I SA/Wr 9/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Aleksandra Sędkowska po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu strony skarżącej od postanowienia referendarza sądowego z dnia 10 maja 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A Sp. z o. o. w upadłości likwidacyjnej z/s we W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 10 października 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2010 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 10 maja 2017 r. I SA/Wr 9/17. Strona skarżąca, zastępowana przez adwokata, w wyniku wezwania do uiszczenia wpisu do skargi w kwocie 9.936 zł, wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że spółka jest postawiona w stan upadłości, a istotą postępowania upadłościowego jest sprzedaż majątku i podział sum na poszczególne fundusze, a także zaspokojenie zobowiązań wobec wierzycieli. Wobec tego wszelkie środki pozyskiwane ze sprzedaży majątku przekazywane są na zabezpieczenie spłaty tych zobowiązań i pokrycie kosztów postępowania upadłościowego. W obecnej chwili spółka nie posiada wolnych środków na opłacenie wpisu sądowego. Strona zwróciła uwagę, że Sąd, który uwzględnił wniosek o ogłoszenie upadłości, potwierdził bardzo złą kondycje finansową spółki. Sam fakt otwarcia postępowania upadłościowego świadczy o braku płynności finansowej, co potwierdza przepis art. 10 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze. Strona zaznaczyła, że posiadane wolne środki są przeznaczone na spłatę wierzycieli zgłoszonych na listę i pokrycie kosztów postępowania upadłościowego. Tym samym kwota wpisu od skargi nie może być przeznaczona na ten cel bez uszczerbku dla postępowania upadłościowego. W oświadczeniu o majątku i dochodach podano, że kapitał zakładowy spółki wynosi 50.000 zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok – 30.010 zł, zł, a wysokość straty według bilansu za ostatni rok to 8.516,91 zł. Strona wymieniła dwa rachunki bankowe, których saldo wynosiło na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku 17.922,45 zł i 157.416,35 zł. Z przedłożonych na wezwanie referendarza sądowego dokumentów finansowych wynika, że na koniec 2016 r. strona uzyskała przychody netto ze sprzedaży w wysokości 21.066,24 zł oraz pozostałe przychody operacyjne wynoszące 35.003,39 zł. Kapitał własny spółki był ujemny na poziomie 1.896.712,98 zł, spółka posiadała też kapitał zapasowy o wartości 167.686,17 zł. Jej zobowiązania długoterminowe wynosiły 1.161.336,15 zł, należności krótkoterminowe 4.770 zł. W kasie i na rachunkach spółka dysponowała kwotą 170.293,05 zł. Wydruki z rachunków bankowych wskazują natomiast, że saldo dostępne wynosiło łącznie 180.764,83 zł. Na deklaracjach VAT-7 za grudzień 2016 r. oraz styczeń i luty 2017 r. odnotowane są wartości dostaw towarów i usług odpowiednio 1.425 zł, 30.100 zł i 263 zł, a także zakupów związanych z działalnością opodatkowaną: 1.407 zł, 1.549 zł i 1.557 zł. Postanowieniem z dnia 10 maja 2017 r. referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zdaniem referendarza nie można zgodzić się z argumentacją strony, zgodnie z którą sam fakt upadłości świadczy o niewypłacalności spółki, na co wskazuje art. 10 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Z 2015 r. poz. 233 ze zm.). Dodał, że "niewypłacalność" nie jest tożsama z brakiem środków na dalsze funkcjonowanie przedsiębiorstwa upadłego. Powołując orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego referendarz wyjaśnił, że ogłoszenie upadłości spółki nie uzasadnia automatycznie priorytetu zobowiązań prywatnoprawnych względem danin publicznych. Tym samym, skoro na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy Syndyk dysponował środkami pieniężnymi w kwocie ponad 180.000 zł należało w ocenie referendarza uznać, iż strona ma dostateczne środki na pokrycie kosztów sądowych w sprawie (również w toczących się w tym samym czasie pozostałych czterech sprawach) w łącznej wysokości 70.763 zł. W sprzeciwie strona skarżąca wniosła o uchylenie postanowienia referendarza sądowego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie postanowienia i przyznanie stronie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wnioskodawca wskazał ponownie, iż w chwili obecnej upadły nie dysponuje wolnymi środkami umożliwiającymi zapłatę wpisu sądowego. Wskazał, że nie jest możliwe przeznaczenie wolnych środków na koszty sądowe, między innymi z uwagi na konieczność regulowania bieżących płatności umożliwiających prowadzenie postepowania upadłościowego oraz na spłaty wierzycieli zgłoszonych na listę. Tym samym kwota 9.936 zł z tytułu wpisu od skargi nie może być przeznaczona na ten cel bez uszczerbku dla postępowania upadłościowego. Jako znane z urzędu wskazać należy, że wnioskujący Syndyk jest w tutejszym Sądzie stroną w pięciu sprawach toczących się równocześnie, w których wpisy od skarg wyznaczono na łączną kwotę 80.699 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, dalej: p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Strona skarżąca składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym - obejmującym zgodnie z art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego – przysługuje wyłącznie takim osobom, które wykażą, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Brzmienie powyższego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 322/08, LEX nr 479084). Stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie wpis sądowy od wniesionej przez wnioskodawcę skargi wynosi 9.936 zł. W sprawach zawisłych przed tutejszym Sądem pozostaje obecnie łącznie pięć spraw zainicjowanych przez stronę skarżącą, zaś łączna kwota wpisów sądowych od skarg została wyznaczona na sumę 80.699 zł. Wprawdzie referendarz sądowy wskazał inną kwotę łącznego wpisu (70.763 zł), to błąd ten w świetle wynikającej z akt sprawy sytuacji finansowo-majątkowej wnioskodawcy, nie wpływa na rozstrzygnięcie w sposób istotny, o czym poniżej. Zgodzić się zatem należy z referendarzem sądowym, iż wnioskodawca nie wykazał aby w obecnej chwili nie był w stanie pokryć kosztów swojego udziału w sprawie, w tym uiścić wpis sądowy od skargi. W ocenie Sądu, bez znaczenia dla oceny możliwości płatniczych strony skarżącej pozostaje powołanie się na prowadzenie wobec niej postępowania upadłościowego. Podkreślić w tym miejscu należy, że koszty postępowania upadłościowego nie są wydatkiem, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W tym kontekście wskazać należy, że w postanowieniu z dnia 11 czerwca 2008 r. sygn. akt I FZ 204/08 (dostępny w Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej: CBOSA), Naczelny Sąd Administracyjny uznał za błędne twierdzenie, że zapłata wpisu sądowego ze środków wchodzących w skład masy upadłości narusza prawa wierzycieli. Zdaniem NSA, wszczęcie postępowania upadłościowego nie oznacza automatycznie przyznania syndykowi prawa pomocy w postępowaniu przez sądem administracyjnym. Pogląd ten Naczelny Sąd Administracyjny rozwinął w postanowieniu z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 327/13 (CBOSA), wskazując, że nie sposób jest uznać, iż zaspokojenie zobowiązań związanych z kosztami postępowania upadłościowego oraz z zaspokojeniem w tym postępowaniu wierzycieli spółki stanowi argument przemawiający za zwolnieniem strony postępowania sądowoadministracyjnego z obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania. Brak jest bowiem ustawowych podstaw do przyjęcia, że wierzytelności o charakterze cywilnoprawnym korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym. Ponadto, zgodnie z poglądem ugruntowanym w orzecznictwie, które tutejszy Sąd podziela, koszty sądowe w postępowaniu przed sądami administracyjnymi należą do pierwszej kategorii należności podlegających zaspokojeniu z funduszów masy upadłości, bo mimo że nie są to koszty postępowania upadłościowego, to są kosztami powstałymi wskutek czynności syndyka w myśl art. 342 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze. Niewątpliwie przez czynność syndyka należy rozumieć wniesienie skargi do sądu administracyjnego. Koszty związane z uczestnictwem strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym są zatem kosztami, które należy zrównać z innymi wydatkami ponoszonymi przez syndyka masy upadłości na poczet prowadzonego postępowania upadłościowego. (zob. postanowienie NSA z dnia 17 listopada 2015 r. sygn. akt I GZ 740/15; z dnia 6 grudnia 2012 r. sygn. akt FZ 431/12, CBOSA). Zdaniem Sądu, już sam fakt posiadania na rachunkach bankowych środków pieniężnych w wysokości ponad 180.000 zł przeczy twierdzeniom strony, że nie dysponuje środkami pozwalającymi na uiszczenie wpisu sądowego. Ponadto, posiadanie majątku trwałego (wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi 30.010 zł), którego wartość przewyższa wysokość wpisu sądowego w sprawie, również wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 23 kwietnia 2013 r. sygn. akt II FZ 227/13, CBOSA). W rezultacie, w sprawie nie wykazano braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Uzupełnienia wymaga, iż wykazanie przez stronę skarżącą za ostatni rok obrotowy straty bilansowej nie świadczy jeszcze o braku środków finansowych pozwalających uiścić należne koszty sądowe (por. postanowienie NSA z dnia 7 lipca 2014 r. sygn. akt II FZ 811/14, CBOSA). Obowiązek poniesienia przez Syndyka będącego stroną postępowania kosztów sądowych wynika z art. 199 p.p.s.a., zaś art. 342 ust. 1 pkt 1 Prawa upadłościowego i naprawczego nie jest przepisem szczególnym, wyłączającym zastosowanie tej normy. W takiej sytuacji stosownie do art. 343 ust. 1 ww. ustawy obowiązkiem syndyka jest zaspokojenie tych kosztów w pierwszej kolejności, w miarę wpływu do masy upadłości stosownych sum. Jeżeli należności te nie zostaną zaspokojone w ten sposób, zaspokaja się je w drodze podziału funduszów masy upadłości. Przepis ten odnosi się do zobowiązań upadłego należących do pierwszej kategorii (art. 342 ust. 1 pkt 1 ustawy), a nie do wszystkich jego zobowiązań, w tym także cywilnoprawnych. Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że wierzytelności związane z postępowaniem upadłościowym oraz wierzytelności o charakterze cywilnoprawnym korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym. Skoro Syndyk wniósł do tutejszego Sądu skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W., to wydatki z tym związane, choć nie dotyczą samego postępowania upadłościowego, należą w rezultacie do pierwszej kategorii należności zaspokajanych z masy upadłości wskazanych w powołanym przepisie (por. postanowienie NSA z dnia 5 sierpnia 2013 r. sygn.. akt I FZ 318/13, CBOSA). W świetle powyższego stwierdzić więc trzeba, że skoro strona skarżąca posiada środki finansowe, to w tym stanie rzeczy nie można uznać, że Syndyk wykazał, że spełniona została przesłanka wskazana w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., co implikowałoby konieczność udzielenia stronie pomocy ze środków budżetowych. Mając na względzie stan środków pieniężnych na rachunku bankowym oraz możliwość osiągnięcia środków finansowych ze zbycia majątku upadłej spółki uznać należy, że strona jest w stanie pokryć bieżące koszty sądowe, tj. wpis od skargi, a także zabezpieczyć środki na przyszłe koszty sądowe, tj. ewentualne opłaty za wniosek o uzasadnienie wyroku, czy od skargi kasacyjnej. Co więcej, stan środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych spółki pozwala na stwierdzenie, że strona dysponuje dostatecznymi środkami na pokrycie kosztów sądowych w pozostałych, czterech sprawach będących aktualnie przedmiotem rozpoznania przez tutejszy Sąd. W rezultacie Sąd postanowił utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego, o czym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.