II SA/Wr 168/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Halina Kremis po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia skarżącej w sprawie przystąpienia do sporządzenia analizy zabudowy i zagospodarowania terenu dla budowy zbiornika na nieczystości płynne postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 25 lipca 2006 r. Sąd odmówił skarżącej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Postanowieniem z dnia 23 czerwca 2008 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącej wniesione na ww. postanowienie (sygn. akt II OZ 635/08; podobnie zresztą NSA postąpił w sprawie o sygn. akt II OZ 562/08 (tut. sygn. akt II SAB/Wr 26/05) czy w sprawie o sygn. akt II OZ 583/08 (tut. sygn. akt II SAB/Wr 4/07)). W odpowiedzi na wezwanie o uzupełnienie braku skargi poprzez uiszczenie wpisu sądowego w wysokości 100 zł, skarżąca złożyła na urzędowym formularzu ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżąca oświadczyła, iż łączny dochód jej oraz jej męża wynosi 2.195 zł i "całą emeryturę wydaje na korespondencję z Sądem w 200 procesach, a z męża emerytury opłacają niektóre sprawy i brakuje im na chleb." W piśmie zaś złożonym w dniu 19 września 2008 r. skarżąca oświadczyła, iż nie korzysta z pomocy finansowej zarówno opieki społecznej jak i osób trzecich, nie posiada zdolności kredytowej, a dotychczasowe opłaty uiszcza z pożyczonych pieniędzy. Dodała, iż na energię elektryczną wydatkuje 100-200 zł, a leki kupują w przypadkach zagrożenia życia. Postanowieniem z dnia 23 września 2008 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy. W wyniku sprzeciwu, postanowienie referendarza sądowego straciło moc, a wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje – stosownie do § 2 art. 245 powołanej wyżej ustawy procesowej – zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje – na podstawie § 3 tego samego artykułu – zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać – zgodnie z przepisem art. 245 § 4 u.p.p.s.a., na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast z uregulowania sformułowanego w art. 246 § 1 pkt. 1) i 2) u.p.p.s.a. wynika, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Użyte w przepisie art. 246 § 1 pkt.1 u.p.p.s.a określającym przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym pojęcie nieostre, tj. niemożności poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, wymaga skonkretyzowania przez ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy w formie dokładnej, rzeczowej i wyczerpującej argumentacji, zaś w sytuacji gdy okaże się to niewystarczające, zobrazowania swojej złej sytuacji materialnej za pomocą odpowiednich dokumentów (por. post. NSA z dnia 21 kwietnia 2006 r., II FZ 240/06 - niepubl.), Na wstępie wskazać należy, iż przesłanką do uwzględnienia kolejnego wniosku strony o przyznanie prawa pomocy może być tylko stwierdzenie, iż od chwili wydania poprzedniego orzeczenia w tym przedmiocie uległa zmianie (na niekorzyść) sytuacja materialna skarżącej. To na wnioskodawczyni ciążył więc obowiązek wskazania takich zmienionych okoliczności i wykazania, że te zmienione okoliczności uzasadniałyby obecnie przyznanie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W niniejszej sprawie taki warunek nie został spełniony przez wnioskodawczynię, albowiem przedstawione we wniosku okoliczności istniały już w trakcie rozpoznania poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy i jeśli już to zmieniły się one raczej na korzyść wnioskodawczyni, a nadto - pomimo wezwania referendarza sądowego - nie zostały w większości przez wnioskodawczynię należycie udokumentowane. Z treści wniosku wynika, iż skarżąca nie ma obecnie nikogo na utrzymaniu (wcześniej miała córkę i ojca), uzyskiwany przez jej rodzinę dochód miesięczny netto wynosi 2.195 zł, a jedyny wskazywany stały wydatek -opłata za energię elektryczną (wydatek nieudokumentowany) wynosi 100-200 zł. Podkreślić należy, iż na obecnym etapie postępowania skarżąca nie jest zobowiązana do poniesienia innych kosztów sądowych oprócz wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Dla uznania wniosku za uzasadniony nie jest istotna wyłącznie aktualna sytuacja majątkowa strony, ale także istnienie możności zgromadzenia (choćby po parę złotych miesięcznie) środków na koszty w dłuższym okresie, bądź pozyskanie ich w drodze kredytu lub pożyczki, tym bardziej, iż postępowanie w niniejszej sprawie toczy się już od przeszło dwóch lat. Koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Do oceny możliwości uiszczenia przez skarżącą kosztów postępowania nie jest istotne źródło, z którego czerpie ona środki na koszty swego utrzymania (może to być m.in. wsparcie finansowe najbliższej rodziny np. syna czy pożyczka od osób trzecich). Ustosunkowując się do wniosku skarżącej o ustanowienie adwokata wskazać należy, iż nie jest on uzasadniony na obecnym etapie postępowania. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy. W świetle art. 6 ust. 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek, co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, czuwając nad tym by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać w granicach zakreślonych wskazanym przepisem stosownej pomocy prawnej. Ponadto podkreślić należy, że Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez wnioskodawczynię zarzutów czy braku jej zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżąca nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu) akt organu będący przedmiotem zaskarżenia i tak zostanie wszechstronnie przez Sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 245 § 2 u.p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.