II SA/Wr 361/16

Sygn. II SA/Wr 361/16 [pic] WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 września 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Władysław Kulon, Sędziowie sędzia WSA Mieczysław Górkiewicz (spr.), sędzia WSA Alicja Palus, Protokolant Krzysztof Erbel, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 września 2016 r. sprawy ze skargi P.P. na decyzję Wojewody D. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzająca ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Wojewody D. na rzecz strony skarżącej kwotę 580 (słownie: pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu decyzją z dnia [...] r. Nr [...], Wojewoda D. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (j.t. Dz. U. z 2015 r. poz. 388 ze zm.), zwanej dalej "u.e.l.", po rozpatrzeniu odwołania P.P. od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] r. orzekającej o wymeldowaniu wyżej wymienionej osoby z miejsca pobytu stałego w lokalu położonym przy ul. [...] we W., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że postępowanie administracyjne w sprawie wymeldowania P.P. z miejsca pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] we W. zostało wszczęte na wniosek R.P. z dnia 3 września 2015 r., która poinformowała organ gminy, że P.P. dobrowolnie opuścił miejsce stałego zameldowania w dniu 5 marca 2015 r., zabrał wszystkie swoje rzeczy osobiste i nie ponosi kosztów utrzymania lokalu. Jako potwierdzenie posiadania przez nią tytułu prawnego do przedmiotowego lokalu wnioskodawczym przedłożyła wypis aktu notarialnego repertorium A, nr [...] z dnia 8 grudnia 2006 r., w którym jako właściciele lokalu przy ul. [...] we W. wymienieni są R.P. i P.P.. Wnioskodawczyni dołączyła do wniosku kopię wyroku Sądu Okręgowego Wydziału XIII Cywilnego Rodzinnego z dnia 3 listopada 2014 r. (sygn. akt [...]) w sprawie o rozwód, w którym Sąd rozwiązuje małżeństwo R.P. i P.P. i w pkt V ustala sposób korzystania z przedmiotowego mieszkania przez byłych małżonków poprzez przyznanie im osobnych pokoi. W dniu 15 września 2015 r. została przesłuchana w charakterze strony R.P. i zeznała, że P.P. wyprowadził się podczas jej nieobecności, że wymieniła zamki w drzwiach, bo obawia się o swoje bezpieczeństwo i nie widzi możliwości, aby P.P. zamieszkał w spornym lokalu. P.P. próbował wprowadzić się do mieszkania i wtedy była wzywana policja. W dniu 17 września 2015 r. został przesłuchany P.P., który zeznał, że w dniu 5 marca 2015 r. dobrowolnie wyprowadził się z przedmiotowego lokalu z powodu konfliktów rodzinnych i zabrał swoje rzeczy osobiste. W maju chciał się wprowadzić ponownie do mieszkania, ale nie mógł tego zrobić, bo zostały wymienione zamki w drzwiach i obecnie nie ma on dostępu do lokalu. Wystąpił do komornika o egzekucję komorniczą i udostępnienie mu pokoju zgodnie z wyrokiem sądowym w sprawie o rozwód. Przesłuchana w dniu 30 września 2015 r. M.S. zeznała, że P.P. od marca-kwietnia nie mieszka w lokalu i przyjechał busem po swoje rzeczy. Świadek P.S. złożył oświadczenie, że od kilku miesięcy nie widział P.P. na klatce schodowej ani na osiedlu. Gdy odwiedzał mieszkanie, nigdy nie było w nim P.P. ani śladów by w tym lokalu przebywał. R.P. zeznała w dniu 28 października 2015 r., że od czasu opuszczenia miejsca stałego zameldowania P.P. nie był w spornym lokalu, również policja, która przyjechała na interwencję P.P., nie wprowadziła go do mieszkania. Do akt sprawy zostało dołączone postanowienie Sądu Okręgowego we W. - Wydziału XIII Cywilnego Rodzinnego z dnia 28 września 2015 r. (sygn. akt [...]), w którym Sąd postanawia odmówić nadania klauzuli wykonalności prawomocnemu wyrokowi Sądu Okręgowego we W. z dnia 3 listopada 2014 r. w punkcie V. Mając na uwadze zgromadzony w przedmiotowej sprawie materiał dowodowy, na podstawie art. 35 u.e.l. Prezydent W. wydał decyzję z dnia [...] r. Nr [...]. Od powyższej decyzji P.P. złożył odwołanie podnosząc w nim, że podejmował działania w celu powrotu do miejsca stałego zameldowania i sprawa nadania klauzuli wykonalności prawomocnemu wyrokowi Sądu Okręgowego we W. nie została jeszcze prawomocnie zakończona, ponieważ w tej sprawie zostało złożone zażalenie do Sądu Apelacyjnego we W.. Analizując całość akt sprawy organ odwoławczy wskazał, że w postępowaniu nie budzi wątpliwości sam fakt obecnego niezamieszkiwania P.P. w lokalu przy ul. [...] we W., gdyż odwołujący osobiście go potwierdził zarówno w toku postępowania przed organem pierwszej instancji, jak i w treści odwołania. Istotą sporu jest natomiast ustalenie charakteru opuszczenia tego lokalu, tj. czy było to opuszczenie trwałe i dobrowolne. Z akt sprawy wynika, że P.P. podjął działania w celu powrotu do miejsca stałego zameldowania, jednak do momentu wydania decyzji administracyjnej działania te nie doprowadziły do jego powrotu do przedmiotowego lokalu. Przeszkodę do wymeldowania stanowi dopiero uwzględnienie przez sąd stosownego roszczenia cywilnoprawnego przed wydaniem decyzji rozstrzygającej wniosek o wymeldowanie, a takiego rozstrzygnięcia sądu do momentu wydania decyzji administracyjnej przez organ pierwszej instancji nie było. Wobec działań podejmowanych przez P.P. nie można uznać za podjęcie skutecznych środków prawnych zmierzających do przywrócenia utraconego posiadania lokalu i powrotu do miejsca stałego zameldowania. Natomiast ewentualne późniejsze uwzględnienie przez sąd powszechny powództwa cywilnego dotyczącego prawa do lokalu osoby, która została wcześniej z niego wymeldowana decyzją organu administracji, może być podstawą do ponownego zameldowania tej osoby w danym lokalu, o ile faktycznie ona w tym lokalu zamieszka. Odnosząc się natomiast do podnoszonej przez odwołującego kwestii wyrażanej przez niego woli i zamiaru przebywania w przedmiotowej nieruchomości, organ odwoławczy podkreślił, że przez "zamiar" należy rozumieć nie tylko wolę wewnętrzną, ale również wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Dla oceny zamiaru najistotniejsze znaczenie ma zatem to, czy okoliczności faktyczne potwierdzają wolę osoby, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Do okoliczności takich należeć będą między innymi sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu, a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim. Oceniając zgromadzony w sprawie materiał dowodowy Wojewoda stwierdził, że dotychczasowe działania podejmowane przez odwołującego nie doprowadziły do zrealizowania zamiaru powrotu do miejsca stałego zameldowania. Należy również zwrócić uwagę, że wnioskodawczyni składając wniosek o wymeldowanie oraz w zeznaniach składanych podczas postępowania nie wyraża zgody na wspólne zamieszkiwanie z P.P., a okoliczności opuszczenia lokalu przez odwołującego oraz zakończone niepowodzeniem próby jego powrotu do lokalu wskazują na trwałą sytuację konfliktową między stronami. Wobec powyższego - zdaniem organu odwoławczego - wyrażany przez P.P. zamiar powrotu do miejsca stałego zameldowania ma charakter subiektywnych deklaracji i pozbawiony jest obiektywnych możliwości realizacji. Lokal przy ul. [...] we W. nie jest centrum spraw życiowych P.P. i opuszczenie przez niego tego mieszkania należy uznać za dobrowolne i trwałe. W skardze na powyższą decyzję P.P. zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 12 k.p.a. przez brak wnikliwej analizy zebranego materiału dowodowego skutkującej błędnym uznaniu, że skarżący nie podjął skutecznych prawnie działań zmierzających do powrotu do mieszkania, oraz wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji z powodu wskazanego naruszenia i o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że skarżący podjął próby przywrócenia użytkowania lokalu. W pierwszej kolejności wezwał policję, następnie z pomocą profesjonalnego pełnomocnika wezwał byłą żonę do udostępnienia lokalu. Jednocześnie wystąpił do Sądu o nadanie klauzuli wykonalności wyrokowi rozwodowemu w zakresie określenia sposobu korzystania z mieszkania. Postanowieniem z dnia 2 grudnia 2015 r. Sąd Apelacyjny zmienił postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 3 listopada 2015 i nadał klauzule wykonalności na rzecz P.P. co do punktu V. Następnie skarżący wszczął postępowanie egzekucyjne w kwestii wprowadzenia go do lokalu (dowód: postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 2 grudnia 2015 r., pismo komornika sądowego z dnia 13 kwietnia 2016 r. sygn. akt [...]). O opuszczeniu miejsca stałego pobytu można mówić w sytuacji, gdy zaistnieją łącznie dwa elementy: dana osoba fizycznie (faktycznie) nie przebywa w lokalu oraz ma zamiar opuszczenia tego lokalu na stałe, a zamiar ten jest związany z założeniem w nowym miejscu ośrodka życiowych interesów. Skarżący będąc współwłaścicielem mieszkania z orzeczonym sposobem z jego korzystania nie miał zamiaru na stałe zamieszkać z matką, podejmując wielokrotnie próby powrotu do mieszkania. Aktualnie toczy się postępowanie egzekucyjne dotyczące wprowadzenia skarżącego do lokalu. W odpowiedzi na skargę Wojewoda D. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Podstawę prawną zaskarżonych decyzji stanowi przepis art. 35 u.e.l., który stanowi, że organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, zgodnie z którym "przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego jest spełniona, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Kwestia dobrowolności ma drugorzędne znaczenie, jeśli tylko opuszczeniu lokalu towarzyszy zamiar opuszczenia go w sposób trwały. Inaczej mówiąc: przyczyna opuszczenia lokalu niekoniecznie musi mieć znaczenie dla oceny, czy osoba wymeldowywana dokonała trwałego wyboru zamieszkania w innym lokalu. Jeżeli nawet okaże się w dniu orzekania o wymeldowaniu, że sama przyczyna opuszczenia lokalu nie była dobrowolna i zachodziły okoliczności przymusu psychicznego i fizycznego, to następnie trwałe związanie swojego centrum życiowego z innym miejscem zamieszkania, bez podejmowania jakiejkolwiek czynności prawnej, by odzyskać możliwość zamieszkiwania w opuszczonym lokalu stwarza sytuację zobowiązująca organ administracji do wymeldowania takiej osoby z poprzednio zajmowanego lokalu, skoro czynności tej sama nie dopełniła." (wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 24 czerwca 2015 r. sygn. akt II SA/Wr 231/15, publ. LEX nr 1764334; wyrok NSA z dnia 8 października 2009 r. sygn. akt II OSK 1908/08). Ponadto, zgodnie z art. 25 ust. 1 u.e.l. pobytem stałym jest zamieszkanie pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Zamieszkanie w lokalu w rozumieniu w/w przepisu winno się zatem łączyć ze skoncentrowaniem w tym lokalu centrum życiowego danej osoby. Za miejsce stałego pobytu uznaje się miejsce, w którym zainteresowana osoba stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje swoje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność, meble), przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, przyjmuje i nadaje korespondencję. Dla zaistnienia przesłanek pobytu stałego konieczne jest zatem fizyczne przebywanie osoby w miejscu pobytu stałego i skupienie tam centrum życiowego. Z powyższej definicji wynika jasno, że określenie miejsca zamieszkania bądź też stałego pobytu składa się z dwu elementów: rzeczywistego miejsca pobytu oraz zamiaru stałego przebywania w danym miejscu. Przez zamiar opuszczenia miejsca pobytu należy pojmować nie tylko wolę wewnętrzną, ale także wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Dlatego też przy ustalaniu zamiaru nie można poprzestać tylko na oświadczeniach zainteresowanej osoby, lecz należy zbadać czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę wewnętrzną osoby zainteresowanej, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Do okoliczności takich należą m.in.: sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu (przebywanie w nim w sensie fizycznym, praca, nauka), posiadanie rzeczy w lokalu lub związanych z danym lokalem (np. kluczy, rzeczy osobistych) a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim (m.in. w wyroku WSA w Bydgoszczy z dnia 10 czerwca 2014 r. sygn. akt II SA/Bd 299/14). Wskazać należy, że dla orzeczenia o wymeldowaniu nie jest wystarczające stwierdzenie, że zameldowana w danym miejscu osoba w nim nie przebywa, ale konieczne jest również zbadanie, czy ustał rzeczywisty zamiar zamieszkiwania w danym lokalu w sposób stały. Przy czym ocena ta winna uwzględniać całokształt okoliczności związanych z zamieszkiwaniem konkretnej osoby w danym miejscu. Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z którym nie można uznać za dobrowolne takiego opuszczenia dotychczasowego miejsca stałego pobytu, w ramach którego strona została usunięta z lokalu w drodze przymusu fizycznego czy psychicznego, bądź uniemożliwiono jej dostęp do lokalu (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 19 października 2010 r. sygn. akt. II OSK 1577/09 i z dnia 11 maja 2010 r. sygn. akt II OSK 793/09). Rozpatrując sprawę w świetle wyżej wskazanych kryteriów ustalenia w sprawie wymagało, na co słusznie zwrócił uwagę organ odwoławczy, czy skarżący trwale i dobrowolnie opuścił miejsce dotychczasowego pobytu w przedmiotowym lokalu w znaczeniu art. 35 u.e.l. nie dopełniając obowiązku wymeldowania się. Wskazać należy, że ustalenia powyższe winny były zostać poczynione zgodnie z przepisami prawa procesowego, w tym przede wszystkim zgodnie z wynikającą z art. 7 k.p.a. zasadą prawdy obiektywnej, w świetle której organ orzekający winien podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia oraz załatwienia sprawy. W tym też celu, zgodnie z wymogami określonymi w treści art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a., organ obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W myśl art. 107 § 1 i § 3 k.p.a., decyzja organu powinna zawierać powołanie podstawy prawnej oraz uzasadnienie faktyczne i prawne. Odnosząc wskazane reguły procesowe do rozpatrywanej sprawy Sąd stwierdził, że organ pierwszej instancji na podstawie posiadanej wówczas wiedzy zebrał materiał dowodowy, który jednakże nie został w całości prawidłowo oceniony przez organy obu instancji w granicach prawem przewidzianej swobody. Opierając się bowiem na zeznaniach licznych świadków i dołączonym do akt sprawy postanowieniu Sądu Okręgowego we W. - Wydziału XIII Cywilnego Rodzinnego z dnia 28 września 2015 r. (sygn. akt [...]) o odmowie nadania klauzuli wykonalności prawomocnemu wyrokowi Sądu Okręgowego we W. z dnia 3 listopada 2014 r. w punkcie V dotyczącym określenia sposobu korzystania z lokalu przy ul. [...] we W., wadliwie przyjęto stanowisko, że w sprawie na dzień wydania rozstrzygnięcia brak było faktycznych i prawnych przeszkód do podjęcia decyzji o wymeldowaniu skarżącego z miejsca pobytu stałego, bowiem skarżący – jak wskazał organ odwoławczy – wprawdzie podjął działania w celu powrotu do miejsca stałego zameldowania, jednak do momentu wydania decyzji administracyjnej działania te nie doprowadziły do jego powrotu do przedmiotowego lokalu. Z powyższym stanowiskiem trudno się zgodzić. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika bowiem, że skarżący opuścił 5 marca 2015 r. wskazany lokal mieszkalny na okres trzech miesięcy z powodu konfliktów rodzinnych, o czym poinformował byłą żonę. Z mieszkania zabrał tylko osobiste rzeczy. W maju 2015 r. chciał się wprowadzić ponownie, ale okazało się to niemożliwe z uwagi na wymianę zamków w drzwiach. W celu udostępnienia pokoju do korzystania zgodnie z wyrokiem rozwodowym wystąpił do komornika z egzekucją komorniczą. Powyższe okoliczności nie świadczą, że mieliśmy do czynienia z zamiarem przeniesienia przez skarżącego centrum życiowego poza miejsce dotychczasowego zameldowania. Pomimo trzymiesięcznej nieobecności w przedmiotowym lokalu mieszkalnym skarżący nadal posiadał tam swoje rzeczy i co istotne nie zerwał psychicznych więzi z miejscem pobytu stałego, gdyż nie założył żadnego nowego ośrodka swojej egzystencji. Co istotne, podjął działania mające na celu nadanie klauzuli wykonalności co do punktu V wyroku rozwodowego, tj. dotyczącego określenia sposobu korzystania z przedmiotowego lokalu, które doprowadziły do wydania w dniu 2 grudnia 2015 r. przez Sąd Apelacyjny we W. postanowienia. Następnie skarżący wszczął postępowanie egzekucyjne w kwestii wprowadzenia go do lokalu, co nastąpiło w dniu 7 czerwca 2016 r. (protokół sygn. akt [...] - k.16 akt sądowych). Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela pogląd prawny wyrażony w uzasadnieniu wyroku WSA w Gdańsku z dnia 5 lutego 2015 r. (sygn. akt III SA/Gd 945/14 oraz podtrzymany w wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 10 maja 2016 r. sygn. akt II SA/Wr 170/16), że dobrowolność musi wynikać z woli danej osoby, a nie z działania innych osób. W orzecznictwie często uznaje się co prawda, że za dobrowolne opuszczenie lokalu uznać należy także sytuację, w której osoba zameldowana została usunięta przez dysponenta lokalu lub do tego zmuszona, a nie skorzystała w ciągu roku z możliwości wniesienia powództwa do sądu cywilnego o przywrócenie naruszonego posiadania. Jest to pogląd dominujący, jednak nie jedyny. Schematyczne stosowanie takiej kwalifikacji budzi bowiem wiele wątpliwości. Zadaniem organów jest bowiem - przede wszystkim - wszechstronnie wyjaśnienie, czy osoba zamierza dobrowolnie opuścić lokal i czy podejmowane przez nią działania wskazują na to, że nie pogodziła się z faktem konieczności opuszczenia lokalu. W tym kontekście każdą sprawę dotycząca wymeldowania należy rozstrzygać rozważając jej konkretne okoliczności. Jeżeli zatem z okoliczności sprawy wynika, że pomimo niezłożenia pozwu osoba chce powrócić do lokalu, fakt ten nie może być pominięty w postępowaniu jako nieistotny li tylko z powodu niewyczerpania dostępnych osobie środków prawnych w celu ochrony jej naruszonego posiadania. Kierując się tym zapatrywaniem zgodzić się należy z zarzutem skarżącego, że organy błędnie oceniły działania podejmowane przez niego w celu powrotu do mieszkania, w tym zwłaszcza próby dostania się po trzymiesięcznej nieobecności do mieszkania, zainicjowaną przez niego interwencję policji, wezwanie byłej żony do dobrowolnego udostępnienia lokalu czy też złożenie wniosku o nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności wyrokowi orzekającemu o rozwodzie, aż wreszcie wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Brak skuteczności – jak to wskazał organ drugiej instancji - podejmowanych działań zmierzających do fizycznego powrotu do uprzednio zamieszkiwanego lokalu nie może przekreślić obiektywnego faktu niepogodzenia się z obecną sytuacją i czynienia szeregu starań zmierzających do przywrócenia poprzedniego stanu faktycznego. Zwrócić jeszcze należy uwagę, że słusznie Wojewoda wskazuje, odnosząc się do podnoszonej przez odwołującego kwestii wyrażanej przez niego woli i zamiaru przebywania w przedmiotowej nieruchomości, że przez "zamiar" należy rozumieć nie tylko wolę wewnętrzną, ale również wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności oraz że dla oceny zamiaru najistotniejsze znaczenie ma zatem to, czy okoliczności faktyczne potwierdzają wolę osoby, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Błędnie jednak dalej wiąże organ zamiar powrotu do miejsca stałego zameldowania z możliwością jego realizacji, powołując się przy tym na zeznania wnioskodawczyni i sytuację konfliktową między stronami. Ponownie rozpoznając sprawę organ pierwszej instancji zobowiązany będzie do uwzględnienia w swoich rozważaniach powyższej oceny prawnej dobrowolności opuszczenia przez skarżącego lokalu mieszkalnego oraz jego zamiaru powrotu do miejsca stałego zameldowania. Z tych też względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. orzeczono jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. W punkcie drugim orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800) oraz § 2 ust. 3 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193).