II SA/Wr 366/05

Wiesław Jakubiec – referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. i M. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi D., M., M., i J.W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ostatecznym postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. uchylającym postanowienie Burmistrza Gminy T. i umarzającym postępowanie w przedmiocie zawiadomienia przez skarżących, że właściwym do rozpatrzenia zażalenia z dnia [...] nie jest Wojewoda D. lecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W dniu 20 października 2008 r. wnioskodawcy złożyli na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie im prawa pomocy w zakresie zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie adwokata wskazując w uzasadnieniu, że łączny ich dochód wynosi 2.195 zł, z czego od 2000 roku ok. 1000 zł miesięcznie wydają na korespondencję z Sądem. W piśmie złożonym w dniu 8 stycznia 2009 r. wnioskodawczyni oświadczyła, że na energię elektryczną wydatkują 100-200 zł, a z leków kupują tylko te niezbędne do ratowania życia (100 zł). Dodała, że nie stać ich na żadne opłaty sądowe, bowiem na dotychczasowe koszty postępowań ich syn dla nich musiał zaciągnąć kredyt w wysokości 20.000 zł. Prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym - zwanej dalej u.p.s.a. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.)). Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem Sądu wnioskodawcy nie wykazali bowiem, że konieczność poniesienia przez nich jedynego na obecnym etapie postępowania kosztu sądowego (wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł) mogłoby spowodować uszczerbek w ich koniecznym utrzymaniu. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być sporządzony w sposób rzetelny, powinny znaleźć się w nim wszelkie informacje niezbędne do oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy i okoliczności te -na żądanie Sądu- winny być należycie udokumentowane (art. 255 u.p.s.a.). W ocenie Sądu wnioskodawcy nie wyjaśnili i nie udokumentowali kilku istotnych okoliczności, które mogą kształtować ich sytuację finansową np. nie udokumentowali wysokości wydatków (m.in. wyżej wymienionych) swojej rodziny; nie wykazali wskazywanego we wniosku faktu swojego zadłużenia i jego wysokości; nie udowodnili również dlaczego nie mogą sfinansować przedmiotowego opłat sądowych ze źródła, z którego czerpali (i czerpią) środki na pokrycie kosztów w tym i w innych postępowaniach; nie udokumentowali, iż w ciągu miesiąca na postępowania przed Sądem wydatkują kwotę 1000 zł (jest to tym bardziej niewiarygodne, iż w każdej ze spraw zainicjowanej przed Sądem żądają zwolnienia z kosztów sądowych i tylko okazjonalnie uiszczają opłaty sądowe, i to w wysokości nie wyższej niż 50 zł). Przyznanie prawa pomocy, to w istocie "kredytowanie" kosztów postępowania z budżetu Państwa (czyli jest to dodatkowe obciążenie innych obywateli) i dlatego winno być udzielane wyjątkowo. W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Do oceny możliwości uiszczenia przez skarżących kosztów sądowych nie jest istotne źródło, z którego czerpią oni środki na koszty swego utrzymania i z którego dotychczas pokrywali koszty sądowe (może to być m.in. wsparcie finansowe najbliższej rodziny czy pożyczka od osób trzecich). Istotny jest również fakt, iż syn i córka skarżących są osobami współskarżącymi, na których solidarnie z wnioskodawcami ciąży obowiązek ponoszenia kosztów sądowych. Pamiętać należy, że uiszczenie kosztów sądowych przez jednego ze skarżących zwolni z tego obowiązku pozostałych. Z treści wniosku wynika, iż skarżący nie mają nikogo na utrzymaniu, uzyskiwany przez nich dochód miesięczny netto wynosi 2.195 zł, a jedyne wskazywane stałe wydatki: opłata za energię elektryczną i leki to koszt ok. 200-300 zł. W ocenie Sądu osiągane przez wnioskodawców ich miesięczne dochody są wystarczające aby sfinansować zarówno ww. wydatki, jak i należne w sprawie opłaty sądowe. Ustosunkowując się do wniosku o ustanowienie adwokata wskazać należy, iż w orzecznictwie podkreśla się, iż ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, bowiem sąd ten obowiązany jest czuwać nad tym by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 u.p.s.a.). Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez wnioskodawców zarzutów czy braku ich zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżący nie mają obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu) akt organu będące przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez Sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem. Na marginesie wskazać należy, iż Naczelny Sąd Administracyjny oceniając w wielu sprawach sytuację skarżących (zob. sygn. akt II OZ 562/08, II OZ 635/08, II OZ 583/08) uznawał, iż ich sytuacja materialna nie uzasadnia zastosowania wobec nich instytucji prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 u.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.