I SA/Wr 313/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dagmara Dominik-Ogińska po rozpoznaniu w dniu 3 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu strony skarżącej od postanowienia referendarza sądowego z dnia 14 czerwca 2016 r., I SA/Wr 313/16, o odmowie przyznaniu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego w sprawie ze skargi A Sp. z o.o. z/s we W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej jako płatnika i określenia kwoty należności z tytułu niewpłaconych w terminie zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za poszczególne miesiące 2014 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 14 czerwca 2016 r., I SA/Wr 313/16. Skarżąca spółka, prowadząca działalność w zakresie inżynierii i doradztwa technicznego, wraz ze skargą wniosła o zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych oraz o ustanowienie doradcy podatkowego. W uzasadnieniu wniosku wskazała na złą sytuację finansową, która znajduje odzwierciedlenie w danych bilansowych za rok obrachunkowy. W oświadczeniu o majątku i dochodach strona podała, że wartość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych wynosi 50.000 zł, 4.405,702,64 zł, wartość środków trwałych – 617.710,64 zł, a zgodnie z bilansem za 2015 r. odnotowano w tym roku stratę w wysokości 583.447,67 zł. Spółka posiada jeden rachunek bankowy, którego saldo na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosiło (-) 81 zł. Ponadto wskazano, że spółka uzyskała przychody w wysokości 6.498.513,61 zł i ma zobowiązania wobec: dostawców w kwocie 733.259,72 zł, budżetu 5.024.223,76 zł, z tytułu wynagrodzeń 272.006,97 zł i inne 620.786,78 zł. Z dokumentów przedłożonych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że na koniec grudnia 2015 r. spółka odnotowała przychody netto w kwocie 2.976.987,55 zł i stratę o wartości 1.495.407,47 zł. Na koniec marca 2016 r. wielkości te wynosiły odpowiednio 237.173,83 zł i (-)444.628,26 zł. Ponadto kapitał własny miał wartość ujemną na poziomie 2.347.225,24 zł, zobowiązania krótkoterminowe 6.722.257,58 zł i należności krótkoterminowe 2.778.880,43 zł. Spółka na koniec marca 2016 r. dysponowała środkami pieniężnymi w kasie i na rachunkach w kwocie 125.531,17 zł. W pierwszym kwartale 2016 r. dokonała dostaw towarów i usług o wartości 312.272 zł i nabyła towary i usługi na kwotę 173.672 zł. Postanowieniem z dnia 14 czerwca 2016 r. referendarz sądowy odmówił przyznania spółce prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zdaniem referendarza, poniesienie kosztów postępowania w niniejszej sprawie, w tym wynagrodzenia dla pełnomocnika z wyboru, nie będzie mieć znaczącego wpływu na dotychczasową działalność strony skarżącej. W opinii referendarza, spółka miała możliwość poczynić rezerwy na pokrycie kosztów postępowania, zwłaszcza że spółka odnotowuje przychody o znacznej wartości i ponosi wysokie koszty w prowadzonej działalności. Poza tym referendarz zauważył, że konieczność poniesienia kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie sądowej należy się spodziewać najpóźniej od dnia wniesienia skargi. W niniejszej sprawie została ona wniesiona 7 marca 2016 r. W sprzeciwie spółka podniosła, że posiada trudności z płynnością finansową. Nie posiada rezerw finansowych. Strona zauważyła, że zajęte zostały wierzytelności przysługujące spółce od osób trzecich. Podkreśliła, że wobec niej są prowadzone liczne postępowania egzekucyjne i zabezpieczające. Jako znane z urzędu wskazać trzeba, że wpis od skargi został wyznaczony na kwotę 2.260 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 2 i art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu, czyli w zakresie całkowitym, przyznaje się osobie prawnej, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd, po ponownym zbadaniu akt sprawy, uznał, że zasadnie referendarz sądowy odmówił stronie prawa pomocy w żądanym zakresie. Po pierwsze, należy wskazać, że oceniając zasadność przyznania skarżącej spółce prawa pomocy należy wziąć pod uwagę nie tylko sytuację finansową spółki na dzień złożenia wniosku, ale również we wcześniejszym okresie. Dopiero analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala ocenić, czy trudności mają charakter trwały, czy też są jedynie przejściowe. W odniesieniu do przedsiębiorcy istotne jest również np. czy mógł i powinien był gromadzić wcześniej środki na partycypowanie w kosztach postępowań związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. Przedsiębiorca bowiem w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością, albo koniecznością, dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku planowania, bądź wystąpienia na drogę sądową, powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Wymaga podkreślenia, że koszty sądowe przedsiębiorca powinien traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie NSA z dnia 6 lutego 2013 r., II GZ 42/13, CBOSA). Oprócz tego trzeba zaznaczyć, że dla oceny zdolności płatniczych podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą istotny jest osiągany przychód, nie zaś dochód. Kategoria przychodu wskazuje bowiem na to, z jakim efektem prowadzona jest działalność gospodarcza. Jak podkreśla się w orzecznictwie, fakt odnotowania straty nie przesądza jeszcze faktu, że podmiot utracił płynność finansową, a co za tym idzie, powstanie straty nie warunkuje automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Trzeba pamiętać, że strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania przychodu nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi sytuacji tożsamej z brakiem środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 27 maja 2014 r., II GZ 172/14, CBOSA). Stąd w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego (por. postanowienie NSA z dnia 27 listopada 2014 r., II FZ 1843/14, CBOSA). W niniejszej sprawie przedłożona dokumentacja finansowa wskazuje, że skarżąca na koniec grudnia 2015 r. odnotowała przychody netto w kwocie 2.976.987,55 zł, zaś na koniec marca 2016 r. – 237.173,83 zł. Oprócz tego spółka w pierwszym kwartale 2016 r. dokonała dostaw towarów i usług o wartości 312.272 zł i nabyła towary i usługi na kwotę 173.672 zł. Według Sądu, przedstawione wartości jednoznacznie wskazują, że skarżąca dysponowała – i to przed złożeniem skargi – środkami na opłacenie kosztów niniejszego postępowania. Sąd pragnie zauważyć, że spółka wchodząc w spór z organem podatkowym, mogła przewidzieć, że będzie zobowiązana do poniesienia kosztów sądowych. Wyczerpanie zaś środków już na obecnym etapie sprawy może znaczyć tyle, że spółka w sposób nienależyty zabezpieczyła środki na koszty sądowe, w szczególności poczyniła zbyt niskie rezerwy. Jest to o tyle istotne, że kwota wymaganych obecnie kosztów sądowych wynosi łącznie 2.260 zł, co stanowi jedynie niewielki ułamek przychodów spółki z 2015 r. Należy wskazać, że zasadność wniosku o prawo pomocy trzeba zawsze odnosić do wysokości kosztów, które wnioskodawca jest zobowiązany ponieść we wszystkich zawisłych sprawach. Ponadto trzeba wskazać spółce także na możliwość pozyskania przez nią środków finansowych poprzez zobowiązanie wspólników spółki do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2000 r., Nr. 94, poz. 1037 ze zm.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-300 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Sąd stwierdza, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z 2 grudnia 2011 r., II FZ 701/11, CBOSA). Brak zaś dofinansowania spółki przez wspólników należy odczytywać jako niechęć wspólników do kontynuowania procesu, co nie daje podstaw do uwzględnienia wniosku spółki o prawo pomocy. Co do zaś prowadzenia egzekucji i postępowań zabezpieczających wobec skarżącej należy zauważyć, że okoliczność ta nie miała dużego wpływu na prowadzoną przez stronę działalność gospodarczą. Z akt sprawy wynika niezbicie, że w pierwszym kwartale 2016 r. spółka nadal prowadziła działalność na dość dużą skalę (dostawy towarów i usług – 312.272 zł i nabycie towarów i usług – 173.672 zł). Podsumowując, w rozpoznawanej sprawie skarżąca nie wykazała, że podjęła niezbędne kroki w celu zdobycia funduszów na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem sądowym. W rezultacie Sąd postanowił utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 14 czerwca 2016 r., o czym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a.