I SA/Wr 876/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Borońska, Sędziowie Sędzia WSA Marek Olejnik, Sędzia WSA Barbara Ciołek (sprawozdawca), Protokolant Katarzyna Wilczek, po rozpoznaniu w dniu 14 października 2011 r. w Wydziale I na rozprawie sprawy ze skargi H.S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 1 kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej we W. utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych we W. z dnia [...] . nr [...] odmawiające H. S. (dalej: skarżąca, strona) zwolnienia spod egzekucji prawa majątkowego. Jak wynika z akt sprawy Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych we W., jako organ egzekucyjny, prowadził postępowanie egzekucyjne wobec skarżącej na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] 2010 r. od nr [...] do nr [...] z tytułu zaległości w składkach na ubezpieczenie zdrowotne za okres od listopada 2009 r. do stycznia 2010r. i zawiadomieniami z dnia 3 sierpnia 2010 r. dokonał zajęcia świadczenia emerytalnego skarżącej. Pismem z dnia 15 października 2010 r. strona wystąpiła z wnioskiem o ograniczenie zajętego świadczenia emerytalnego z kwoty 300 zł do kwoty 100 zł. W motywach wniosku skarżąca wskazała, że po opłaceniu wszystkich świadczeń i zobowiązań bankowych pozostaje jej na utrzymanie kwota 50 zł. Do wniosku załączono oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej strony, z której wynikało, iż skarżąca pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1.204 zł brutto, nie posiada żadnych składników majątkowych, mieszka u osoby trzeciej, jest zobligowana do spłacania kredytów bankowych i pożyczek pobranych w 2009 r. na działalność gospodarczą (handel obwoźny), która obecnie jest zawieszona (wg zaświadczenia za okres od dnia 20 stycznia do dnia 10 maja 2011 r.) Ponadto, załączono zestawienie wydatków związanych z zakupem lekarstw, kserokopię faktury za nabyte w 2010 r. materiały ortopedyczne, zestawienie wydatków poniesionych w 2009 r. związanych z prowadzoną działalnością handlową a także wykaz zaciągniętych pożyczek i kredytów w bankach wraz z dokumentacją oraz kserokopię rachunków opłat za prąd i gaz wystawionych na nazwisko osoby trzeciej. Organ egzekucyjny - mając na uwadze dyspozycję art. 13 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 229 poz.1954 ze zm.) - zwanej dalej u.p.e.a, - odmówił zwolnienia spod egzekucji prawa majątkowego w postaci świadczenia emerytalnego ponad kwotę wolną od zajęcia w wys. 100 zł. W uzasadnieniu wskazał, iż w przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny i wierzyciel to ten sam organ administracji, co oznacza, iż nie zachodzą podstawy od oddzielnego wypowiedzenia się przez wierzyciela co do zgody na zwolnienie spod egzekucji składników majątkowych. Organ egzekucyjny uznał, iż jakkolwiek - w świetle przedstawionych dokumentów – istnieje przesłanka ważnego interesu zobowiązanej, to jednakże organ egzekucyjny ma prawo odmówić zwolnienia, albowiem decyzja o zwolnieniu z egzekucji określonego składnika majątkowego ma charakter fakultatywny i opiera się na tzw. "uznaniu administracyjnym". Oznacza to, że wypełnienie przesłanek nie zobowiązuje organu egzekucyjnego do zajęcia stanowiska zgodnie z żądaniem strony i zwolnienia spod egzekucji. Rozpoznając wniosek wziął pod uwagę specyficzny charakter składek na ubezpieczenie społeczne stanowiących świadczenia publicznoprawne, obowiązek wierzyciela wynikający z dyspozycji art. 6 § 1 u.p.e.a. do podejmowania czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych. Istotną okolicznością był także fakt, iż strona nie opłacała na bieżąco składek na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu prowadzonej działalności do dnia 20 stycznia 2011 r. (do dnia zawieszenia wykonywania działalności), a od momentu wszczęcia postępowania egzekucyjnego nie podjęła kroków celem dobrowolnego uregulowania zaległości. W konsekwencji Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych we W. postanowieniem z dnia [...] . nr [...] odmówił zwolnienia spod egzekucji prawa majątkowego w postaci świadczenia emerytalnego ponad kwotę wolną od zajęcia w kwocie 100 zł zajętego w postępowaniu egzekucyjnym. W zażaleniu skarżąca przestawiła okoliczności związane z prowadzeniem działalności gospodarczej i koniecznością zaciągnięcia na tę działalność kredytów i pożyczek, których wysokość aktualnie wynosi 13.302 zł. Podniosła, iż w związku z chorobą i przebytym zabiegiem operacyjnym kolana w 2010 r. zmuszona była ponosić opłaty na rehabilitację i zakup leków. W tych okolicznościach zmalały dochody z prowadzonej działalności, w związku z tym zaprzestała opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne. Następnie wywodziła, iż skierowanie egzekucji do świadczenia emerytalnego i potrącanie z niego kwoty 300 zł powoduje znaczny ubytek finansowy, który nie pozwala na zmniejszenie zadłużenia wobec banków i wykup leków, a na utrzymanie pozostaje kwota 50 zł. Poinformowała ponadto, iż po wyjaśnieniu kwestii zadłużenia wobec ZUS złożyła wniosek o rozłożenie dochodzonej zaległości na raty (luty 2011 r.) i wniosek o zawieszenie działalności gospodarczej. Dyrektor Izby Skarbowej we W. postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji w pełni podzielając jego stanowisko W motywach rozstrzygnięcia wskazał, iż obligatoryjne przesłanki do zastosowania instytucji zwolnienia spod egzekucji określonych składników majątkowych to ważny interes zobowiązanego oraz zgoda wierzyciela. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jako wierzyciel nie wyraził zgody na zwolnienie spod egzekucji wierzytelności z emerytury, co powoduje, że nie została spełniona jedna z przesłanek warunkujących odstąpienie przez organ od zastosowania danego środka egzekucyjnego i tym samym brak jest możliwości do pozytywnego dla zobowiązanej załatwienia sprawy. Organ odwoławczy nie kwestionuje, iż dokonywane potrącenie egzekucyjne z zajętego świadczenia jest dla strony uciążliwe i że w sprawie zaistniała przesłanka ważnego interesu strony, jednakże strona winna wykazać takie argumenty, które przemawiałyby za zwolnieniem egzekucji określonych składników majątkowych, ale nie doprowadziły do pokrzywdzenia interesów wierzyciela. Podkreślił także, że organ egzekucyjny przeanalizował - sprawę w aspekcie "ważnego interesu strony", jednakże miał prawo odmówić zwolnienia, albowiem postanowienie o zwolnieniu z egzekucji określonego składnika majątkowego ma charakter fakultatywny oparty na uznaniu administracyjnym, co oznacza, że wypełnienie tych przesłanek nie zobowiązuje organu do zastosowania zwolnienia. W rezultacie organ odwoławczy uznał, iż organ egzekucyjny dokonał właściwej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, nie pomijając okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. W skardze skarżąca powtórzyła argumenty zawarte w zażaleniu związane z problemami zdrowotnymi i kłopotami finansowymi. Podkreśliła, że ma 84 lata. Z uwagi na niski wymiar emerytury podjęła od roku 1992 prowadzenie działalności gospodarczej "Handel obwoźny". Z uwagi na pogarszający się stan zdrowia w 2010 r. zmuszona była poddać się zabiegowi operacyjnemu, co pociągnęło za sobą dodatkowe koszty leczenia i rehabilitacji. Od dnia 20 lipca 2010 r. skarżąca, w związku ze stanem zdrowia nie prowadzi działalności gospodarczej, lecz oficjalne zawieszenie działalności gospodarczej w Urzędzie Miejskim zgłoszono za okres od 20 stycznia do 10 maja 2011 r. Skarżąca obszernie opisała okoliczności związane z niedokonaniem wcześniej zawieszenia działalności gospodarczej, tj. wprowadzenie skarżącej w błąd przez pracownika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (skarżąca podała, że skierowała pismo o zawieszeniu działalności do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i sądziła, że zostanie ono przekazane do właściwego organu). W okresie choroby skarżąca nie uiszczała należnych składek zdrowotnych. Wskazała, iż potrącanie z zajętej emerytury kwoty 300 zł stanowi dla skarżącej znaczny ubytek w jej budżecie domowym. Wobec braku własnego mieszkania, mieszka u osoby trzeciej i jest zmuszona ponosić wszystkie opłaty i świadczenia związane mieszkaniem i mediami. Najpoważniejszym wydatkiem jednak jest spłata zaciągniętych znacznych pożyczek i kredytów bankowych na prowadzoną działalność. Wobec powyższego skarżąca wnosi o "zatwierdzenie wniosku o układ ratalny i spłatę zaległości po 100 zł miesięcznie". Takie ograniczenie w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym pomogłoby - zdaniem skarżącej - spłacić zaciągnięte kredyty i pożyczki w bankach, a nadto wystarczyłoby na wyżywienie. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w sprawie. Ponadto wskazał, iż zaległości objęte tytułami wykonawczymi zostały już wyegzekwowane, a zatem postępowanie egzekucyjne zostało zakończone. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej m.in. poprzez badanie legalności, czyli zgodności z prawem wydawanych aktów w tym decyzji administracyjnych. Z treści art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika zaś, że sąd uchyla zaskarżone orzeczenie, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, gdy naruszenie prawa daje podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz gdy sąd stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.) i rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Rozpoznając skargę w tak zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji nie naruszają prawa w stopniu nakazującym ich uchylenie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowi art. 13 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na ważny jego interes, może zwolnić z egzekucji określone składniki majątkowe zobowiązanego, jeżeli zobowiązany uzyskał na to zgodę wierzyciela. Powyższy przepis ma charakter szczególny, przewiduje bowiem możliwość uzyskania przez zobowiązanego dodatkowej ochrony na wypadek, gdyby zaistniały nadzwyczajne okoliczności, a przewidziane w ustawie gwarancje w postaci przepisów przewidujących wyłączenia i ograniczenia egzekucji z poszczególnych składników majątkowych zobowiązanego okazały się niewystarczające w danej sytuacji. Powołana regulacja prawna przewiduje więc możliwość zwolnienia określonych składników majątkowych spod egzekucji, w przypadku spełnienia trzech wymienionych w tym przepisie przesłanek. Obligatoryjną przesłanką, zwolnienia z egzekucji określonych składników majątkowych zobowiązanego, jest uzyskanie przez niego na takie zwolnienie zgody wierzyciela. Brak zgody wyklucza możliwość pozytywnego uwzględnienia wniosku zobowiązanego, nawet gdyby organ egzekucyjny stwierdził, że ważny interes zobowiązanego za tym przemawia. Innymi słowy, najpierw zobowiązany powinien uzyskać zgodę wierzyciela, a dopiero wtedy organ egzekucyjny może pozytywnie rozpoznać wniosek zobowiązanego, jeżeli stwierdzi, że przemawia za tym ważny interes zobowiązanego. Podkreślić należy, że konstrukcja zwolnienia z egzekucji składników majątkowych opiera się na tzw. "uznaniu administracyjnym", co oznacza, że z jednej strony wypełnienie tych przesłanek nie zobowiązuje organu egzekucji do zastosowania zwolnienia, ale też nakłada na ten organ obowiązek szczególnie wnikliwego przeprowadzenia takiego postępowania. W rozpoznawanej sprawie wierzyciel i organ egzekucyjny to ten sam podmiot i w takiej sytuacji zajęcie stanowiska wobec wniosku zobowiązanego następuje w rozstrzygnięciu wydawanym przez organ egzekucyjny na podstawie art. 13 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, bez konieczności wydawania odrębnego postanowienia w tym przedmiocie. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 12 stycznia 2011 r. sygn. akt III SA/Wr 782/10, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sadów Administracyjnych, dalej CBOSA). Oznacza to również, że organ w treści postanowienia wydawanego na podstawie tego przepisu winien, rozważając wyrażenie zgody na zwolnienie z egzekucji, rozważyć równocześnie przesłankę ważnego interesu, co też w niniejszej sprawie nastąpiło. Postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych we W. z dnia [...] r. zawiera zarówno stanowisko w przedmiocie wyrażenia zgody (w sprawie odmowne), jak również organ egzekucyjny odniósł się do okoliczności wskazywanych przez zobowiązaną, które miałyby przemawiać za wystąpieniem ważnego interesu strony. Organ egzekucyjny przyznał, że po stronie zobowiązanej taki interes wystąpił, jednak jak wcześniej powiedziano nie jest to równoznaczne ze zwolnieniem z egzekucji składników majątkowych. Sąd oceniając zaskarżone postanowienie nie dopatrzył się naruszenia przepisów. W wymienionym wyżej postanowieniu o odmowie wyrażenia zgody na zwolnienie spod egzekucji świadczenia emerytalnego zobowiązanej wierzyciel przedstawił powody takiego stanowiska i uczynił to po dokładnym rozważeniu okoliczności faktycznych sprawy. Jako przekonywującą ocenić należy argumentację, że zobowiązana występując o zwolnienie z egzekucji, winna wykazać nie tylko przesłanki przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych, ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z jej innych składników majątkowych. Z ustaleń organów jednoznacznie wynika, iż skarżąca takiego majątku nie wskazała, a ponadto zwolnienie miało jej umożliwić wywiązanie się z innych zobowiązań wobec banków, co też uniemożliwiłoby zaspokojenie jakiegokolwiek zadłużenia zobowiązanej wobec Skarbu Państwa i mogło doprowadzić do całkowitej bezskuteczności postępowania egzekucyjnego. W sprawie organ nie kwestionował ważnego interesu strony, uwzględniono sytuację majątkową i zdrowotną strony oraz okoliczności powstania zaległości, jednakże o istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria, a zwolnienie spod egzekucji nie może prowadzić do sytuacji niezaspokojenia wierzyciela i bezskuteczności egzekucji. W orzecznictwie dotyczącym art. 13 § 1 u.p.e.a. podkreśla się także, iż przepis ten ma na celu ochronę zobowiązanego, jednakże nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna (np. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 14 lipca 2010 r., sygn. akt I SA/Bd 442/10) (za wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 września 2011 r., sygn. akt II FSK 489/10, CBOSA). W ocenie Sądu w toku postępowania organy podjęły wszelkie niezbędne działania do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, a w uzasadnieniu postanowień w przekonywujący i pozbawiony cech dowolności sposób oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy. Końcowo wskazać należy, że według informacji Dyrektora Izby Skarbowej we W. postępowanie egzekucyjne w niniejszej sprawie zostało zakończone. Poza zakresem niniejszej sprawy, a tym samym oceną Sądu pozostają natomiast podnoszone w skardze przez stronę kwestie związane z powstaniem egzekwowanych zaległości, a zwłaszcza szeroko opisane przez stronę okoliczności dotyczące zawieszenia działalności gospodarczej i błędnych informacji uzyskanych od pracownika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Tego rodzaju okoliczności skarżąca może podnosić i wyjaśnić przed jednostką, z której działaniem związane są te zdarzenia. Podobnie w kwestii rozłożenia posiadanych zaległości na raty (w tym innych niż dotyczy niniejsza sprawa, bo na takie wskazywała również strona na rozprawie przed Sądem), strona winna zwrócić się do właściwego organu - wierzyciela. Z tych względów, Sąd po myśli art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) skargę oddalił.