I SA/Wr 923/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Henryka Łysikowska po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I sprzeciwu skarżącej od postanowienia referendarza z dnia 13 października 2016 r. w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi A Sp. z o.o. z/s w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2007 r. i odsetek za zwłokę postanawia utrzymać postanowienie w mocy. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I wezwano skarżącą spółkę do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 4.637 zł. W odpowiedzi spółka, prowadząca działalność w zakresie sprzedaży metali i rud metali, wniosła o zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że jako strona postępowania konsekwentnie nie zgadza się ze stanowiskiem organu kontroli skarbowej od 2009 r. Spółka posiada zarząd jednoosobowy. Prezes zarządu co najmniej od 2013 r. jest chory – [...], która wyłącza możliwość zastępowania spółki w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przygotowanie skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego jest czynnością zawiłą, wymagającą szczególnej wiedzy prawniczej. Na tym etapie prezes zarządu nie jest w stanie samodzielnie podjąć prawidłowych działań zmierzających do ochrony interesów prawnych spółki. W oświadczeniu o majątku i dochodach strona podała, że kapitał zakładowy spółki wynosi 52.000 zł, wartość środków trwałych 0 zł, zaś co do zysku lub straty za ostatni rok – na dzień złożenia wniosku bilans nie był sporządzony. Saldo rachunku bankowego na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosiło 0 zł. Na wezwanie, skierowane na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), przedłożone zostały wydruki historii rachunku bankowego z zerowym saldem, deklaracje VAT-7 za maj, czerwiec i lipiec 2016 r., zeznanie podatkowe za 2014 r. oraz umowa spółki. Wszystkie dokumenty wykazują wartości zerowe. Na deklaracjach VAT-7 zadeklarowana jest nadwyżka w VAT w kwocie 27.604 zł, która przenoszona jest co miesiąc na następny okres rozliczeniowy. Umowa spółki nie jest opatrzona datą ani miejscem jej zawarcia, a zgodnie z jej zapisami jedynym wspólnikiem i członkiem zarządu jest A. W. Strona wyjaśniła, że bilans za lata 2014 i 2015 nie został sporządzony, a umowa spółki nie była aktualizowana. Kluczowe dane zawarte w KRS są aktualne. Postanowieniem z dnia 13 października 2016 r. referendarz sądowy odmówił stronie prawa pomocy. W ocenie referendarza sądowego, strona wprawdzie nadesłała dokumenty finansowe, z których jednak niewiele wynika i trudno na ich podstawie ocenić możliwości płatnicze spółki. W istocie wynika z nich, że spółka od 2015 r. nie dokonuje żadnych dostaw, w 2014 r. nie uzyskała przychodu, nie ponosząc też kosztów jego uzyskania. Nie jest jednak możliwa jakakolwiek ocena kondycji finansowej i majątkowej spółki ze względu na brak bilansu oraz rachunku zysków i strat za 2015 r. oraz za rok bieżący. Strona nie podjęła nawet próby wyjaśnień dlaczego powyższe dokumenty finansowe nie zostały sporządzone. Natomiast co do zasady, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości, podmioty takie, jak spółka z o.o., obowiązane są sporządzić bilans oraz rachunek zysków i strat w terminie 3 miesięcy od dnia bilansowego. Tak sporządzona dokumentacja winna być też złożona do urzędu skarbowego po jej zatwierdzeniu, zgodnie z przepisami regulujących podatek dochodowy od osób prawnych. Przedłożone zostały wprawdzie deklaracje VAT-7 za poszczególne miesiące bieżącego roku, ale wynikać z nich może tylko to, że spółka nie prowadzi działalności gospodarczej. Nie stanowią jednak odzwierciedlenia jej sytuacji majątkowej. Poza stanem posiadania, dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy istotna też jest bowiem jego zdolność do zgromadzenia środków na pokrycie kosztów swego udziału w sprawie. W sprzeciwie zarzucono, że przedłożone dokumenty w ocenie strony są wystarczające do stwierdzenia że spółka nie posiada środków do opłacenia wpisu sądowego oraz poniesienia kosztów pomocy prawnej, niezbędnej spółce ze względu na stopień zawiłości sprawy. Organy podatkowe zajęły środki finansowe na rachunku bankowym spółki czym praktycznie sparaliżowały funkcjonowanie spółki. Spółka nie posiada żadnego majątku trwałego co zostało wykazane we wniosku. Skarżący nie odwoływał się na brak czasu na przygotowanie dokumentów lecz na obiektywny brak możliwości przygotowania w krótkim terminie. Wynikało to z długotrwałej choroby skutkującej pobytem w szpitalu. Przedłożone deklaracje VAT-7 oraz CIT wskazują na to iż spółka z powodu uniemożliwienia prowadzenia działalności nie może zgromadzić środków na pokrycie kosztów swego udziału w sprawie. Ponadto spółka wykazała, iż nie ma możliwości opłacenia kosztów udziału profesjonalnego pełnomocnika w sprawie. Z uwagi na chorobę prezesa jest wysoce prawdopodobnym, że profesjonalny pełnomocnik będzie nieodzownym uczestnikiem procesu. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 2 i art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, czyli w zakresie całkowitym, może być przyznane osobie prawnej, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd, po ponownym zbadaniu akt sprawy, stwierdził, że referendarz sądowy uznał prawidłowo, że wniosek skarżącej spółki o przyznanie prawa pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie. Wskazać należy, że tut. Sąd w sprawie zarejestrowanej pod sygn. akt I SO/Wr 6/16 w dniu 3 października 2016 r. negatywnie rozpoznał wniosek strony o przyznanie prawa pomocy. W niniejszej sprawie strona powtórzyła argumenty wniosku rozpoznanego w sprawie I SO/Wr 6/16. Z tego powodu aktualna jest argumentacja zawarta w postanowieniu sygn. akt I SO/Wr 6/16 opubl. w CBOSA. Powtórzyć więc należy, że prawo pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 10 marca 2015 r., II FZ 84/15, CBOSA). Sąd zauważa, że oceniając zasadność przyznania wnioskującej spółce prawa pomocy należy wziąć pod uwagę nie tylko sytuację finansową spółki na dzień złożenia wniosku, ale również we wcześniejszym okresie. Dopiero analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala ocenić, czy trudności mają charakter trwały, czy też są jedynie przejściowe. W odniesieniu do przedsiębiorcy istotne jest również np. czy mógł i powinien był gromadzić wcześniej środki na partycypowanie w kosztach postępowań związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. Przedsiębiorca bowiem w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością, albo koniecznością, dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku planowania, bądź wystąpienia na drogę sądową, powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Wymaga podkreślenia, że koszty sądowe przedsiębiorca powinien traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie NSA z dnia 6 lutego 2013 r., II GZ 42/13, CBOSA). Jak wynika z zebranych dokumentów (w sprawie I SO/Wr 6/16), spółka na koniec 2012 r. dysponowała aktywami obrotowymi na kwotę ponad 6.000.000 zł, w tym posiadała środki pieniężne w kwocie ponad 2.000.000 zł. Jej kapitał własny wynosił ponad 3.000.000 zł. Natomiast zgodnie z rachunkiem zysków i strat za 2012 r. przychody netto w tym roku wyniosły ponad 2.000.000 zł i odnotowany został zysk o wartości 172.738,31 zł. W opinii Sądu, taka kwota przychodu pozwalała spółce na poczynienie odpowiednich oszczędności na poczet przyszłych procesów sądowych. Sąd pragnie zauważyć, że spółka wchodząc w spór z organem podatkowym, mogła przewidzieć, że będzie zobowiązana do poniesienia kosztów sądowych. Wyczerpanie zaś środków już na obecnym etapie sądowym może znaczyć tyle, że spółka w sposób nienależyty zabezpieczyła środki na koszty sądowe, w szczególności poczyniła zbyt niskie rezerwy. Należy także zauważyć, że mimo powoływania się na złą sytuację finansową spółka nadal pozostaje w obrocie prawnym jako przedsiębiorca. W takiej sytuacji, z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, ma ona obowiązek podejmować wszelkie niezbędne działania w celu prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania przychodów, w tym także dochodzić przysługujących jej należności od swoich kontrahentów. Jeśli z takiej aktywności spółka zrezygnowała, w konsekwencji nie uzyskuje przychodów i nie podejmuje konkretnych starań ukierunkowanych na ich uzyskiwanie, to oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą skarżącej, nie zaś czynnikami od niej niezależnymi, obiektywnymi. Oczywiście taka aktywność należy do decyzji samej skarżącej, z tym jednak zastrzeżeniem, że jeśli pozostaje ona bierna, to nie może następnie skutecznie domagać się przyznania prawa pomocy i traktowania jej w sposób uprzywilejowany (zob. postanowienie NSA z 17 grudnia 2014 r., I FZ 459/14, CBOSA). Oprócz tego należy wskazać na możliwość pozyskania przez spółkę środków finansowych poprzez zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 1030 ze zm.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-300 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Sąd stwierdza, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z 2 grudnia 2011 r., II FZ 701/11, CBOSA). Brak zaś dofinansowania spółki przez wspólników należy odczytywać jako niechęć wspólników do prowadzenia postępowania, co nie daje podstaw do uwzględnienia wniosku spółki o prawo pomocy. Co do choroby [...] prezesa zarządu spółki (niepotwierdzonej żadnym dokumentem), należy zgodzić się z referendarzem sądowym, że ta okoliczność nie miała wpływu na możliwość wniesienia skargi przez spółkę. Jak zauważył referendarz sądowy, skarga na decyzję wskazaną we wniosku została już sporządzona (w sposób profesjonalny) i podpisana przez prezesa zarządu. Ponad powyższe dodać należy, że strona znając powody, dla których w sprawie sygn. akt I SO/Wr 6/16 odmówiono jej przyznania prawa pomocy, pomimo upływu 2 miesięcy nie sporządziła i nie przedłożyła aktualnego bilansu celem wykazania swojej rzeczywistej kondycji finansowej oraz nie przedłożyła innych dokumentów na poparcie swoich twierdzeń. W przypadku postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy, ciężar dowodu spoczywa na wnioskodawcy. W niniejszej sprawie strona nie sprostała więc nałożonym na nią przez ustawę obowiązkom dowodowym, z czym wiążą się określone konsekwencje. Podsumowując, w rozpoznawanej sprawie spółka nie wykazała, że podjęła niezbędne kroki w celu zdobycia funduszów na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem. W tym stanie rzeczy, Sąd postanowił utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 13 października 2016 r., o czym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a.