II SA/Wr 237/14

Wiesław Jakubiec – referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym kolejnego wniosku A. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. z dnia ... w przedmiocie uchylenia w całości decyzji organu I instancji i przekazania do ponownego rozpatrzenia sprawy odmowy uchylenia własnej decyzji o naliczeniu opłat eksploatacyjnych za wydobycie kopaliny bez wymaganej koncesji postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 28 maja 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych z uwagi na nie wykazanie przez nich przesłanek do zwolnienia. W piśmie z dnia 17 października 2014 r. skarżący wystąpił o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. We wniosku złożonym w dniu 7 listopada 2014 r. na urzędowym formularzu wnioskodawca sprecyzował, że żąda przyznania prawa w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i wskazał w uzasadnieniu, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe, utrzymuje się ze świadczeń emerytalnych- 1250 zł i 90€, a swoje wydatki określił następująco: czynsz – 500 zł; opłata za ogrzewanie mieszkania i podgrzanie wody- 200 zł; za energię elektryczną- 200 zł; za wodę i odprowadzenie ścieków- 100 zł; za wywóz śmieci- 15 zł; za abonament TV- 79 zł; koszty bieżących napraw- 30 zł; koszty lekarstw- 170 zł; wydatki na żywność -400 zł; zakup odzieży- 50 zł; wydatki na środki czystości – 70 zł. Dodał, że z uwagi na poważną chorobę jego żona mieszka w Niemczech, a posiadane rachunki bankowego podlegają zajęciu egzekucyjnemu. Przesłanką do uwzględnienia kolejnego wniosku strony o przyznanie prawa pomocy może być jedynie stwierdzenie, iż od chwili wydania poprzedniego orzeczenia w tym przedmiocie uległa zmianie (na niekorzyść) sytuacja finansowa i majątkowa wnioskodawcy. Co więcej- jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 27 sierpnia 2013 r., sygn. akt I OZ 712/13, www.orzeczenia.nsa.gov.pl– Sąd nie ma obowiązku przy kolejnym wniosku zajmować się w ogóle ponownie oceną tych samych okoliczności i argumentów przedstawionych już we wcześniejszym wniosku. To na osobie skarżącego ciąży obowiązek wykazania, które ze zmienionych okoliczności uzasadniały obecnie przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W niniejszej sprawie taki warunek nie został spełniony, bowiem skarżący w ogóle nie wypowiedział się w tej kwestii, tylko ograniczył się do przedstawienia pewnych danych obrazujących swoją aktualną sytuację. Co prawda skarżący wskazał, że aktualnie nie prowadzi gospodarstwa domowego z żoną (a w poprzednim wniosku tak) ale z okoliczności wskazanych w tamtym wniosku wynikało, że i wówczas tak naprawdę skarżący oraz jego żona mieszkali oddzielnie i nie prowadzili wspólnego gospodarstwa. O tym, że sytuacja materialna skarżącego nie uległa pogorszeniu, a wręcz przeciwnie- poprawiła się świadczyć może m.in. wysokość aktualnie osiąganego przez niego łącznie dochodu z tytułu świadczeń emerytalnych -1.614,03 zł (poprzednio tylko 420 zł z tytułu stosunku pracy). Skarżący ponownie zasadniczo nie przedłożył wymaganych dokumentów i nie wyjaśnił wielu kwestii, które zostały wskazane w zarządzeniu z dnia 23 października 2014 r. m.in.: nie wyjaśnił z jakich źródeł uzyskuje środki na pokrycie wydatków przekraczających uzyskiwany przez siebie dochód i z jakiego źródła czerpał środki na pokrycie wynagrodzenia osoby, która sporządziła skargę i na opłacenie dotychczasowych kosztów sądowych (wpisu od skargi, opłaty kancelaryjnej) i dlaczego z tego samego źródła nie mogą pokryć kolejnych kosztów; nie wyjaśnia dlaczego – w świetle przedstawianej jako trudnej sytuacji materialnej swojej rodziny- prowadzą dwa domy (w Polsce i w N.); nie wskazał - jeśli nie prowadzi już działalności gospodarczej - co stało się ze składnikami majątkowymi wykorzystywanymi wcześniej w tej działalności; nie wyjaśnił dlaczego nie wykazał we wniosku posiadania nieruchomości i dlaczego ich nie zbywa; nie określił czy korzysta z pomocy osób trzecich i czy posiada zdolność kredytową; nie wyjaśnił dlaczego pomimo uprawnienia wynikającego z Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego (art. 87 i 128 KRiO) nie dochodzi od swojego syna stałego świadczenia alimentacyjnego, tylko zadawala się pożyczką w wysokości 300 zł; nie wskazał dlaczego nie występowała dotychczas o zasiłki z miejskiego ośrodka pomocy społecznej czy o dodatek mieszkaniowy i nie wyjaśnił czy czerpie korzyści finansowe z przedmiotowych stawów hodowlanych, a jeśli nie to dlaczego; nadto nie udokumentował wysokość ponoszonych wydatków; nie wyjaśnił też z jakich środków opłaci wynagrodzenie zawodowego pełnomocnika za sporządzenie skargi kasacyjnej. Przyznanie prawa pomocy to w istocie "kredytowanie" kosztów postępowania z budżetu Państwa (czyli jest to dodatkowe obciążenie innych obywateli) i dlatego winno być udzielane wyjątkowo. W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Do oceny możliwości uiszczenia przez skarżącego kosztów sądowych nie jest istotne źródło, z którego czerpie on środki na koszty swego utrzymania (może to być m.in. wsparcie finansowe najbliższej rodziny czy pożyczka od osób trzecich). Podkreślić również należy, że niedopuszczalne jest przerzucanie na Państwo skutków niewłaściwych decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców. W orzecznictwie wskazuje się wykluczenie możliwości zwolnienia od kosztów sądowych osoby, która dysponuje jakimkolwiek majątkiem, a szczególnie nieruchomym, który może przynosić pożytki, być zabezpieczeniem pożyczki lub podlegać obrotowi. Brak jest w aktach dokumentu świadczącego o prawnym rozwiązaniu związku małżeńskiego skarżącego i jego żony, w tej sytuacji nawet nieprowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego nie zniosło obowiązków wynikających z art. 23 i z art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t. jedn. z 2012, Dz. U. poz. 788) nakazującego obojgu małżonkom wzajemną pomoc oraz przyczynianie się do zaspokajania potrzeb rodziny według swych sił i swych możliwości zarobkowych oraz majątkowych. W tej sytuacji każdy z małżonków ma obowiązek łożenia na utrzymanie współmałżonka, który utracił zdolność finansową, w tym nie posiada środków na poniesienie kosztów postępowania. W szczególności, że żona skarżącego jest osobą współskarżącą. Dla oceny wniosku istotne, zatem było przedstawienie sytuacji finansowej i majątkowej współmałżonki, czego skarżący nie uczynił (zob. postanowienia NSA: z dnia 10.02.2014 r. sygn. akt I FZ 530/13 LEX nr 1422571; z dnia 27.11.2013 r. sygn. akt I FZ 434/13 LEX nr 1394354). W ocenie Sądu skarżący nie wykazał w przekonujący sposób, że znajduje się w sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Z przyczyn leżących po stronie skarżącego niemożliwe okazało się bowiem ustalenie jego rzeczywistej sytuacji dochodowej i majątkowej. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. z 2012 r. Dz. U. poz. 270 ze zm.), orzeczono jak w sentencji.