I SO/Wr 1/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku adwokata J. N. o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu w sprawie z wniosku G. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie odmowy umorzenia zaległości podatkowej z tytułu podatku od spadków i darowizn odmówić przyznania adwokatowi J. N. kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu. Postanowieniem z dnia 27 lipca 2015 r. sygn. akt I SO/Wr 1/15 referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu przyznał G. K. prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W dniu 2 września 2015 r. Okręgowa Rada Adwokacka we W. wyznaczyła adwokata J. N. pełnomocnikiem z urzędu dla strony skarżącej. Z akt sprawy wynika, że wyznaczony z urzędu adwokat zapoznał się z aktami sprawy i nawiązał kontakt ze skarżącą. W dniu 5 stycznia 2016 r. adwokat z urzędu złożył do akt sprawy opinię o braku podstaw do wniesienia skargi do WSA, której odpis przesłano do Okręgowej Rady Adwokackiej we W. wraz z pismem Zastępcy Przewodniczącego Wydziału I Sądu z dnia 13 stycznia 2016 r., w którego treści zwrócono się o zmianę osoby pełnomocnika na skutek powziętych przez Sąd wątpliwości co do należytego zabezpieczenia interesów strony skarżącej w toczącym się postępowaniu przez wyznaczonego adwokata. Pismem z dnia 22 stycznia 2016 r. Okręgowa Rada Adwokacja we W. poinformowała Sąd o wyznaczeniu do sprawy nowego pełnomocnika. W treści opinii z dnia 5 stycznia 2016 r. adwokat J. N. zawarł wniosek "o zasądzenie kosztów zastępstwa adwokackiego nieopłaconej pomocy prawnej wedle norm przepianych. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 250 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jednolity w Dz. U. z 2013 r. poz. 461 ze zm. – dalej Rozporządzenie) w § 19 wprowadziło zasadę, że koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują opłatę w wysokości nie wyższej niż 150% stawek minimalnych, o których mowa w rozdziałach 3-5, oraz niezbędne, udokumentowane wydatki adwokata. Z kolei w § 18 ust. 1 Rozporządzenia ustalone zostały stawki minimalne za konkretne czynności procesowe w pierwszej i drugiej instancji postępowania przed sądem administracyjnym. Przepis ten przewiduje odpowiednie stawki za występowanie w postępowaniu w pierwszej instancji (pkt 1) lit. a, b, c § 18 ust. 1 Rozporządzenia). W sprawie wyznaczony dla G. K. adwokat zapoznał się z aktami założonymi dla sprawy z wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy oraz kontaktował się z nią oraz sporządził opinię o braku podstaw do wniesienia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego, której treść doprowadziła Sąd do powzięcia wątpliwości co do należytego zabezpieczenia interesów strony skarżącej w toczącym się postępowaniu przez wyznaczonego adwokata i zmiany osoby adwokata z urzędu. Zgodnie z § 2 ust. 1 Rozporządzenia zasądzając opłatę za czynności adwokata z tytułu zastępstwa prawnego, sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy adwokata, a także charakter sprawy i wkład pracy adwokata w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. Paragraf 18 ust. 1 pkt 2) lit. c Rozporządzenia stawki minimalne w postępowaniu przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji. Interpretując ten przepis prawa łącznie z wyżej przywołanym § 2 ust. 1 Rozporządzenia należało stwierdzić, że podstawą przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przed sądem administracyjnym pierwszej instancji przez adwokata ustanowionego z urzędu jest podjęcie przez tego adwokata czynności procesowych zmierzających do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia przez sąd administracyjny pierwszej instancji sprawy strony korzystającej z pomocy prawnej z urzędu. W aktach tych brak natomiast informacji o czynności procesowej podjętej przez adwokata J. N. zmierzającej do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia przez sąd administracyjny pierwszej instancji sprawy G. K. dotyczącej odmowy umorzenia zaległości podatkowej z tytułu podatku od spadków i darowizn. Nie sposób zaliczyć do takich czynności zapoznania się przez tego profesjonalnego pełnomocnika procesowego z treścią akt sprawy z wniosku o przyznania prawa pomocy ani kontaktów z wnioskodawcą, które nie doprowadziły do wyjaśnienia ani rozstrzygnięcia sprawy. Identyczny wniosek uzasadnia treść przedstawionej i negatywnie ocenionej przez Sąd oraz Okręgową Radę Adwokacką we W. opinii o braku podstaw do wniesienia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Oznacza to, że brak jest podstaw faktycznych i prawnych do żądania przez adwokata J. N. zasądzenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu. Na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (tekst jednolity w Dz. U. z 2015 poz. 615 ze zm., dalej powoływana jako ustawa - Prawo o adwokaturze) koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ponosi Skarb Państwa, a szczegółowe zasady ponoszenia tych kosztów, z uwzględnieniem sposobu ustalania tych kosztów, wydatków stanowiących podstawę ich ustalania oraz maksymalnej wysokości opłat za udzieloną pomoc Minister Sprawiedliwości określi w drodze rozporządzenia, po zasięgnięciu opinii Naczelnej Rady Adwokackiej (ust. 2 art. 29 ustawy – Prawo o adwokaturze). W tym miejscu powołać należy unormowanie § 20 - wydanego na podstawie wyżej wskazanej delegacji - Rozporządzenia, na mocy którego wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej powinien zawierać oświadczenie, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części. W postanowieniu z dnia 14 października 1998r. (sygn. akt II CKN 687/98, opubl. w OSNC z 1999 r. nr 3, poz. 63) Sąd Najwyższy, orzekając na podstawie, analogicznego do powołanego wyżej przepisu rozporządzenia z dnia 28 września 2002 r., § 22 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 grudnia 1997 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. nr 154, poz. 1013), wyraził pogląd, zgodnie z którym oświadczenie to jest nieodzownym elementem uzasadnienia wniosku o przyznanie kosztów, stanowiącym przesłankę do przyjęcia, że praca adwokata lub radcy prawnego nie została wynagrodzona, a zatem, iż zachodzi podstawa poniesienia kosztów z tego tytułu przez Skarb Państwa. Stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w powołanym orzeczeniu z dnia 14 października 1998 r. zasługuje na pełną aprobatę na gruncie aktualnych uregulowań prawnych z zakresu postępowania sądowoadministracyjnego. Oświadczenie się przez adwokata w przedmiocie zapłacenia opłaty za zastępstwo prawne w całości lub w części w treści skierowanego do Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wniosku o przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy jest wymogiem ustanowionym w przepisie powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej (§ 20 Rozporządzenia). Niezastosowanie się do jednoznacznie brzmiącej dyspozycji normy prawnej, wynikającej m. in. z wyżej powołanego przepisu rozporządzenia, wywołuje skutek prawny w postaci pozbawienia jej adresata (adwokata) świadczenia pieniężnego, dla którego uzyskania wprowadzono między innymi przedmiotowy warunek. Rygoryzm, z jakim traktowane jest spełnienie ustanowionych dla rozpatrywanego wniosku w cytowanych przepisach prawa wymogów, znajduje usprawiedliwienie w fakcie, iż kwota wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika, ustanowionego z urzędu, obciąża Skarb Państwa. Natomiast wszelkie wydatki czynione z tego źródła winny być dokonywane – z uwagi na dbałość o stan finansów publicznych – ze szczególną ostrożnością, tj. jedynie w następstwie spełnienia wszystkich przewidzianych powszechnie obowiązującym prawem przesłanek. W rozpoznawanej sprawie zastrzeżenie to przekłada się na obwarowanie spełnienia świadczenia pieniężnego na rzecz profesjonalnego pełnomocnika warunkiem wykonania dyspozycji adresowanych doń norm prawnych, odkodowanych z obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa, w tym również przepisów Prawa o adwokaturze oraz przepisów wykonawczych do tej ustawy. Poniesienia przez budżet Państwa wydatku na pokrycie kosztu zastępstwa prawnego na zasadzie prawa pomocy przyznanego przez referendarza sądowego w sytuacji, gdy pomoc ta została w całości lub w części opłacona przez reprezentowaną stronę, nie można pogodzić z wywiedzionymi wyżej zasadami troski o stan finansów publicznych. Akceptacja takiego stanu rzeczy prowadziłaby bowiem do powstania po stronie pełnomocnika możliwości uzyskania podwójnej korzyści - w części wypłaconej z budżetu Państwa kosztem ogółu obywateli, na których przełożony zostałby ciężar finansowania tego nieuzasadnionego przysporzenia. Zdaniem referendarza sądowego wymóg złożenia przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata) - wykonującego zawód zaufania publicznego – oświadczenia w przedmiocie zapłacenia w całości lub w części opłaty za zastępstwo prawne bez konieczności wykazania czy uprawdopodobnienia przezeń w jakikolwiek sposób tej okoliczności, winien być przestrzegany bezwarunkowo, z wykluczeniem możliwości jego wyinterpretowania z okoliczności towarzyszących przyznaniu prawa pomocy oraz z charakteru pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu. Na marginesie wskazać winno się, że powyższa konstatacja znajduje również uzasadnienie w fakcie złożenia pisma zawierającego rozpatrywany wniosek przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata), od którego - z racji jego zawodowej znajomości regulacji postępowania sądowoadministracyjnego – oczekuje się realizacji dyspozycji wyrażonych w stosownych przepisach prawa procesowego, bez konieczności wzywania do uzupełnienia braków, wynikających z niezastosowania odpowiednich regulacji. Stwierdzenie to jest usprawiedliwione również faktem, iż reguły wynagradzania adwokata za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy zostały ustalone przez Ministra Sprawiedliwości w Rozporządzeniu wydanym na podstawie delegacji wyrażonej w art. 29 ust. 2 wyżej powołanej ustawy – Prawo o adwokaturze, zgodnie z ustalającym jedynie stosunek, jaki zachodzi między Skarbem Państwa a instytucją adwokatury po wyznaczeniu adwokata do udzielenia pomocy prawnej z urzędu, generalnym założeniem ustawowym, sformułowanym w art. 29 ust. 1 ustawy - Prawa o adwokaturze, a które to uregulowania osoba wykonująca zawód adwokata jest obowiązana mieć na uwadze przy podejmowaniu czynności w postępowaniu przed sądami. Należy przy tym stwierdzić, iż niezłożenie przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata) oświadczenia w przedmiocie zapłaty żądanych kosztów zastępstwa prawnego wykonanego na zasadzie prawa pomocy w całości lub w części nie stanowi braku formalnego pisma, lecz jest brakiem w zakresie uzasadnienia wniosku, toteż nie podlega on uzupełnieniu w trybie art. 49 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Uzasadnienie wniosku jest jego materialnym elementem. Zawierać powinno argumenty przemawiające za uwzględnieniem żądania. Oświadczenie, o jakim mowa w powołanym przepisie Rozporządzenia, stanowi materialny i konstrukcyjny element wniosku (jego uzasadnienia) o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, gdyż wystąpienie okoliczności w nim przewidzianych: zapłata w całości lub w części należnych kwot, powoduje odmowę ich zasądzenia albo zasądzenie ich w części. Powyższe stanowisko zaakceptował Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 18 października 2005 r. sygn. akt II FZ 625/05 (niepublikowane) uznając, iż treść § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, a w szczególności użyte wyrażenie "powinien zawierać", nie pozostawia wątpliwości, że oświadczenie, o którym mowa w cytowanym powyżej przepisie, jest obligatoryjnym składnikiem wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Sąd administracyjny drugiej instancji wskazał również, iż oświadczenie to nie jest elementem formalnym wniosku, ale stanowi zasadniczy składnik uzasadnienia tego wniosku. Analogiczny pogląd wyrażony został także w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 2006 r. (sygn. akt II FSK 862/05, Lex nr 242945) oraz w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 26 października 2005 r. (sygn. akt III SA/Gd 373/04, Lex nr 235283). Wobec nie wykonania ciążącego na występującym w sprawie profesjonalnym pełnomocniku obowiązku w zakresie obligatoryjnego elementu uzasadnienia wniosku o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu referendarz sądowy stwierdził, iż wniosek ten podlegał oddaleniu jako nieuzasadniony. Dla tych powodów referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu stwierdził, że wniosek adwokata J. N. z dnia 5 stycznia 2016 r. jest nieuzasadniony, i odmówił, jak w sentencji postanowienia, przyznania jej kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu. Postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu znajduje oparcie w wyżej wskazanych przepisach prawa, w art. 258 § 1 i § 2 pkt 8) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 22 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 1801).