II SA/Wr 115/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym Przewodniczący: Sędzia WSA Olga Białek po rozpoznaniu w Wydziale II w dniu 14 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. F. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od pkt II wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 28 listopada 2016 r. sygn. akt II SA/Wr 115/16 w sprawie ze skargi G. F. (następcy prawnego H. F.) na uchwałę Rady Gminy w M. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla części obszaru wsi B. w Gminie M. postanawia: odmówić przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Odpis wyroku z dnia 28 listopada 2016 r. sygn. akt II SA/Wr 115/16 wraz z uzasadnieniem doręczono pełnomocnikowi skarżącego adw. K. W. w dniu 31 stycznia 2017 r. W dniu 27 lutego 2017 r. pełnomocnik zawiadomiła Sąd o tym, że wypowiedziała pełnomocnictwo. Następnie skarżący wystąpił o przyznanie mu prawa pomocy, lecz wniosek ten został oddalony postanowieniem z dnia 8 września 2017 r. Zażalenie skarżącego zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 listopada 2017 r. sygn. akt II OZ 1364/17. W dniu 28 grudnia 2017 r. skarżący, zastępowany przez nowo ustanowionego pełnomocnika – r.pr. E. C., wniósł skargę kasacyjną od wyroku z dnia 28 listopada 2016 r. Skarga kasacyjna została odrzucona postanowieniem z dnia 15 stycznia 2018 r. Zażalenie skarżącego zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 kwietnia 2018 r. sygn. akt II OZ 326/18. Ponadto w dniu 29 stycznia 2018 r. skarżący, zastępowany przez pełnomocnika – r.pr. E. C., wniósł skargę kasacyjną od wyroku z dnia 28 listopada 2016 r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Na uzasadnienie wniosku podano, że przyczyna uchybienia terminu ustała w dniu 22 stycznia 2018 r., to jest w dniu kiedy pełnomocnik otrzymała odpis postanowienia Sądu z dnia 15 stycznia 2018 r. wraz z uzasadnieniem. Dalej wskazano również, że skarżący nie znał sposobu zaskarżenia wyroku Sądu. Poprzedni pełnomocnik skarżącego przekazała mu odpis wyroku wraz z uzasadnieniem pismem z dnia 15 lutego 2017 r., jednocześnie wypowiadając mu pełnomocnictwo. Zatem skarżący w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej nie był zastępowany przez zawodowego pełnomocnika. Skarżący stosując się do uzyskanego pouczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu złożył w dniu 24 lutego 2017 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w celu wniesienia skargi kasacyjnej. Wcześniejsze złożenie wniosku nie było możliwe z powodu leczenia szpitalnego, co stanowiło przeszkodę niemożliwą do przezwyciężenia. Po oddaleniu wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy skarżący nie został pouczony o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej, co utrzymywało stronę w przekonaniu, że możliwe jest dokonanie tej czynności w terminie. Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy na podstawie znowelizowanych przepisów Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi utwierdził mniemanie skarżącego o możliwości złożenia skargi kasacyjnej w terminie, o którym mowa w art. 177 § 6 p.p.s.a. Uwzględniając wątpliwości prawne związane ze stosowaniem p.p.s.a. do spraw wszczętych przed 15 sierpnia 2015 r. Sąd winien stosować dwa pouczenia co do terminu wniesienia skargi kasacyjnej i złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona nie może jednak ponosić konsekwencji zastosowania się do błędnego pouczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Postanowienie o przywróceniu terminu albo odmowie jego przywrócenia może być wydane na posiedzeniu niejawnym. W myśl zaś art. 87 § 1 i § 2 p.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, zaś w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Ponadto, równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 p.p.s.a.). Należy powiedzieć, że w zacytowanych przepisach prawa mowa jest o obiektywnym charakterze przeszkody uniemożliwiającej dokonanie czynności procesowej w terminie, wyrażającym się w tym, że na jej powstanie, trwanie i ustanie strona nie może mieć żadnego wpływu. Należy zatem na etapie orzekania w przedmiocie przywrócenia terminu ustalić, czy związek między zachowaniem procesowym strony a przyczynami, które spowodowały uchybienie terminu jest tego rodzaju, że winę w uchybieniu terminu ponosi strona, czy też wyklucza przypisanie tej winy stronie. Winą strony (jej przedstawiciela lub pełnomocnika procesowego) w znaczeniu procesowym jest nieprzykładanie staranności w stopniu, jakiego z natury rzeczy wymaga prowadzenie sprawy, oraz nieprzestrzeganie wszelkich potrzebnych i możliwych środków ostrożności dla dopełnienia w terminie czynności procesowej, jeżeli wskutek tego czynności procesowej nie dokonano w terminie, a z okoliczności przypadku wynika, że przy zachowaniu tej staranności i ostrożności strona (przedstawiciel, pełnomocnik) dopełniłaby tej czynności w terminie. Przy rozpoznaniu wniosku należy rozważyć wszystkie okoliczności danego przypadku oraz mieć na względzie, że w stosunku do adwokata (radcy prawnego) wymagania staranności i ostrożności muszą być większe, niż w stosunku do osoby nieznającej prawa i nietrudniącej się zawodowo prowadzeniem cudzych spraw. Przyczyna powodująca uchybienie terminu może więc być uznana za wykluczającą winę, gdy w tym znaczeniu, o jakim mowa, nie ma ona żadnego związku z działaniem lub zachowaniem się strony. Wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej nie może być jednak uwzględniony, gdy ustalone okoliczności świadczą o zachowaniu się strony noszącym znamiona winy w jakiejkolwiek postaci, także polegającej na niedbalstwie. Dodać należy, że brak winy strony w uchybieniu terminu podlega ocenie z uwzględnieniem wszystkich okoliczności danej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i może mieć miejsce tylko wówczas, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych, nie ryzykując zdrowiem lub życiem własnym bądź innych osób lub nie narażając siebie bądź innych na poważne straty majątkowe. Uwzględniając powyższe Sąd stwierdził, że z treści wniosku o przywrócenie terminu wynika, że strona skarżąca twierdzi, że przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej ustała w dniu 22 stycznia 2018 r., to jest w dniu kiedy pełnomocnik skarżącego otrzymała odpis postanowienia Sądu z dnia 15 stycznia 2018 r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej wniesionej w dniu 28 grudnia 2017 r. Dalej Sąd wskazuje, że z uzasadnienia wniosku o przywrócenie terminu wynika, że strona skarżąca (właściwie jej pełnomocnik) powzięła wiedzę o tym, że wniosła spóźnioną skargę kasacyjną z treści postanowienia Sądu z dnia 15 stycznia 2018 r. Zdaniem Sądu dowiedzenie się o uchybieniu terminu nie oznacza, że do dnia otrzymania odpisu tego postanowienia trwała przyczyna uniemożliwiająca wniesienie skarżącemu skargi kasacyjnej. Z akt sprawy wynika przecież, że skargę kasacyjną pełnomocnik skarżącego ustanowiony w dniu 27 grudnia 2017 r. wniosła w dniu 28 grudnia 2017 r. Zatem już najpóźniej w dniu 28 grudnia 2017 r. nie trwał stan niezawinionej niemożliwości wniesienia skargi kasacyjnej przez stronę skarżącą. Dokonanie czynności procesowej wniesienia skargi kasacyjnej nastąpiło w dniu 28 grudnia 2017 r., a więc nie można zasadnie twierdzić, że do dnia 22 stycznia 2018 r. trwał stan uniemożliwiający dokonanie tej czynności procesowej. Fakt, że dopiero w dniu 22 stycznia 2018 r. pełnomocnik skarżącego dowiedziała się o tym, że wnosząc skargę kasacyjną w dniu 28 grudnia 2017 r. uchybiła terminowi, nie może być uznany za okoliczność wskazującą na brak winy po stronie skarżącego. Uchybienie terminu jest okolicznością obiektywną, której stwierdzenie nie było możliwe dopiero z lektury postanowienia Sądu z dnia 15 stycznia 2018 r. Nadto przyczyna uchybienia terminu musi być niezależna od woli strony (niezawiniona), a w niniejszej sprawie tak nie było. Powzięcie przez pełnomocnika wiedzy o uchybieniu terminu nie jest równoznaczne z ustaniem przyczyny uchybienia terminu, która nie może tkwić w sferze subiektywnych przekonań pełnomocnika lub strony. Z tego zaś wynika, że to nie do dnia 22 stycznia 2018 r. trwał stan uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej i nie w dniu 22 stycznia 2018 r. ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 28 listopada 2016 r. Godzi się jeszcze dodać, że osoba działająca przez pełnomocnika działa w taki sposób, jakby sama dokonywała czynności procesowych, tyle że przy wykorzystaniu profesjonalnej pomocy. Skarżącego obciąża zatem odpowiedzialność związana z wyborem osoby, której zlecił pomoc prawną, a skutki podejmowanych przez pełnomocnika działań i zaniechań obciążają mocodawcę (tak: postanowienie NSA z dnia 23 czerwca 2008 r., I OZ 402/2008, Orzeczenia.nsa.gov.pl). Błąd pełnomocnika w zakresie stosowania prawa nie może stanowić podstawy do żądania przywrócenia terminu (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 7 listopada 2008 r., IV CZ 92/08 oraz z dnia 26 kwietnia 2007 r., III CZ 22/07 – Sn.pl). W postanowieniu z dnia 29 lipca 2004 r., FZ 110/04 (Orzeczenia.nsa.gov.pl), NSA stwierdził, że brak winy w uchybieniu terminu nie został wykazany, ponieważ skarżący był zastępowany przez profesjonalnego pełnomocnika – adwokata, który powinien mieć świadomość wagi terminowego dokonywania określonych czynności procesowych. Osoba działająca przez pełnomocnika działa w taki sposób, jakby sama dokonywała czynności procesowych, tyle że przy wykorzystaniu profesjonalnej pomocy (tak również postanowienie NSA z dnia 29 lipca 2004 r., FZ 133/04, Orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyczyną przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej może być jedynie usprawiedliwiony błąd profesjonalnego pełnomocnika co do sposobu interpretacji nowego, niejasnego w swojej treści przepisu (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 sierpnia 2008 r., I UZ 11/08, opubl. OSNP 2010/1-2/25). Trudno jednak przyjąć, by przepisy regulujące terminy wnoszenia środków zaskarżenia i wniosków o przywrócenie terminu były na gruncie p.p.s.a. nowe lub niejasne. Sąd w niniejszej sprawie podziela również pogląd, że jeśli strona jest zastępowana przez pełnomocnika, termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu liczy się od czasu, kiedy pełnomocnik dowiedział się o uchybieniu terminu i mógł dokonać zamierzonej czynności procesowej, natomiast dla obliczenia tego terminu bez znaczenia jest data, w której sama strona dowiedziała się o tym i mogła tej czynności dokonać (zob. postanowienie SN z dnia 10 września 1971 r., I CZ 138/71, OSPiKA 1972, z. 3, poz. 50, por. postanowienie NSA z dnia 27 lipca 2004 r., FZ 183/04, Orzeczenia.nsa.gov.pl). Trzeba jednak podkreślić, że w realiach niniejszej sprawy pełnomocnik skarżącego, będący radcą prawnym, bez trudu mógł ocenić, że termin do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 28 listopada 2016 r. upłynął znacznie wcześniej niż moment ustanowienia go pełnomocnikiem skarżącego i wnioskować o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej wcześniej niż po dniu 22 stycznia 2018 r. Przy czym Sąd zauważył, że ewentualny brak winy skarżącego można byłoby odnosić do momentu prawomocnego zakończenia postępowania w przedmiocie przyznania mu prawa pomocy, jednak z racji wniesienia przez pełnomocnika skarżącego skargi kasacyjnej w dniu 28 grudnia 2017 r. nie można już mówić o tym, że aż do dnia 22 stycznia 2018 r. skarżący nie mógł wnieść skargi kasacyjnej z przyczyn niezawinionych przez siebie. Dalej wskazać należy, że skarżący twierdzi również, że został przez Sąd błędnie pouczony w zakresie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej i możliwości wnioskowania o przyznanie prawa pomocy. Sąd stwierdził jednak, że w aktach sądowych brak jest pouczenia, które Sąd miał wystosować wobec skarżącego w tym przedmiocie. Odpis wyroku z dnia 28 listopada 2016 r. wraz z uzasadnieniem doręczono ówczesnemu pełnomocnikowi skarżącego bez pouczenia o sposobie i trybie zaskarżenia tego wyroku, bowiem pełnomocnik była adwokatem. Okoliczność wypowiedzenia pełnomocnictwa w terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej nie powoduje natomiast konieczności ponownego doręczenia odpisu wyroku skarżącemu tym razem z pouczeniem o środkach zaskarżenia. Doręczenie do rąk pełnomocnika było skuteczne w stosunku do skarżącego, bowiem doszło do niego w dniu 31 stycznia 2017 r., a pełnomocnictwo zostało wypowiedziane w dniu 15 lutego 2017 r., o czym Sąd zawiadomiono w dniu 27 lutego 2017 r. Jak wskazuje się w orzecznictwie, skuteczność czynności procesowych należy oceniać według daty dokonania czynności przez pełnomocnika lub wobec niego. Sąd dokonujący doręczenia pełnomocnikowi strony przed zawiadomieniem o wypowiedzeniu pełnomocnictwa postępuje prawidłowo, choćby nawet wypowiedzenie pełnomocnictwa było wcześniejsze (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 lipca 2002 r., I PZ 58/02, opubl. OSNP 2004/10/173). Skoro zatem skarżący był zastępowany w sprawie przez pełnomocnika w chwili doręczenia odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem, brak było konieczności pouczania go o trybie i sposobie wnoszenia środka zaskarżenia. Natomiast fakt wypowiedzenia pełnomocnictwa przez poprzedniego pełnomocnika i w efekcie niesporządzenie skargi kasacyjnej w terminie samo w sobie nie jest okolicznością uzasadniającą obecnie przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej (zob. postanowienie NSA z dnia 17 maja 2006 r., II OZ 512/06, Orzeczenia.nsa.gov.pl, oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 września 2014 r., I CZ 64/14, Sn.pl). Ponadto błędne jest także stanowisko wyrażone we wniosku o przywrócenie terminu, że wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony w dniu 24 lutego 2017 r. Sąd rozpoznał w trybie znowelizowanych przepisów p.p.s.a. Wskazać wypada, że art. 260 p.p.s.a. po nowelizacji, która weszła w życie z dniem 15 sierpnia 2015 r. – poza wyjątkowymi wypadkami – nie przewiduje zaskarżania postanowień w przedmiocie prawa pomocy do NSA. Tymczasem Sąd w niniejszej sprawie stosował przepisy p.p.s.a. w brzmieniu sprzed nowelizacji, a zatem orzekał jako sąd I instancji, a na postanowienie służyło zażalenie do NSA. Na stosowanie trybu sprzed nowelizacji wskazano też wyraźnie na s. 8 uzasadnienia postanowienia Sądu z dnia 8 września 2017 r. Dodatkowo zaznaczenia wymaga, że strona skarżąca nie zgodziła się z postanowieniem Sądu z dnia 15 stycznia 2018 r. i wniosła na nie zażalenie, a zatem podważała okoliczność, że uchybiła terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej. Sąd w składzie rozpoznającym wniosek w niniejszej sprawie podziela pogląd, że przejawem braku konsekwencji jest skierowany do sądu wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej z jednoczesnym wniesieniem zażalenia na postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Wnosząc zażalenie strona twierdzi, iż zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem prawa, podczas gdy jej postępowanie było zgodne z prawem (terminowe). Natomiast składając wniosek o przywrócenie terminu strona przyznaje, że nie dokonała terminowo czynności w postępowaniu przed sądem, ale usprawiedliwia to brakiem swojej winy w niedochowaniu terminu (zob. postanowienie NSA z dnia 25 maja 2004 r., FZ 61/04, Orzeczenia.nsa.gov.pl). Niekonsekwencja strony skarżącej powoduje, że jej twierdzenia o braku winy w uchybieniu terminu nie są wiarygodne. W konsekwencji Sąd stwierdził, że rozpoznawany wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem podnoszona we wniosku przyczyna uchybienia terminu nie wskazuje na to, że strona skarżąca uchybiła terminu bez swojej winy. Skoro zaś przyczyna uchybienia terminu nie pozwala na przywrócenie terminu, trudno też powiedzieć, że wniosek o przywrócenie terminu został złożony w terminie, co jednak jest sprawą wtórną wobec tego, że we wniosku nie wykazano, aby aż do dnia złożenia wniosku o przywrócenie terminu istniała niezależna od strony skarżącej i niedająca się przezwyciężyć przeszkoda uniemożliwiająca terminowe wniesienie skargi kasacyjnej trwająca w terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej i trwająca do 7 dni przed wystąpieniem z wnioskiem o przywrócenie terminu. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.