I SA/Wr 35/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Zbigniew Łoboda po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2016 r. sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 16 maja 2016 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od marca do grudnia 2009 r. oraz od stycznia do sierpnia i od października do grudnia 2010 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego z dnia 16 maja 2016 r. (sygn. akt I SA/Wr 35/16). W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 3.330 zł skarżący M. B. (reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika) wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych z uwagi na brak dostatecznych środków pieniężnych na poniesienie wymaganych kosztów postępowania sądowego. Wyjaśnił, że jego trudna sytuacja finansowa ma związek z zarzutami kierowanymi przez Dyrektora Izby Celnej a także prokuraturę, w efekcie czego skarżący zmuszony został do zaprzestania działalności gospodarczej prowadzonej w zakresie pośrednictwa sprzedaży samochodów. Wnioskodawca dodał, że ma problemy z pokryciem bieżących wydatków na codzienne utrzymanie. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, dwiema córkami (ur. w 1993 i 1995 r.) i synem (ur. w 2009 r.), posiada udział w drodze dojazdowej o powierzchni 5000 m2 i samochód osobowy [...], rocznik 2006 r., o wartości około 20.000 zł, który został zajęty przez Dyrektora Izby Skarbowej. Jego żona, z którą ma ustanowioną rozdzielność majątkową, posiada dom o powierzchni 170 m2 oraz warsztat (80 m2). Źródłem dochodów małżonków jest działalność gospodarcza skarżącego oraz umowa o pracę jego żony – łącznie około 3.600 zł netto miesięcznie. Jako zobowiązania i wydatki wymienione zostały: utrzymanie domu i dzieci, samochody, koszty nauki i dojazdów do szkoły, wyżywienie – 3.600 zł miesięcznie. Z dodatkowych dokumentów i oświadczeń przedłożonych w wyniku wezwania referendarza sądowego w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej – "p.p.s.a.") wynika, że w 2015 r. wnioskodawca uzyskał z działalności gospodarczej przychody w wysokości 281.649,90 zł i odnotował dochód w kwocie 17.146,56 zł, natomiast jego żona uzyskała przychody ze stosunku pracy i z działalności wykonywanej osobiście w kwocie 25.916,03 zł. W 2014 r. przychody z działalności skarżącego wyniosły 272.692,77 zł. Z deklaracji VAT-7 za grudzień 2015 r. oraz styczeń i luty 2016 r. wynika, że wnioskodawca w tych miesiącach dokonał dostaw towarów i usług o wartościach odpowiednio 22.240 zł, 11.410 zł i 27.903 zł oraz dokonał zakupów związanych z działalnością opodatkowaną na kwoty 11.856 zł, 11.045 zł i 8.973 zł. Do końca marca 2016 r. przychody wnioskodawcy wyniosły 46.133,08 zł i odnotowana została strata o wartości 2.068,95 zł. Wnioskodawca obciążony jest zobowiązaniami podatkowymi o wartości ponad 580.000 zł, które są egzekwowane w postępowaniu egzekucyjnym poprzez zajęcie rachunku bankowego. Zestawienie miesięcznie ponoszonych wydatków wskazuje, że z budżetu domowego opłacane jest m.in. utrzymanie studiującej córki (w kwocie 900 zł), raty kredytowe (łącznie około 450 zł), utrzymanie domu (około 600 zł), wydatki na paliwo (550 zł), leki i rehabilitacja córki (200 zł). Łącznie wydatki, miesięczne wynoszą około 4.400 zł. Wnioskodawca podkreślił, że ze względu na kolejną operację córki w kwietniu br. zadeklarowane koszty paliwa, leków i rehabilitacji będą wyższe, zaś profesjonalny pełnomocnik otrzyma wynagrodzenie po zakończeniu postępowania i rozliczeniu godzin pracy poświęconych sprawie. Przedłożył nadto dowody opłat, orzeczenie o niepełnosprawności córki w stopniu umiarkowanym, decyzję o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego, oświadczenia o posiadanych nieruchomościach, zaświadczenie o wynagrodzeniu żony skarżącego oraz wydruki rachunków bankowych należących do małżonków. Na rachunku skarżącego brak jest operacji poza prowizją za jego prowadzenie. Na dodatkowe wezwanie wnioskodawca nie przedłożył wydruków rachunku związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą. Postanowieniem z dnia 16.05.2016 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z zachowaniem terminu skarżący złożył sprzeciw od tego postanowienia (uzupełniony pismem z dnia 14.06.2016 r.), wnosząc o jego uchylenie jako naruszającego treść art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zdaniem wnoszącego sprzeciw, referendarz sądowy błędnie ocenił sytuację majątkową skarżącego, a w konsekwencji, błędnie przyjął, że wnioskodawca będzie w stanie pokryć koszty sądowe w sprawie. W ocenie skarżącego, informacje zawarte przez niego w oświadczeniu o stanie majątkowym i rodzinnym w sposób dostateczny uzasadniały przyznanie wnioskowanego prawa. Skarżący zaakcentował, że przesłankę zwolnienia od kosztów sądowych stanowi nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów, ale i sytuacja życiowa. W kontekście tym podniósł, że dla oceny zasadności wniosku zasadnicze znaczenie powinien mieć fakt, że wnioskodawca został zmuszony do zaprzestania prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie pośrednictwa w sprzedaży samochodów, tracąc główne źródło utrzymania. Dodał, że do 2014 r., przez 5 lat, jego rodzina pozostawała na wyłącznym utrzymaniu skarżącego. W dalszej kolejności nawiązał do poniesionych w latach ubiegłych wydatków związanych z finansowaniem kosztów leczenia operacyjnego dwójki swoich dzieci. Powtórzył, że całość miesięcznych dochodów przeznaczana jest na bieżące potrzeby rodziny, które ograniczone zostały do minimum. Z powodu braku środków pieniężnych, została ograniczona nawet rehabilitacja córki. Przestawione w sprzeciwie stanowisko skarżący poparł załączoną do niego dokumentacją. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Analizując zebrany materiał dowodowy Sąd nie stwierdził podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego uznając, że postanowienie to nie narusza prawa. Wnioskując o przyznanie prawa pomocy skarżący domagał się przyznania mu tego prawa w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Podstawę prawną tego żądania stanowi art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w myśl którego, prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z treści tego przepisu, przesłanką przyznania prawa pomocy we wspomnianym zakresie jest wykazanie przez wnioskodawcę, że pokrycie przez niego wymaganych kosztów postępowania skutkować będzie niemożliwością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych wnioskodawcy i jego rodziny. W ocenie Sądu, wymagana na tym etapie sprawy kwota 3.330 zł jaką skarżący zobowiązany jest uiścić tytułem należnego wpisu od skargi nie stanowi takiego obciążenia, które mogłoby pozbawić rodzinę skarżącego środków pieniężnych na niezbędne utrzymanie. Do takiego wniosku prowadzi całościowa analiza sytuacji majątkowej skarżącego, z której nie wynika, by skarżący był osobą ubogą. W pierwszej kolejności zwrócić należy uwagę na wysokie przychody jakie skarżący odnotował w związku z prowadzona działalnością w latach ubiegłych. Wielkość tych przychodów obrazuje nie tylko rozmiar obrotów ale i skalę zaangażowanych środków pieniężnych, którymi skarżący musiał z pewnością dysponować. Okoliczność, że przyjęty przez niego do opodatkowania dochód był niepomiernie niższy stanowi jedynie wypadkową wysokich kosztów uzyskania przychodu. Należy w tym miejscu odnotować powszechnie aprobowany w orzecznictwie sądowym pogląd, że w przypadku przedsiębiorców miarodajną dla oceny zdolności płatniczych podmiotu nie jest kategoria "dochodu", lecz "przychodu", gdyż istnieją legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów tak, by w końcowym rozliczeniu minimalizować bądź w ogóle eliminować obciążenia podatkowe. Stąd też także strata, jako wynik wyłącznie bilansowy, nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych (zob. postanowienie NSA z 5.09.2013 r., sygn. akt II OZ 707/13; postanowienie NSA z 25.09.2012 r., sygn. akt I GZ 228/12; postanowienie WSA z dnia 25.05.2015 r.; dostępne http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze skalę prowadzonej działalności gospodarczej w latach ubiegłych nie ma większego znaczenia podnoszona w sprzeciwie okoliczność, że skarżący do 2014 r. był jedynym żywicielem rodziny. Uwzględnienie tej przesłanki nie wyklucza bowiem przypuszczenia, że skarżący na koniec 2015 r., a zatem w czasie kiedy wniósł skargę, powinien był posiadać środki pieniężne na uiszczenie wymaganego wpisu, a jednocześnie, świadomość obowiązku opłacenia skargi, tym bardziej, że od samego początku był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Należy w tym miejscu zwrócić uwagę, że w samym tylko 2015 r. przychód skarżącego z prowadzonej działalności gospodarczej wyniósł 281.649,90 zł. Zadeklarowany dochód w kwocie 17.146,56 zł stanowił konsekwencję poniesienia wysokich kosztów jego uzyskania (264.503,34 zł). Nie można również uznać, że akcentowana w sprzeciwie okoliczność w postaci zaprzestania przez wnioskodawcę działalności polegającej na pośrednictwie w sprzedaży sama w sobie winna stanowić o zasadności wniosku. Jak wynika z akt sprawy, prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza obejmowała zarówno wspomniane pośrednictwo w sprzedaży samochodów, jak i działalność usługową, polegającą na świadczeniu usług naprawy pomp wtryskowych. Nie jest zatem tak, że wnioskodawca na skutek zaprzestania działalności w zakresie pośrednictwa w sprzedaży samochodów utracił całkowicie źródło utrzymania. Stwierdzenie to potwierdzają dodatkowo przedłożone przez stronę deklaracje VAT-7 m.in. za styczeń i luty 2016 r. z których wynika, że wnioskodawca w tych miesiącach dokonał dostaw towarów i usług o wartościach odpowiednio – 11.410 zł i 27.903 zł oraz dokonywał zakupów związanych z działalnością opodatkowaną na kwoty 11.045 zł i 8.973 zł. Wszystkie te okoliczności, dawały w łącznej ocenie podstawę do uznania prawidłowości oceny wyrażonej w zaskarżonym postanowieniu. Odnosząc się końcowo do akcentowanej w sprzeciwie konstytucyjnej zasady prawa do sądu należy wyjaśnić, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (zob. postanowienie NSA z dnia 29.05.2013 r., sygn. akt II OZ 419/13, LEX nr 1319097). Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a. p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.