia działalności gospodarczej w sierpniu 2016 r., skarżąca niezmiennie utrzymuje, że działalność ta była dotychczas źródłem pokrywania bieżących wydatków, a obecnie dodaje tylko, że pomagają jej też osoby bliskie. Pomimo tego, nie powołuje się na trudności w opłacaniu tych wydatków, nie wskazuje nowych okoliczności wskazujących na radykalną zmianę jej sytuacji finansowej czy inne źródła pokrywania kosztów utrzymania oraz rat kredytowych. Uzasadnienie wniosku oraz dodatkowe oświadczenia, składane w wyniku wezwania, są powielane od niemal roku. Natomiast dodając jako źródło finansowania miesięcznych wydatków pomoc osób bliskich, strona nie udzieliła żadnych dodatkowych, szczegółowych wyjaśnień, pomimo że w wezwaniu zostało wyraźnie podkreślone, iż należy dokładnie wskazać źródła finansowania tych wydatków. Według referendarza, w takim przypadku nie można ocenić okoliczność pomocy "osób bliskich" w kontekście sytuacji finansowej, w jakiej skarżąca się znajduje. Referendarz nie przyjął za podstawę oceny zasadności wniosku oświadczeń złożonych przez stronę, uznając, że nie wszystkie są wiarygodne. W tym zakresie zauważono, że odnośnie miesięcznie ponoszonych wydatków, skarżąca wskazała na urzędowym formularzu, że koszty utrzymania wynoszą 1.000 zł. Następnie, wezwana do złożenia szczegółowego zestawienia wydatków, podała, że sama spłata kredytów wynosi 2.000 zł, pozostałe wydatki to 1.100 zł, w tym 400 zł na opłaty. Przy czym nie zostało wyjaśnione, co na te opłaty się składa. W dalszej części postanowienia referendarz zwrócił uwagę na wątpliwości związane z oświadczeniem skarżącej o samotnym zamieszkiwaniu i brakiem posiadania jakichkolwiek nieruchomości. Zauważył, że w zeznaniu podatkowym podany jest adres zamieszkania we Wrocławiu przy ul. Przyjaźni. Skarżąca natomiast - w piśmie z dnia 21 kwietnia 2017r., podała adres zamieszkania w Pruszowicach (dom). Wezwana do oświadczenia o tytułach prawnych do tych nieruchomości wskazała jedynie, że nie jest ich właścicielem, nie podejmując żadnej próby wyjaśnienia podstawy ich dysponowania. Powyższe oświadczenia referendarz zestawił z podaną przez skarżącą kwotą miesięcznych opłat, które wynoszą 400 zł, z czego wywiódł, że nieruchomości te nie są wynajmowane. W przekonaniu referendarza, wskazane okoliczności wprawdzie nie mają bezpośredniego wpływu na ocenę możliwości płatniczych strony, mogą jednak świadczyć o wybiórczym udostępnieniu danych co do swojej sytuacji majątkowej. W sprzeciwie wniesionym w dniu 9 czerwca 2017 r. (data stempla pocztowego) pełnomocnik skarżącej zarzucił, że referendarz sądowy błędnie ocenił możliwości finansowe strony skarżącej. Wskazał, że w zakreślonych terminach strona złożyła wszystkie wymagane od niej wyjaśnienia i informacje. Zwrócił uwagę, że aktualnie organ podatkowy wydał już ponad 300 decyzji tożsamych merytorycznie, z których ponad 100 jest już na etapie skargi sądowej. Wskazując na powyższe pełnomocnik strony skarżącej podniósł, że koszty postępowania z tego tytułu będą wyższe aniżeli 40.000 zł. W opinii pełnomocnika, przy ocenie zdolności płatniczych referendarz sądowy powinien opierać się nie na przychodzie, ale na dochodzie. Oprócz tego referendarz nie zauważył, że od chwili wydania decyzji przez organ przedsiębiorstwo skarżącej zostało zmuszone do istotnego ograniczenia działalności, prowadząc do utraty przez skarżącą źródła utrzymania. Podkreślił, że referendarz nie zbadał stanu faktycznego, ponieważ nie ustalił dokładnej kwoty kosztów i ograniczył się zajęcia ogólnego stanowiska w sprawie opartego o rozważania abstrakcyjne. Jako znane z urzędu wskazać trzeba, że na dzień wydania postanowienia przez referendarza sądowego skarżąca była stroną w ponad stu sprawach, a łączna wysokość wpisów wymaganych w tych sprawach to kwota ok. 40.000 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, przyznaje się osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd, po ponownym zbadaniu akt sprawy, uznał, że zasadnie referendarz sądowy odmówił stronie prawa pomocy w żądanym zakresie. Po pierwsze, należy wyjaśnić, że dla oceny zdolności płatniczych osoby prowadzącej działalność gospodarczej istotny jest osiągany przychód, nie zaś dochód. Kategoria przychodu wskazuje bowiem na to, z jakim efektem prowadzona jest działalność gospodarcza. Jak podkreśla się w orzecznictwie, fakt odnotowania straty nie przesądza jeszcze faktu, że podmiot utracił płynność finansową, a co za tym idzie, powstanie straty nie warunkuje automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Trzeba pamiętać, że strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania przychodu nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi sytuacji tożsamej z brakiem środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 27 maja 2014 r., II GZ 172/14, CBOSA). Stąd w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego (por. postanowienie NSA z dnia 27 listopada 2014 r., II FZ 1843/14, CBOSA). W niniejszej sprawie przedłożona dokumentacja finansowa wskazuje, że skarżąca w 2015 r. uzyskała przychód z działalności gospodarczej w wysokości 6.217.745,74 zł i dochód w kwocie 74.605,70 zł. W roku 2016 jej przychód wyniósł 375.530,90 zł i odnotowana została strata na poziomie 18.195,13 zł. Według Sądu, przedstawione wartości jednoznacznie wskazują na to, że skarżąca dysponowała – i to przed złożeniem skargi – środkami pieniężnymi pozwalającymi na opłacenie kosztów niniejszego postępowania oraz innych postępowań zawisłych przed tutejszym Sądem. Co do okoliczności przyszłych postępowań sądowych, należy wskazać, że Sąd nie jest uprawniony do oceny zdolności płatniczych skarżącej w kontekście zdarzeń przyszłych oraz niepewnych. W orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka zgodnie zaś się przyjmuje, że niedopuszczalne jest dokonywanie oceny sytuacji finansowej strony w oparciu o hipotetyczne twierdzenia (zob. np. Kreuz v. Polska, wyrok ETPC z dnia 19 czerwca 2001 r., skarga nr 28249/95). Okoliczność ponoszenia kosztów w następnych postępowaniach będzie mogła jednak zostać rozważona przez Sąd, gdy skarżąca złoży wniosek o prawo pomocy po uruchomieniu kontroli sądowej we wszystkich wskazanych sprawach. Odnosząc się do akcentowanego przez pełnomocnika faktu ograniczenia działalności gospodarczej trzeba wskazać, że o konieczności ponoszenia kosztów sądowych strona wiedziała już faktycznie wcześniej, aniżeli w dacie wniesienia skargi. Natomiast wartość osiąganych przychodów przez stronę sugeruje, że zawieszenie działalności gospodarczej nie było spowodowane nieopłacalnością jej prowadzenia, lecz – w kontekście kolejnych decyzji organów podatkowych – zamiarem uniknięcia egzekucji administracyjnej. Zatem bez znaczenia pozostaje fakt zawieszenia przez stronę działalności gospodarczej w drugiej połowie sierpnia 2016r. Oprócz tego trzeba zaznaczyć, że strona nadal nie wyjaśniła rozbieżności w złożonych przez siebie oświadczeniach, mimo zaakcentowania owych rozbieżności w postanowieniu referendarza sądowego. Według Sądu, wykładnia ustawowego określenia "gdy wykaże" (art. 246 p.p.s.a.) prowadzi do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W konsekwencji, należało zgodzić się z referendarzem sądowym, że nie wszystkie z oświadczeń złożonych przez stronę są wiarygodne, w szczególności oświadczenia co do ponoszonych wydatków oraz tytułów prawnych co do posiadanych przez stronę nieruchomości. Takie rozbieżności świadczą niewątpliwie o wybiórczym udostępnieniu danych przez stronę co do jej sytuacji majątkowej. Przy czym, że przedłożony stan rachunków bankowych na dzień składania wniosku nie jest okolicznością przesadzającą dla uznania zaistnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Podstawą oceny czy w stosunku do wnioskodawcy spełniły się przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., jest bowiem ustalenie czy wnioskodawca w sposób rzetelny i wiarygodny przedstawił realne możliwości do wygospodarowania środków finansowych niezbędnych do choćby częściowego uiszczenia wpisu sądowego. Końcowo nie można podzielić twierdzeń strony, że referendarz sądowy nie ustalił wysokości kosztów, które strona obowiązana jest ponieść. W treści swojego postanowienia referendarz wskazał wyraźnie, że obecnie strona winna uiścić we wszystkich zawisłych sprawach ok. 40.000 zł tytułem kosztów sądowych. Nie można zatem uznać, że referendarz sądowy tylko ogólnie przeanalizował sytuację finansową skarżącej w oderwaniu od istniejących okoliczności. Poza tym wypada zaakcentować, że kwestia łącznej wysokości wpisów we wszystkich sprawach mogłaby mieć znaczenie jedynie w sytuacji należytego udokumentowania przez stronę zdolności płatniczych, czego strona nie uczyniła. Z tych względów Sąd przyjął, że strona skarżąca nie wykazała, aby uiszczenie kosztów postępowania wykraczało poza jej możliwości płatnicze, a tym samym, aby odmowa zwolnienia od tego obowiązku ograniczała skarżącej prawo do sądu. W rezultacie Sąd postanowił utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie, o czym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.