I SA/Wr 557/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Radom po rozpoznaniu w Wydziale I w dniu 23 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" sp. z o.o. z siedzibą w S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za maj 2014 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego z dnia 21 września 2017 r. (sygn. akt I SA/Wr 557/17) o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca spółka, w następstwie otrzymanego wezwania do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 47.055 zł, wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych wskazując, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Rachunki bankowe zostały zablokowane w postępowaniu egzekucyjnym, brak jest też środków w kasie. Spółka posiada nadto obecnie kredyt restrukturyzowany w wysokości 507.925,44 zł W oświadczeniu o majątku i dochodach podano, że kapitał zakładowy spółki wynosi 200.000 zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wyniosła 175.276,06 zł, a odnotowana w 2016 r. strata – kwotę 95.187,24 zł. Saldo trzech posiadanych rachunków na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosiło:(-) 492.286,43 zł, (-) 999.992,97 zł i (-)9.323,58 zł. Z dokumentów przedłożonych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że spółka na koniec 2015 r. odnotowała przychody netto w wysokości 35.598.804,73 zł. W 2016 r. przychody te wyniosły 25.240.123,79 zł, wartość jej należności krótkoterminowych wynosiła 4.931.406,87 zł, a zobowiązań krótkoterminowych – 4.338.428,56 zł. Do końca lipca 2017 r. spółka osiągnęła przychody netto o wartości 651.217 zł i dysponowała w kasie i na rachunkach kwotą 9.240,21 zł. Zgodnie z deklaracjami VAT-7 za maj, czerwiec i lipiec 2017., spółka dokonała w tych miesiącach dostaw towarów i usług na kwoty odpowiednio 8.280 zł, 500 zł i 9.832 zł oraz zakupów związanych z działalnością opodatkowaną na kwoty: 4.937 zł, 10.411 zł i 7.865 zł. Przedłożono wydruki historii trzech rachunków bankowych z wykorzystanymi limitami kredytowymi do 1.000.000 zł i 500.000 zł. Na jednym z rachunków przeniesiono zadłużenie do kredytu. Przedłożona została też kopia zawiadomienia z dnia 21 czerwca 2017 r. o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej, której dłużnikiem jest firma "A" Sp. z o.o., kopia umowy spółki, oraz kopia oświadczenia prezesa zarządu skarżącej spółki, że wynagrodzenie dla radcy prawnego zastępującego spółkę w sprawie zostanie pokryte ze środków własnych po zakończeniu postępowania. Postanowieniem z dnia 21 września 2017 r. (doręczonym w dniu 5 października 2017 r.) referendarz sądowy odmówił stronie zwolnienia od kosztów sądowych. W sprzeciwie od tego postanowienia (wniesionym w dniu 10 października 2017 r.) strona skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, zawarła polemikę ze stanowiskiem referendarza sądowego zarzucając, że przedstawione przez nią dokumenty w sposób dostateczny wskazywały na to, że spółka nie posiada środków pieniężnych na uiszczenie wpisu sądowego od skargi w pełnej wysokości. Zdaniem spółki, referendarz sądowy nie dokonał całościowej oceny sytuacji majątkowej spółki odnosząc się do sytuacji finansowej spółki jaka miała miejsce w latach poprzedzających wniesienie skargi. Podniosła także, że referendarz sądowy nie wyciągnął prawidłowych wniosków z faktu, że skarżąca posiada zaległość (na kwotę 1.500.000 zł) w związku z posiadanymi w bankach liniami kredytowymi. W odniesieniu do wskazywanej przez referendarza możliwości zaciągnięcia pożyczek u wspólników spółka podniosła, że nawet jeśliby takowe pożyczki zostałyby spółce udzielone to i tak byłyby zajęte w postępowaniu egzekucyjnym. Z urzędu należy wskazać, że skarżąca spółka jest także stroną w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 545/17, w której wpis od skargi został wyznaczony na kwotę 34.437 zł. Postanowieniem z dnia 16 października 2017 r. Sąd zmienił postanowienie referendarza sądowego z dnia 1 września 2017 r. w ten sposób, że zwolnił skarżącą spółkę od wpisu sądowego od skargi w kwocie przewyższającej 20.000 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, dalej: "p.p.s.a"), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Działając w ramach kompetencji orzeczniczych wynikających z treści art. 260 p.p.s.a. Sąd nie stwierdził podstaw do zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 21 września 2017 r. Podstawę prawną dla oceny zasadności zgłoszonego przez stronę wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych stanowi przepis art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tą regulacją, osobie prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym (w tym przypadku – obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych), gdy podmiot ten wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W ocenie Sądu, zasadnie referendarz sądowy uznał, że skarżąca spółka nie wykazała spełnienia przesłanki od której ww. przepis warunkuje możliwość przyznania osobie prawnej zwolnienia od kosztów sądowych. Oceniając zasadność zgłoszonego przez stronę wniosku przez pryzmat regulacji z art. 246 § 2 pkt p.p.s.a. należy na wstępie zaakcentować, że Sąd podziela prezentowany w orzecznictwie sądowym pogląd co do tego, że osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami pieniężnymi na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma tych środków, mimo podjętych starań o ich uzyskanie (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 6 marca 2017 r., sygn. akt I SA/Wr 1364/16 i powołane tam orzecznictwo, orzeczenie dostępne na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA"). Tymczasem analiza akt sądowych dowodzi, że skarżąca spółka nie podjęła aktywności w tym zakresie. Oczekiwane od spółki starania należy odnieść przede wszystkim do możliwości wystąpienia z żądaniem dopłat od wspólników. Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki nie ma przeszkód by została ona wykorzystywana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Stanowisko takie jest powszechnie aprobowane w orzecznictwie sądowym (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA) z dnia 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 123/12 oraz z dnia 20 października 2015 r., sygn. akt II FZ 812/15, opublik. CBOSA). Wymaga w tym miejscu dodania, Trafnie zatem uzasadnia swoje stanowisko referendarz sądowy podnosząc m.in. to, że spółka niezbędne środki pieniężne mogła pozyskać m.in. w drodze pożyczek udzielonych spółce przez jej wspólników. W ocenie Sądu, nie ma podstaw, by zaakceptować stanowisko spółki wyrażone w sprzeciwie, wskazujące, iż "kwestią dyskusyjną jest to, czy wspólnicy posiadają środki prywatne na pokrycie wpisu sądowego". Należy zwrócić uwagę, że orzekając o przyznaniu prawa pomocy, zarówno referendarz sądowy jak i Sąd, nie może bazować na okolicznościach domniemanych, hipotetycznych. Rzeczą wnioskodawcy jest bowiem wykazanie wszelkimi możliwymi sposobami, że nie posiada on środków pieniężnych, mimo podjętych starań o ich uzyskanie. Okoliczności tej natomiast niewątpliwie skarżąca spółka nie wykazała. Usprawiedliwienia dla takiego stanu rzeczy nie może stanowić okoliczność prowadzonego wobec spółki postępowania egzekucyjnego tym bardziej, że skarżąca w żaden sposób nie dowiodła swej niewypłacalności, na przykład, poprzez zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości. Należy również dodać, że wyrażone w sprzeciwie stanowisko spółki, co do bezskuteczności egzekucji także nie znajduje potwierdzenia w zebranym sprawie materiale dowodowym. O ile można zgodzić się z obawą spółki co do możliwości zajęcia sum pochodzących z pożyczki czy dopłaty przez organ egzekucyjny, to nie ulega jednak wątpliwości, że do zajęcia tego dojść mogłoby jedynie wówczas, gdyby postępowanie egzekucyjne nie doprowadziło dotychczas do zaspokojenia wierzyciela. Spółka, jak już wskazano, nie wykazała natomiast w żaden sposób, by egzekucja należności objętej tytułem wykonawczym okazała się bezskuteczna. Stąd też, w świetle treści wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie ma uzasadnionych podstaw do przyjęcia, że środki z ewentualnej pożyczki czy dopłaty podlegałaby zajęciu egzekucyjnemu. Kierując się całością przedstawionej argumentacji należy stwierdzić, że nie uzasadnia zmiany orzeczenia referendarskiego sama okoliczność (trafnie zarzucana w sprzeciwie), że przy analizie obciążenia związanego w wymaganymi kosztami sądowymi referendarz sądowy nie uwzględnił kosztów sądowych jakie spółka zobowiązana jest ponieść w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 545/17. Niewątpliwie powinność uwzględniania łącznej wysokości wymaganych od strony kosztów postępowania mogłaby wpłynąć na ocenę zdolności płatniczych strony jednakże, o czym wspomniano powyżej, Sąd w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 545/17 postanowieniem z dnia 16 października 2017 r. zmienił postanowienie referendarza sądowego z dnia 1 września 2017 r. w ten sposób, że zwolnił skarżącą spółkę z wpisu sądowego od skargi w kwocie przewyższającej 20.000 zł. Tym samym skarżącej spółce udzielono już prawa pomocy w znacznej wysokości, uwzględniając obciążenie związane z wniesieniem skarg w obydwu zainicjonowanych przed tutejszym Sądem sprawach jak i stwierdzając, że wnioskodawca nie ma dostatecznych środków pieniężnych na poniesienie całości kosztów sądowych. Uznając, iż przyznana w powyższym postanowieniu pomoc finansowa w postaci zwolnienia z części wpisu sądowego od skargi stanowi wystarczającą z punktu widzenia sytuacji majątkowej spółki gwarancję realizacji prawa do sądu, Sąd rozpoznając niniejszy wniosek nie był zobowiązany do zwolnienia skarżącej spółki z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w całości bądź w części. Zasadność odmownego rozpoznania złożonego w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy wspierają dodatkowo pozostałe argumenty jakie referendarz sądowy trafnie i wyczerpująco omówił w zaskarżonym postanowieniu. Zgodzić się należy ze stanowiskiem referendarza, że źródłem powstania funduszy na opłacenie kosztów sądowych w sprawie mogły być środki zgromadzone w kapitale zapasowym spółki, którego wartość na koniec 2016 r. wynosiła 1.570.285,92 zł. Trafnie przy tym argumentuje referendarz, że z obowiązkiem poniesienia kosztów sądowych skarżąca spółka powinna liczyć się najpóźniej w dniu wniesienia skargi w sprawie (co przypadało na dzień 28 kwietnia 2017 r.). Za zasadnością wniosku strony nie mogą także przemawiać, akcentowane w sprzeciwie, zaległości z tytułu uruchomionych linii kredytowych w bankach na łączną kwotę 1.500.000 zł. W orzecznictwie sądowym utrwalony jest pogląd, że koszty sądowe związane z ewentualnym dochodzeniem swoich spraw na drodze sądowej (co należy wliczyć w tzw. ryzyko działalności gospodarczej) przedsiębiorca powinien traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak pieniężne zobowiązania umowne, wynagrodzenia pracownicze, czy obciążenia kredytowe (por. postanowienie NSA z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GZ 42/13, opubl. CBOSA). Zgodzić się należy również z trafnością zarzutu referendarza sądowego, że spółka nie przedstawiła dokumentów finansowych, które potwierdzałyby złożone przez nią oświadczenie o braku jakichkolwiek środków w kasie spółki. Mając na uwadze przedstawioną argumentację, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, działając na podstawie art. 260 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.