I SA/Wr 387/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Sędkowska po rozpoznaniu w dniu 18 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 9 lipca 2018 r. ( I SA/Wr 387/18). w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia 2 lutego 2018 r., nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za miesiące stycznia do czerwca oraz od września do grudnia 2010 r. postanawia zmienić postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 9 lipca 2018 r., sygn. akt I SA/Wr 387/18 w ten sposób, że zwolnić skarżącego od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi oraz przyznać pełnomocnika z urzędu ( adwokata). Skarżący wraz ze skargą wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata M. M. pełnomocnikiem z urzędu. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że jest bezrobotny, bez prawa do zasiłku, mieszka z żoną i trzeba córkami w mieszkaniu należącym do jego teściów. Jedyną osobą uzyskującą dochody w rodzinie wnioskodawcy jest jego żona, która zatrudniona na umowę o pracę otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 2.000 zł netto. Wnioskodawca natomiast pracuje dorywczo. Małżonkowie mają ustanowioną rozdzielność majątkową. Dwie z trzech córek uczęszczają do szkół –III klasy LO i w IV klasy szkoły podstawowej. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i trzema córkami (ur. w 1998, 1999 i 2005 r.) i nie posiada jakiegokolwiek majątku, w tym nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Członkowie jego rodziny również nie dysponują majątkiem. Uzyskiwane dochody z tytułu umowy o pracę oraz z prac dorywczych wynoszą miesięcznie 2.600-2.800 zł. Jako zobowiązania i stałe wydatki wymienione zostały: opłaty za czynsz 400 zł, e/e około 200 zł, gaz w okresie grzewczym 400 zł, poza tym okresem 150 zł, telefon, telewizja i internet 180 zł. Wymieniono też zadłużenie w spółdzielni mieszkaniowej 5.100 zł, koszty wyżywienia i odzieży 1.000-1.200 zł wydatki na szkołę 100-200 zł, pozostałe 100 zł oraz zadłużenie wobec ZUS 4.500 zł. Do wniosku załączono dokumenty potwierdzające ww. zadłużenia, opłaty za prąd i gaz oraz rozdzielność majątkową ustanowioną między małżonkami. Na wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych wnioskodawca oświadczył, że za lata 2016 i 2017 małżonkowie nie składali zeznań podatkowych, gdyż nie mieli przychodów podlegających opodatkowaniu, wnioskodawca nie posiada dokumentu potwierdzającego jego dochody i nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy. Przedłożył natomiast umowę o pracę jego żony przedłużoną do 31 lipca 2018 r., z wynagrodzeniem 14.074 koron czeskich. Wnioskodawca oświadczył też, że nie posiada rachunków bankowych, oboje z żonę nie mają samochodu ani innych środków transportu. Wydatki 5-osobowej rodziny pokrywane są z wynagrodzenia jego żony i obejmują: e/e 180-200 zł, gaz 150 zł, a w okresie grzewczym 450 zł, telewizję i internet 183 zł, telefony na kartę 120 zł, czynsz (fundusz remontowy, woda, odpady komunalne) 450 zł, środki higieny 200 zł, żywność 700 zł, wydatki na szkołę 100 zł, odzież, obuwie 150-200 zł. W przypadku braku środków na bieżące potrzeby małżonkowie posiłkują się pożyczkami od rodziców żony, które są spłacane z kolejnych wypłat. Bez odpowiedzi pozostało drugie wezwanie skierowane do wnioskodawcy – do złożenia oświadczenia co do źródeł finansowania profesjonalnego pełnomocnika w postępowaniu podatkowym oraz ponowne wezwanie do przedłożenia wydruków historii rachunków bankowych należących do żony. Postanowieniem z dnia 9 lipca 2018 r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie od tego postanowienia (wniesionym w terminie) Strona skarżąca zawarła polemikę ze stanowiskiem starszego referendarza sądowego stwierdzając, iż wykazała, że ze względu na swoją trudną sytuację finansową i ekonomiczną nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowego. Zdaniem Skarżących odmowa przyznania im wnioskowanego prawa stanowi – w świetle okoliczności przedstawionych we wniosku – pozbawienie prawa do sądu. Strona skarżąca w sprzeciwie podkreśliła, że wzięta pod uwagę powinna zostać okoliczność umarzania postępowań egzekucyjnych w zakresie zobowiązań podatkowych, świadczy ona bowiem o bezskuteczności prowadzonych egzekucji, a tym samym o braku możliwości pokrycia zobowiązań przez Skarżących, a zarazem o trudnej sytuacji finansowej. Jednocześnie Strona skarżąca podniosła, że bez znaczenia powinna pozostać okoliczność reprezentowania jej w postepowaniach podatkowych przez profesjonalnego pełnomocnika, gdyż nie można z tego faktu wyprowadzać wniosku o finansowaniu pełnomocnika w stawkach rynkowych. Większość czynności podejmowanych było nieodpłatnie przez aplikantów kancelarii. Jako znane z urzędu wskazać trzeba, że aktualnie Strona skarżąca jest stroną w dziesięciu sprawach toczących się w tutejszym Sądzie, a wpisy od skargi w tych sprawach wyznaczone zostały na kwotę 10.259 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302; dalej: p.p.s.a.), rozpatrując sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy art. 258 § 1 pkt 7 p.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). W ocenie Sądu, sytuacja finansowa Skarżącego odniesiona do wysokości obciążeń z tytułu kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie uzasadniała zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego, który na obecnym etapie jest jedynym kosztem sądowym, a przy tym takim, którego poniesienie warunkuje merytoryczne rozpoznanie skargi. Jakkolwiek, postanowienie starszego referendarza sądowego, z uwagi na brak odpowiedzi strony na wezwanie do przedłożenia dodatkowych dokumentów wskazujących na ich trudną sytuację finansową, ocenić należy jako prawidłowe. Sąd podziela stanowisko starszego referendarza sądowego, zgodnie z którym treść złożonych na formularzach PPF wniosków wraz z załącznikami nie dawała pełnego obrazu możliwości płatniczych. Prawidłowo przyjął również starszy referendarz sądowy, że w sprawie bez znaczenia pozostaje ustanowienie rozdzielności majątkowej małżonków. Przypomnieć bowiem należy, że stosownie do art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, na małżonku ciąży obowiązek udzielania współmałżonkowi pomocy finansowej, w tym w zakresie prowadzonego postępowania sądowego, i to bez względu, w jakim ustroju majątkowym pozostają, a nawet niezależnie od tego, czy prowadzą, czy też nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego (por. postanowienie NSA z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt I FZ 313/13 wszystkie przywoływane orzeczenia dostępne są na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jednakże w ocenie Sądu, sytuacja finansowo-majątkowa Skarżącego, a także jego żony z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, wskazuje na brak możliwości uiszczenia wpisu sądowego od skargi bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Istotnych informacji w tym zakresie dostarczyło przedłożone przez stronę postanowienie Naczelnika D. Urzędu Skarbowego W. z dnia 14 lutego 2018 r. wydane w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanego Mariusza Mikuckiego do akt sprawy I SA/Wr 398/18. Z treści uzasadnienia wynika, że podejmowane próby wyegzekwowania należności w łącznej kwocie 4.447 zł okazały się bezskuteczne. Organ egzekucyjny ustalił, że M. M. nie posiada rachunku bankowego, ostatnią deklarację podatkową PIT-37 złożył za 2015 r., brak jest informacji o płatniku składek, nie posiada nieruchomości oraz nie prowadzi działalności gospodarczej. W ocenie Sądu, złożone przez Skarżącego pismem z dnia 30 maja 2018 r. oświadczenia, znajdujące potwierdzenie w ustaleniach organu podatkowego świadczą o trudnej sytuacji majątkowej Skarżącego. Podkreślić należy, że z treści art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w prawo pomocy zakresie częściowym należy przyznać osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazać jednocześnie należy, nieprzedłożenie np. deklaracji podatkowych bądź wydruków rachunków bankowych nie może działać na niekorzyść wnioskującego o przyznanie prawa pomocy w sytuacji, w której osoba ta nie uchyla się od ich przedłożenia, lecz rzeczywiście nie składała zeznań lub nie posiada rachunku bankowego. W ocenie Sądu, dochody osiągane przez żonę M. M. (ok. 2.350 zł) oraz kwoty osiągane z prac dorywczych wykonywanych przez Skarżącego, biorąc pod uwagę koszty utrzymania pięcioosobowej rodziny, nie pozwalają na poniesienie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd tym samym opierając się na postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 maja 2013 r. sygn. akt II FZ 194/13 uznał, że zestawienie wysokości kosztów sądowych z wielkością miesięcznego dochodu strony oraz wydatkami może pozwolić na stwierdzenie, że uiszczenie wpisu od skargi mogłoby wiązać się z uszczerbkiem koniecznego utrzymania strony oraz jej rodziny. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Nie ulega przy tym wątpliwości, że tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Z uwagi na to, że jedynym kosztem sądowym na obecnym etapie postępowania jest wpis od skargi, którego wniesienie warunkuje realizację prawa do sądu, ponadto z uwagi na fakt, iż zgodnie z art. 243 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony również w toku postępowania, w ocenie Sądu nieuzasadnione byłoby na obecnym etapie sprawy zwolnienie Skarżącego od kosztów sądowych w całości. Analizując sytuację dochodową, rodzinną i majątkową Skarżącego oraz mając na uwadze charakter problematyki prawnej rozpatrywanej sprawy, Sąd doszedł do przekonania, że wniosek o przyznanie prawa pomocy zasługuje na uwzględnienie również w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Charakter niniejszej sprawy, zdaniem Sądu, uzasadnia pomoc fachowego pełnomocnika. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. i 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.