I SA/Wr 761/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Olejnik po rozpoznaniu w dniu 9 września 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku strony skarżącej z dnia 3 czerwca 2013r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005 r. postanawia: odmówić zmiany postanowienia z dnia 3 września 2012r. odmawiającego stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. Uzasadnienie: Postanowieniem z dnia 3 grudnia 2012 r., sygn. akt I SA/Wr 761/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, po rozpoznaniu wniosku B. D., odmówił zmiany postanowienia z dnia 3 września 2012 r., na mocy którego odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W uzasadnieniu orzeczenia wyjaśniono, że postanowieniem z dnia 3 września 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił B. D. zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd wskazał, że z przedłożonych przez stronę oświadczeń i dokumentów wynikało, że wnioskodawca osiągnął w 2011 r. przychód z działalności gospodarczej w wysokości 7.387 zł, ponosząc jednocześnie stratę w kwocie 23.370,05 zł. Natomiast jego była żona uzyskała przychód ze stosunku pracy w kwocie 792,30 zł. W 2012 r. pracowała na ¼ etatu, z miesięcznym uposażeniem w wysokości 375 zł brutto. Od 2008 r. prowadzone były wobec skarżącego postępowania egzekucyjne, w ramach których zajęte zostały rachunki bankowe oraz przysługujące mu należności z urzędu skarbowego i wierzytelności z tytułu należności za dzierżawę dwóch stacji paliw: w M. i L.. Na miesięczne wydatki B. D. składały się opłaty, prąd i inne media (300 zł) oraz wydatki na żywność i środki higieny (500 zł). Dodatkowo, skarżący przekazywał byłej żonie, z którą pozostawał we wspólnym gospodarstwie domowym, 500 zł miesięcznie na utrzymanie dwóch córek. W świetle powołanych okoliczności Sąd uznał, że podstawą negatywnego dla strony rozstrzygnięcia było nieujawnienie przez niego wszystkich źródeł dochodów. Sąd ocenił jako niewiarygodne zapewnienia skarżącego zarówno co do wysokości jego dochodów, jak i ponoszonych przez niego wydatków. Ponadto podkreślił, że skarżący, pomimo prób wykazania, że nie posiada żadnych środków pieniężnych, w dalszym ciągu prowadził działalność gospodarczą i ponosił wydatki w zaniżonej, jak na czteroosobową rodzinę, kwocie 1.300 zł. Prezentowane stanowisko podzielił także Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 19 października 2012 r., sygn. akt II FZ 886/12, oddalającym zażalenie B. D. na postanowienie z dnia 3 września 2012 r. W odpowiedzi na ponowne wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi (w kwocie 47.387 zł), skarżący złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy (wniosek z dnia 16 listopada 2012 r.). W treści wniosku podał, że 5 kwietnia 2007 r. urząd kontroli skarbowej wszczął względem niego postępowanie kontrolne w zakresie rzetelności deklarowanych podstaw opodatkowania oraz prawidłowości obliczania i wpłacania podatku VAT i akcyzy za lata 2005-2006. W 2008 r. organy podatkowe dokonały zabezpieczenia przyszłych należności podatkowych na jego rachunkach bankowych. Ich skutkiem było wypowiedzenie mu umowy franszyzy i nakazanie natychmiastowej zapłaty 432.277,30 zł tytułem niezapłaconych faktur za dostawę paliwa oraz nałożenie kar umownych w łącznej kwocie 600.000 zł. Dodatkowo została mu wypowiedziana umowa kredytu bankowego wraz z zobowiązaniem go do wykupu weksla na kwotę 500.000 zł. Skarżący argumentował, że nie jest obecnie w stanie opłacać bieżących zobowiązań podatkowych, w wyniku czego wszczęto wobec niego szereg postępowań egzekucyjnych. Aktualnie B. D. jest po rozwodzie i nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności, czy przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3000 euro. Gospodarstwo rodzinne prowadzi obecnie sam, zaś źródłem jego dochodów jest dzierżawa nieruchomości - 2.000 zł brutto, w całości zabezpieczona na poczet zaległości podatkowych. Do wniosku załączył dokumenty z prowadzonych przeciw niemu postępowań egzekucyjnych. Dokonując analizy ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, działając na podstawie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), postanowieniem z dnia 3 grudnia 2012 r. stwierdził brak podstaw do zmiany wydanego uprzednio postanowienia z dnia 3 września 2012 r. z uwagi na niepowołanie przez skarżącego jakichkolwiek nowych okoliczności, które mogłyby uzasadniać weryfikację wcześniejszego rozstrzygnięcia. W szczególności nie wyjaśnił on bowiem wątpliwości co do źródła utrzymania, które stanowiły podstawę nieuwzględnienia żądania o zwolnienie od kosztów sądowych. W zażaleniu B. D. wniósł o uchylenie i zmianę powyższego postanowienia oraz przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu zażalenia B. D. ponownie opisał fakty, które były przyczyną jego stale pogarszającej się sytuacji materialnej. Ponadto argumentował, że w kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy wykazał zmianę okoliczności sprawy podając, że nie prowadzi już działalności i jest na zasiłku dla bezrobotnych bez prawa do zasiłku. Jednocześnie zwrócił uwagę, że zlicytowane zostało jego mieszkanie, a zajęte przez komornika przedsiębiorstwo jest przygotowane do licytacji. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 14 lutego 2013 r. sygn.. akt II FZ 7/13 nie uwzględnił zażalenia na to postanowienie. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia stwierdzając, że złożenie przez stronę kolejnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych (lub ewentualnie o przyznanie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu) nie obliguje sądu do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 p.p.s.a. Rolą sądu jest bowiem w takim przypadku zbadanie, czy strona powołała nowe (zmienione) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu (por. podobnie postanowienie NSA z dnia 29 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 282/12 – treść orzeczenia dostępna w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych na stronie www.nsa.gov.pl). W tego typu sytuacjach nie jest więc możliwe dokonywanie odmiennych ocen kondycji finansowej strony na podstawie tożsamych elementów stanu faktycznego, tj. w oparciu o analogiczną do zawartej we wcześniejszym wniosku argumentację. W związku z tym, jeżeli podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie wskaże jakichkolwiek nowych okoliczności, bądź też podane przez niego fakty nie będą na tyle znaczące, aby mogły doprowadzić do odmiennych od dotychczasowych ocen, skorzystanie z art. 165 p.p.s.a. nie będzie możliwe. Dalej Sąd stwierdził, że skarżący we wniosku z dnia 16 listopada 2012 r. nie wskazał okoliczności, które uzasadniałyby odstąpienie od poglądu wyrażonego w postanowieniu z dnia 3 września 2012 r. W zasadniczym zakresie B. D. powtórzył argumentację zamieszczoną w pierwotnym wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 2 lipca 2012 r., dotyczącą wpływu dokonanych przez organy podatkowe zabezpieczeń oraz toczących się postępowań egzekucyjnych na prowadzoną przez niego działalność gospodarczą. Skarżący dodał, że w 2011 r. rozwiódł się z żoną, zaś należące do niego mieszkanie zostało zlicytowane w toku postępowania egzekucyjnego. Jako źródło dochodów wskazał kwotę 2.000 zł brutto z tytułu dzierżawy, zajętą na poczet zaległości podatkowych. Pozostałe rubryki zawarte w formularzu PPf zakreślono bez ich wypełniania. Podkreślono, że opisane okoliczności albo były już przedmiotem rozważań w ramach toczącego się wcześniej postępowania w przedmiocie prawa pomocy, bądź też stanowiły konsekwencję toczących się postępowań egzekucyjnych. Co więcej, wbrew twierdzeniom zawartym w zażaleniu, skarżący nie wykazywał w ramach ponownego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku i nie prowadzi działalności gospodarczej. Nie przedstawił w tym zakresie żadnych dokumentów czy wyjaśnień mogących potwierdzać jego aktualne źródła dochodów. Ponadto B. D. w żaden sposób nie podważył okoliczności, które zadecydowały o odmowie przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie, na co trafnie zwrócono uwagę w zaskarżonym orzeczeniu. Informacje podane przez skarżącego nie przyczyniły się bowiem do wyjaśnienia jego rzeczywistej sytuacji materialnej i nie rozwiały wątpliwości co do wiarygodności źródeł jego utrzymania, sygnalizowanych zarówno w postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 3 września 2012 r., jak i postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2012 r., sygn. akt II FZ 886/12. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2013 r. wobec niewykonania przez stronę skarżącą ponownego wezwania do uiszczenia wpisu od skargi, odrzucił skargę złożoną w tej sprawie. Pełnomocnik skarżącego (z wyboru) w ustawowym terminie złożył skargę kasacyjną od powyższego rozstrzygnięcia. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 23 698 zł (doręczone stronie w dniu 27 maja 2013r.), w dniu 3 czerwca 2013r. (data stempla na przesyłce pocztowej) strona powtórnie wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych. Skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym na formularzu PPf o treści tożsamej z zakresem formularza z dnia 16 listopada 2012 r. W związku z ponownym wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych wezwano pełnomocnika skarżącej w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zwanej dalej p.p.s.a. (t.j. z 2012 r. Dz. U. poz. 270 ze zm) o nadesłanie w terminie 7 dni szczegółowego – określonego kwotowo – zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków przez rodzinę skarżącego ze wskazaniem źródeł ich finansowania. W odpowiedzi skarżący w zakreślonym terminie nadesłał oświadczenie, że nie posiada żadnych środków finansowych, a z byłą żoną nie utrzymuje żadnych kontaktów. Obecnie mieszka u najstarszej córki która go utrzymuje. Wnioskodawca wskazał również, że w jednej ze spraw zapłacił wpis w kwocie 2000 zł za pieniądze, które pożyczył i winien spłacać je w ratach, ale na dzień dzisiejszy go na to nie stać. Przedłożył ponadto kopię oświadczenia z dnia 23 maja 2013r. z którego wynika, że zaległość objęta tytułem wykonawczym z dnia 21 marca 2013r. nie została uregulowana. Postanowieniem z dnia 24 czerwca 2013 r. referendarz sądowy postanowił przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w części przewyższającej kwotę 2000 zł, jednocześnie odmawiając przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Pełnomocnik skarżącego złożył w ustawowym terminie sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu m.in. wskazał poza okolicznościami dotychczas podnoszonymi, że przewlekłe prowadzenie czynności kontrolnych w stosunku do firmy skarżącego i dokonanie zabezpieczenia na poczet przyszłych należności ( a faktycznie dokonanie egzekucji ze wszystkich rachunków bankowych oraz całego posiadanego przez skarżącego majątku doprowadziło do faktycznego zaprzestania działalności poprzez likwidację firmy i utraty źródła przychodów strony. Skarżący przeszedł na zasiłek dla bezrobotnych, żona wystąpiła o rozwód a cała rodzina się rozpadła. Strona skarżąca nie dysponuje zatem, żadnymi środkami, które nie tylko nie pokrywają zabezpieczonych należności podatkowych, które w związku z naliczaniem odsetek dalej rosną, ale nie dysponuje także, zgodnie z przepisami o postępowaniu egzekucyjnym żadnymi środkami pieniężnymi w tym na zapłatę kosztów sądowych w kwocie 23 694 zł i obecnej kwoty 2000 zł . Wszystkie środki, które posiadał skarżący przeznaczone zostały na spłatę zaległości i utrzymanie rodziny. Ponadto podniesiono, że postanowieniem tut. Sądu z dnia 11 czerwca 2011 r. sygn. akt I SA/Wr 453/12 przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w części przewyższającej kwotę 500 zł. Wskazano również, że w dniu 3 czerwca 2013r. wszczęte zostało postępowanie z wniosku Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ś. o wpisanie skarżącego do rejestru dłużników niewypłacalnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Mając powyższe na uwadze Sąd przystąpił do ponownego rozpoznania wniosku strony złożonego na urzędowym formularzu, który należy odczytywać, w kontekście powołanych wyżej prawomocnych rozstrzygnięć sądów obu instancji w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy jako kolejny wniosek o zmianę prawomocnego postanowienia z dnia 3 września 2012 r. wydanego w przedmiotowej sprawie złożony w trybie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity z 2012 r., Dz. U. poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.). Zgodnie z tym przepisem .postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Jednakże jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 14 lutego 2013 r. sygn. akt II FZ 7/13 wydanym w tej sprawie, złożenie przez stronę kolejnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych (lub ewentualnie o przyznanie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu) nie obliguje sądu do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 p.p.s.a. Rolą sądu jest bowiem w takim przypadku zbadanie, czy strona powołała nowe (zmienione) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu. W tego typu sytuacjach nie jest więc możliwe dokonywanie odmiennych ocen kondycji finansowej strony na podstawie tożsamych elementów stanu faktycznego, tj. w oparciu o analogiczną do zawartej we wcześniejszym wniosku argumentację. W związku z tym, jeżeli podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie wskaże jakichkolwiek nowych okoliczności, bądź też podane przez niego fakty nie będą na tyle znaczące, aby mogły doprowadzić do odmiennych od dotychczasowych ocen, skorzystanie z art. 165 p.p.s.a. nie będzie możliwe. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć między innymi wszelkie zmiany w okolicznościach faktycznych sprawy, które uzasadniają wydanie postanowienia odmiennej treści niż poprzednio wydane, przy czym w przypadku prawa pomocy, wnioskodawca winien przedstawić dodatkowe dokumenty, świadczące o zmianie jego sytuacji materialnej. Wydane w niniejszej sprawie postanowienie z dnia 3 września 2012 r., w przedmiocie prawa pomocy, ma charakter niekończącego postępowanie. Może zatem zostać, na podstawie art. 165 p.p.s.a., uchylone lub zmienione, ale jedynie w przypadku, gdy zmienią się okoliczności sprawy. Zdaniem Sądu w ponownym wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca nie przedstawił nowych okoliczności popartych dodatkowymi dokumentami, które przemawiałyby za zmianą postanowienia z dnia 3 września 2013 r. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy na formularzu PPf (z dnia 31 maja 2013 r.) o treści tożsamej z treścią formularza z dnia 16 listopada 2013 r. oznacza, że strona powołuje się na okoliczności w sprawie znane, które Sąd już rozważył, rozpatrując poprzedni wniosek strony (z tego samego dnia) złożony w trybie 165 p.p.s.a. Ponadto w wykonaniu wezwania skierowanego do strony w trybie 255 p.p.s.a. strona jedynie ponownie oświadcza, że jest osobą bezrobotną, pozostającą na utrzymaniu córki oraz przedkłada oświadczenie o stanie jego zaległości względem Urzędu Skarbowego w Ś.ff. W ocenie Sądu zbędnym było wzywanie strony skarżącej o nadesłanie stosownej dokumentacji i materiałów źródłowych, które miałyby potwierdzać dane zawarte we wniosku, skoro Sąd dokonał już ich oceny, a strona nie wykazuje, iż w sprawie zaszła zmiana okoliczności. Ponadto strona skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika z wyboru w osobie doradcy podatkowego, znała zarówno treść postanowienia z dnia 3 września 2012r. sygn. akt I SA/Wr 761/12, którym Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, treść postanowienia z dnia 19 października 2012r. sygn. akt II FZ 886/12, którym Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącej, także postanowienia tut. Sadu z dnia 3 grudnia 2012 r. odmawiającego zmiany postanowienia z dnia 3 września 2012 r. czy też ostatecznie postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2013 r. oddalającego zażalenie na to postanowienie . Tym samym poznała strona motywy, którymi kierował się Sąd rozpoznający jej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Sama powinna więc obecnie zadbać o podanie nowych ewentualnych okoliczności faktycznych w aspekcie stanu majątkowego skarżącego oraz o jednoczesne udokumentowanie tych okoliczności stosownym materiałem źródłowym w postaci dokumentów. Sądy obu instancji wyjaśniły stronie w ww. orzeczeniach, jakie ustawowe przesłanki uprawniają do skorzystania z prawa pomocy ze strony Skarbu Państwa oraz wyjaśniły, że to na stronie spoczywa ciężar dowodu wykazania tych okoliczności. W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że przesłanka zwolnienia strony skarżącej od kosztów sądowych, a tym samym zmiany uprzedniego postanowienia, nie została spełniona. Mając na względzie powyższe, ponieważ strona nie wykazała zmiany – pogorszenia swojej sytuacji materialnej w stosunku do tej analizowanej przez Sąd w powołanych wyżej postanowieniach, Sąd nie widząc podstaw do zmiany swego postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia strony od kosztów sądowych z dnia 3 września 2012 r. na zasadzie art. 165 p.p.s.a. rozstrzygnął jak w sentencji postanowienia.