I SO/Wr 21/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku R. Ż. w przedmiocie przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskodawca wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych argumentując, iż z powodu wydanych decyzji, braku płynności finansowej i braku możliwości kontynuowania działalności gospodarczej, spółka cywilna została zlikwidowana w grudniu 2016 r. Środki trwałe zostały sprzedane na częściowe pokrycie kosztów doradcy podatkowego. Wspólnicy będący małżonkami nie posiadają żadnego majątku ruchomego ani nieruchomości. Nie mają też dochodów z tytułu umowy o pracę ani z innych źródeł. Jedynym dochodem jest zasiłek pielęgnacyjny pobierany na niepełnosprawne dziecko. Małżonkowie utrzymują się z pomocy rodziny i dorosłego syna. Między sobą mają ustanowioną rozdzielność majątkową. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i synem (ur. w [...] r.) i nie posiada jakiegokolwiek majątku, w tym nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Z kolei syn pozostający z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym posiada trzy nieruchomości niezabudowane (5,99 a, 0,80 a i 8,50 a) i ½ udziału w nieruchomości zabudowanej (na sprzedaż od 2015 r., 124,7 a). Wszystkie nieruchomości są nieużytkowe i nie generują dochodów. Obciążeniem są podatki od nieruchomości. Jako jedyny dochód wnioskodawca podał zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł, natomiast jako zobowiązania i stałe wydatki wymienione zostały: kredyt hipoteczny 416 CHF, ubezpieczenia zdrowotne 116 zł i 106,50 zł oraz dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne NFZ 406 zł. Z dokumentów przedłożonych na wezwanie skierowane na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – dalej: p.p.s.a.) wynika, że wnioskodawca za 2016 r. odnotował przychody z działalności gospodarczej w wysokości 3.570.729,99 zł zł i dochód w kwocie 156.324,37 zł, a w 2015 r. przychody te wyniosły 5.051.981,92 zł i dochód 106.974,65 zł. Jego żona w 2015 r. uzyskała przychody również z działalności gospodarczej w wysokości 481.234,57 zł ponosząc stratę w kwocie 16.648,63 zł, a w 2016 r. przychody te wyniosły 100.177,94 zł i odnotowany został dochód w kwocie 10.001,50 zł. Przedłożono również: zestawienie wydatków w gospodarstwie domowym rozłożone na poszczególne lata 2015-2017, wydruki historii rachunków bankowych wnioskodawcy (walutowy w CHF) i jego żony za okres od czerwca do grudnia 2017 r. oraz dwóch kart kredytowych żony wnioskodawcy (historia jednej karty obejmuje okres od czerwca do września, drugiej karty – październik i grudzień 2017 r.), kopie tytułów wykonawczych z [...] r. wystawionych na nazwisko wnioskodawcy, kopia postanowienia z [...] r. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, zaświadczenie, iż wnioskodawca nie był zatrudniony w A Sp. z o.o. w latach 2016 i 2017 r. i nie pobierał żadnego wynagrodzenia z tytułu pełnienia funkcji prezesa zarządu oraz informacja o diecie dla niepełnosprawnego syna cierpiącego na wrodzoną wadę metabolizmu. Ponadto wnioskodawca wskazał, że w 2017 r. małżonkowie nie uzyskali żadnego dochodu, w związku z tym korzystają z pomocy finansowej dorosłego syna. Wnioskodawca nie pobiera wynagrodzenia w związku z pełnioną funkcją prezesa zarządu, ponieważ spółka A nie generuje wystarczających dochodów i wszelkie środki przeznaczane są na poprawę płynności finansowej związanej z obsługą podstawowej działalności. Koszty utrzymania i terapii syna, który ma orzeczenie o niepełnosprawności z powodu rzadkiej choroby metabolicznej, są wysokie. Syn jest pacjentem C i objęty cykliczną opieką poradni chorób metabolicznych i gastroenterologicznych. Jedyną formą leczenia jest przestrzeganie bardzo restrykcyjnej diety niskobiałkowej, przyjmowanie preparatów białkozastępczych dostępnych w ramach importu docelowego za zgodą Ministerstwa Zdrowia oraz terapie stymulujące rozwój pracy mózgu i poprawę szeroko rozumianej koordynacji słuchowo-ruchowej. Ceny produktów niskobiałkowych są bardzo wysokie i nie są refundowane (potwierdzenie cen produktów na stronie internetowej pkusklep.pl). W związku z tym, że choroba syna jest rzadka, nie jest refundowana, w związku z czym część terapii jest finansowana ze środków prywatnych, a jej koszt wynosi 55-70 zł za godzinę. W bieżącym roku szkolnym małżonkowie zmuszeni byli przerwać terapię ze względu na trudności finansowe. Z tego samego powodu syn nie wyjeżdża na wakacje zimowe i letnie i nie może korzystać z pomocy sanatoryjnej z powodu restrykcyjnej diety. Wnioskodawca zwrócił uwagę, że dochody uzyskane w 2016 r. i oszczędności z nich wynikające zostały spożytkowane na opłaty doradcy podatkowego w związku z postępowaniem administracyjnym za lata 2012-2014, prowadzonym przez UKS we W., w tym również opłata sądowa w wysokości 8.760 zł. Wyjaśnił, że z żoną posiada jeden wspólny rachunek bankowy w PLN i CHF z tytułu spłaty kredytu hipotecznego. Nie posiadają środków transportu. Wobec obojga małżonków jako byłych wspólników spółki cywilnej toczy się postępowanie egzekucyjne dotyczące łącznej kwoty 432.770 zł. Jedynym wsparciem ze strony Pomocy Społecznej jest zasiłek pielęgnacyjny i świadczenie rodzinne w kwocie 500 zł. W wyniku dodatkowego wezwania wnioskodawca oświadczył, że starszy syn, A. Ż., nie mieszka wspólnie z rodzicami – jego obecne miejsce zamieszkania to W. w N.. Nie przedłożono wydruków historii należących do niego rachunków bankowych. Jako znane z urzędu wskazać trzeba, że wnioskodawca wraz z żoną są obecnie stronami w tutejszym Sądzie w osiemnastu sprawach, w których wpisy od skarg zostały wyznaczone na łączną kwotę 9.000 zł (po 500 zł w każdej sprawie). Wpis od skargi w kwocie 8.760 zł, na który powołuje się wnioskodawca, został uiszczony w sprawie I SA/Wr 1098/17 z rachunku A. Ż.. Mając na uwadze powyższe, w ocenie referendarza sądowego, przedmiotowy wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawą prawną rozpoznania wniosku jest regulacja zawarta w art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Stosownie do treści tych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, przyznaje się osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia wymaga, iż instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Przy czym powyższe przesłanki powinien wykazać sam wnioskodawca w sposób logiczny i wiarygodny, poprzez dokładne wyjaśnienie całokształtu sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej, nie ograniczając się tylko i wyłącznie do tych okoliczności, które miałyby uzasadnić jego żądanie i tylko takich, które są udokumentowane. Udostępnione dane powinny bowiem dać szansę na odtworzenie rzeczywistych, obiektywnie postrzeganych możliwości płatniczych ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, natomiast odpowiedź na wezwanie skierowane na podstawie art. 255 p.p.s.a. ma na celu uzupełnienie dostrzeżonych braków i usunięcie wątpliwości, a nie ich pogłębienie. Przenosząc przytoczoną wyżej regulację prawną oraz poczynione uwagi na grunt rozpoznawanego wniosku, zdaniem referendarza sądowego, wnioskodawca nie wykazał w sposób rzetelny okoliczności kształtujących jego możliwości płatnicze. W pierwszej kolejności zauważyć należy, że przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przewiduje uwzględnienie żądania wniosku w zakresie częściowym, jeżeli strona nie jest w stanie ponieść kosztów swego udziału w sprawie bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny. Przez niezbędne utrzymanie należy rozumieć wydatki na podstawowe potrzeby socjalne, które co miesiąc muszą zostać pokryte w przeciętnym gospodarstwie domowym. Nie bez przyczyny zatem wnioskodawca został zobligowany do przedłożenia szczegółowego zestawienia miesięcznych(!) wydatków przez jego rodzinę na utrzymanie mieszkania/ domu, wyżywienie, środki higieny, spłatę kredytów, itp. wraz ze wskazaniem źródeł ich finansowania – zestawienie takie pozwala bowiem ocenić możliwości poczynienia rezerw na pokrycie kosztów udziału w sprawie, jeżeli nie w całości, to przynajmniej w części. Zestawienie, które zostało przedłożone, dotyczące poszczególnych lat, nie dość, że nie dotyczy wydatków ponoszonych w skali miesiąca, to dodatkowo jest nieczytelne, zawiera bowiem zbiorcze wydatki za poszczególne lata od 2015-2017 r. W 2017 r. brak jest jakichkolwiek wydatków na utrzymanie domu, podana została kwota kredytu 832 CHF, której wartość jest inna niż podana na urzędowym formularzu wniosku (416 CHF). Nie wskazano źródeł finansowania bieżących wydatków, tylko wartość dochodów wynikającą z zeznań podatkowych małżonków za lata 2015 i 2016, natomiast za rok 2017 r. podane zostało ujemne saldo na poziomie 73.102 zł. Z kwoty podanej jako suma wydatków za 2017 r., to jest 79.938 zł wynika, że miesięczne utrzymanie rodziny wnioskodawcy (bez wydatków na utrzymanie domu) wynosiło ponad 6.600 zł. Dla porównania w roku 2016 r. wydatki te, przy uwzględnieniu opłat za media, miały wynosić około 8.100 zł. Z oświadczeń wynika, że w 2017 r. ani wnioskodawca, ani jego żona nie uzyskiwali jakichkolwiek dochodów poza zasiłkiem pielęgnacyjnym i świadczeniem wychowawczym (razem 653 zł). Przy czym wnioskodawca zaznaczył, że w utrzymaniu pomaga dorosły syn mieszkający w N., A. Ż.. W istocie pomiędzy rachunkami żony wnioskodawcy i ich synem do sierpnia 2017 r. odnotowane są regularne wpłaty i wypłaty kwot średnio 9.000 zł. Dodatkowo analiza wydruków wszystkich rachunków wskazuje, że z dwóch rachunków A. Ż. spłacane są karty kredytowe na nazwisko żony wnioskodawcy. Z jego rachunku też został opłacony wpis od skargi w sprawie I SA/Wr 1098/17. Należy tutaj zwrócić tutaj uwagę, iż wnioskodawca oświadczył, że powyższa opłata sądowa została pokryta z jego dochodów z lat poprzednich. Z powyższego wynikałoby zatem, iż skoro małżonkowie nie mają dochodów, cała rodzina od ponad roku pozostaje na całkowitym utrzymaniu [...] syna, który jest w stanie pokryć nie tylko miesięczne wydatki rodziny wynoszące, łącznie z kosztami utrzymania domu, około 8.000 zł, ale także koszty sądowe ponoszone przez wnioskodawcę i wynagrodzenie dla pełnomocnika zastępującego oboje małżonków zarówno w postępowaniu podatkowym, jak i w postępowaniu przed sądami administracyjnymi we wszystkich sprawach. Z danych rachunków bankowych wynika bowiem wypłata na rzecz pełnomocnika w kwocie ponad 8.800 zł w dniu [...] lipca 2017 r., zaś przeważająca kwota uznań na rachunek żony wnioskodawcy, z którego pokrywane są bieżące opłaty, pochodzą z wpłat dokonanych z kont syna. W związku z powyższym referendarz sądowy ustalił na podstawie ogólnodostępnych danych Krajowego Rejestru Sądowego, iż A. Ż. (ur. w [...] r.) jest jedynym wspólnikiem A Sp. z o.o., w której to spółce wnioskodawca pełni funkcję prezesa zarządu. Jest to zatem firma rodzinna zarządzana przez wnioskodawcę. Faktycznie zatem, jakkolwiek spółka z o.o. jest odrębnym podmiotem prawa (m.in. z punktu widzenia przepisów regulujących postępowanie egzekucyjne), to jej sytuacja finansowa rzutuje na możliwości płatnicze osób fizycznych, do których ona należy. Nie bez znaczenia pozostaje także okoliczność, iż przeważająca działalność spółki A, zarejestrowanej [...] listopada 2016 r., skupia się na sprzedaży hurtowej metali i rud metali. Wnioskodawca natomiast – zgodnie z danymi Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej – zakończył działalność gospodarczą polegającą w przeważającym zakresie na sprzedaży hurtowej metali i rud metali, z dniem [...] grudnia 2016 r. Podsumowując przedstawione wyżej ustalenia, zdaniem referendarza sądowego, aktualna sytuacja majątkowa i finansowa, która została udostępniona przez wnioskodawcę, została podyktowana i skonstruowana na potrzeby przewidzianego już wcześniej postępowania egzekucyjnego, prowadzonego wobec obojga małżonków. Cały majątek (nieruchomości, działalność gospodarcza założona w formie spółki z o.o.) i finanse (rachunki bankowe) zostały przeniesione na synów. Nie oznacza to jednak, że małżonkowie nie mają dostępu do tych środków i nie mogą nimi swobodnie dysponować, co zresztą wynika już z historii rachunków bankowych, które zostały wyżej opisane. Bez znaczenia w konsekwencji pozostaje fakt umorzenia postępowania egzekucyjnego wobec wnioskodawcy. W postanowieniu w tym przedmiocie stwierdzono wprawdzie, że egzekucja zobowiązań w podatku od towarów i usług z rachunków bankowych i wierzytelności okazała się nieskuteczna (ściągnięto jedynie ponad 11.000 zł) i nie stwierdzono innego majątku umożliwiającego skuteczną egzekucję, jednakże również w toku postępowania egzekucyjnego wnioskodawca podał, że jest na utrzymaniu syna, A. Ż.. Poza tym właścicielem wszystkich nieruchomości jest niepełnosprawny [...] syn. W takich okolicznościach w istocie egzekucja administracyjna okazała się nieskuteczna, skoro zobowiązany z prawnego punktu widzenia nie posiada jakiegokolwiek majątku. Zaznaczyć jednak trzeba, że ocena przesłanek przyznania prawa pomocy opiera się na innych zasadach aniżeli postępowanie egzekucyjne – badane są bowiem możliwości płatnicze wnioskodawcy kształtowane poprzez jego stan finansowy, majątkowy, a także rodzinny. Chodzi zatem – co należy powtórzyć – o rzeczywiste, obiektywnie postrzegane możliwości zgromadzenia środków na pokrycie kosztów sądowych, a nie tylko o dane, które są udokumentowane. W świetle ustaleń poczynionych odnośnie przedmiotu działalności spółki A i wcześniejszej działalności prowadzonej pod firmą B (z których wywieść można, iż wcześniejsza działalność tylko formalnie została zakończona, a w faktycznie jest kontynuowana w innej formie prawnej), znaczenia nabierają również dane wynikające z zeznań podatkowych przede wszystkim wnioskodawcy za poprzednie lata. Wynika z nich bowiem, iż prowadzona działalność przynosiła bardzo wysokie, kilkumilionowe, przychody. Wprawdzie wnioskodawca skupił się wyłącznie na wartości zeznanych dochodów, to jednak zaznaczyć trzeba, że dochód lub nawet strata są tylko i wyłącznie konsekwencją wysokości ponoszonych kosztów uzyskania przychodów, na wielkość których znaczny wpływ ma sam przedsiębiorca. Poza tym, wymienione wartości, to jest dochód strata i koszty uzyskania przychodu, są przede wszystkim wykazywane na potrzeby rozliczeń w podatku dochodowym i zwykle nie mają odzwierciedlenia w rzeczywistym stanie finansowym przedsiębiorcy. Dlatego dla oceny jego sytuacji finansowej najbardziej wymiernym punktem odniesienia jest wysokość przychodów. Skoro zaś w latach 2015 i 2016 przychody wnioskodawcy wynosiły ponad 5.000.000 zł i 3.000.000 zł, to należy przypuszczać, że przychody zarządzanej przez niego spółki z o.o., prowadzącej działalność w tożsamym zakresie, mają podobne wartości. Jeśli zaś przyjąć, że w istocie to syn utrzymuje całą rodzinę ponosząc tak znaczne wydatki (miesięcznie około 8.000 zł na 3-osobowe gospodarstwo domowe), to zdaniem referendarza uzasadnione było zbadanie również jego możliwości płatniczych poprzez wezwanie do przedłożenia posiadanych przez niego wydruków historii rachunków bankowych, zwłaszcza tych, z których zasilane są konta żony wnioskodawcy. Wnioskodawca tymczasem nie wykonał nałożonego na niego obowiązku zasłaniając się oświadczeniem, że starszy syn nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Zauważyć dodatkowo trzeba, iż w pierwszym wezwaniu wnioskodawca został zobligowany do przedłożenia wydruków historii rachunków bankowych posiadanych przez wszystkie osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Jak wynika z historii rachunku bankowego jego żony, również młodszy syn posiada konto (przelew wychodzący z dnia [...] września 2017 r. na rachunek o końcowych cyfrach **[...]), jednak zostało ono pominięte przez wnioskodawcę. Końcowo, odnosząc się do powołanej okoliczności rozdzielności majątkowej, to w kwestii tej niejednokrotnie wypowiadały się sądy administracyjne podkreślając, że rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego. Zgodnie bowiem z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, małżonkowie obowiązani są – każdy według swoich sił oraz możliwości zarobkowych i majątkowych – przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, między innymi uregulowania zawartego w art. 27 k.r.o. (por. postanowienie NSA z 24 września 2013 r., sygn. akt II FZ 752/13). W tak ustalonych okolicznościach referendarz sądowy nie był w stanie jednoznacznie stwierdzić, że wnioskodawca nie ma możliwości poniesienia pełnych kosztów swego udziału w sprawie bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania swojej rodziny. Mając zatem na uwadze powyższe, w ocenie referendarza nie było podstaw do uznania przedmiotowego wniosku za zasadny. W związku z tym postanowiono jak w sentencji, na podstawie powołanych przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.