II SA/Wr 178/04

Wiesław Jakubiec – referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym kolejnego wniosku D. i M. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję D. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nakazania wykonania oceny technicznej zbiornika bezodpływowego na ścieki i projektu budowlanego przebudowy zbiornika bezodpływowego na ścieki w sposób, który doprowadzi go do stanu zgodnego z przepisami postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 18 czerwca 2004 r. referendarz sądowy odmówił skarżącym przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W dniu 13 października 2008 r. skarżący D., M. W. złożyli na urzędowym formularzu kolejny wniosku o przyznanie prawa pomocy zażądają zwolnienia od kosztów sadowych i ustanowienia adwokata wskazując w uzasadnieniu, że łączny ich dochód wynosi 2.195 zł, z czego od 2000 roku ok. 1000 zł miesięcznie wydają na korespondencję z Sądem. W piśmie z dnia 16 grudnia 2008 r. skarżący oświadczyli, że podtrzymują swój wniosek wskazując, że ich sytuacja materialna od dnia wydania poprzedniego postanowienia w tym przedmiocie nie uległa zmianie. Poinformowali, że na energię elektryczną wydatkują 100-200 zł, a z leków kupują tylko te niezbędne do ratowania życia (100 zł). Dodali, że nie stać ich na żadne opłaty sądowe, bowiem na dotychczasowe koszty postępowań ich syn dla nich musiał zaciągnąć kredyt w wysokości 20.000 zł. Prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym - zwanej dalej u.p.s.a. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.)). Przesłanką do uwzględnienia kolejnego wniosku strony o przyznanie prawa pomocy może być tylko stwierdzenie, iż od chwili wydania poprzedniego orzeczenia w tym przedmiocie uległa zmianie (na niekorzyść) sytuacja materialna skarżących. To na wnioskodawcy ciążył obowiązek wskazania takich zmienionych okoliczności i wykazania, że te zmienione okoliczności uzasadniałyby obecnie przyznanie skarżącym prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W niniejszej sprawie taki warunek nie został spełniony, bowiem nie tylko sami skarżący w piśmie z dnia 16 grudnia 2008 r. oświadczyli, że ich sytuacja materialna nie uległa zmianie w stosunku do tej przedstawianej poprzednim wnioskiem, a nadto znów - pomimo wezwania- wskazywane we wniosku okoliczności w większości przypadków nie zostały przez wnioskodawców należycie wyjaśnione i udokumentowane. Z treści wniosku wynika, iż skarżący nie mają obecnie nikogo na utrzymaniu, uzyskiwany przez nich dochód miesięczny netto wynosi 2.195 zł, a jedyne wskazywane stałe wydatki: opłata za energię elektryczną i leki to koszt 200-300 zł. Zaznaczyć należy, iż skarżący nie udokumentowali wysokości wydatków (m.in. ww.) swojej rodziny; nie wykazali wskazywanego we wniosku faktu swojego zadłużenia i jego wysokości; nie udowodnili również dlaczego nie mogą sfinansować przedmiotowego wpisu od skargi ze źródła, z którego czerpią środki na pokrycie kosztów w innych postępowaniach; nie udokumentowali, iż w ciągu miesiąca na postępowania przed Sądem wydatkują kwotę 1000 zł (jest to tym bardziej niewiarygodne, iż w każdej ze spraw zainicjowanej przed Sądem żądają zwolnienia z kosztów sądowych i tylko okazjonalnie uiszczają opłaty sądowe, i to w wysokości nie wyższej niż 50 zł). Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Do oceny możliwości uiszczenia przez skarżącą kosztów postępowania nie jest istotne źródło, z którego czerpie ona środki na koszty swego utrzymania i z którego dotychczas pokrywała koszty sądowe w innych sprawach (może to być m.in. wsparcie finansowe najbliższej rodziny np. syna czy pożyczka od osób trzecich). Istotny jest również fakt, iż syn i córka skarżących są osobami współskarżącymi, na których solidarnie ze skarżącymi ciąży obowiązek ponoszenia kosztów sądowych. Pamiętać należy, że uiszczenie kosztów sądowych przez jednego ze skarżących zwolni z tego obowiązku pozostałych. Ustosunkowując się do wniosku o ustanowienie adwokata wskazać należy, iż w orzecznictwie podkreśla się, iż ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, bowiem sąd ten obowiązany jest czuwać nad tym by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 u.p.s.a.). Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez wnioskodawców zarzutów czy braku ich zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżący nie mają obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu) akt organu będące przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez Sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem. Na marginesie wskazać należy, iż Naczelny Sąd Administracyjny oceniając w wielu sprawach sytuację skarżących (zob. sygn. akt II OZ 562/08, II OZ 635/08, II OZ 583/08) uznawał, iż ich sytuacja materialna nie uzasadnia zastosowania wobec nich instytucji prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 u.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.