II SA/Wr 465/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia NSA Halina Kremis po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. i M. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D.i M.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nakazania usunięcia odpadu w postaci wraku autobusu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy W odpowiedzi na wezwanie o uzupełnienie braku skargi poprzez uiszczenie wpisu sądowego w wysokości 200 zł, skarżący złożyli na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie im prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych wskazując w uzasadnieniu, że łączny ich dochód wynosi 2.195 zł, z czego od 2000 roku ok. 1000 zł miesięcznie wydają na korespondencję z Sądem. W piśmie złożonym w dniu 3 listopada 2008 r. skarżąca oświadczyła, iż na energię elektryczną wydatkują 100-200 zł, na gaz z butli- 40 zł, a leki kupują w przypadkach zagrożenia życia (100 zł). Dodała, iż nie stać ich na żadne opłaty sądowe, bowiem na dotychczasowe koszty postępowań zaciągnęli już kredyt w wysokości 20.000 zł. Postanowieniem z dnia 6 listopada 2008r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówił przyznania skarżącym prawa pomocy. Od tego postanowienia skarżący wnieśli sprzeciw. W wyniku wniesionego sprzeciwu, postanowienie referendarza sądowego straciło swoją moc. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje – stosownie do § 2 art. 245 powołanej wyżej ustawy procesowej – zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje – na podstawie § 3 tego samego artykułu – zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać – zgodnie z przepisem art. 245 § 4 u.p.p.s.a., na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast z uregulowania sformułowanego w art. 246 § 1 pkt. 1) i 2) u.p.p.s.a. wynika, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Zarówno z treści cytowanych powyżej przepisów prawa, jak i z dotychczasowego orzecznictwa dotyczącego zagadnienia kosztów postępowania wynika jednoznacznie, że zasadą jest obciążanie strony domagającej się prowadzenia postępowania sądowego w jej sprawie kosztami tego postępowania. Z przytoczonych wyżej przesłanek przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym wynika, że mogą ubiegać się o zwolnienie od kosztów osoby niezdolne ze względu na swój stan majątkowy pokryć te koszty samodzielnie, bądź niezdolne do ich uiszczenia w całości. Odmowa uwzględnienia wniosku skarżących w rozpoznawanej sprawie jest następstwem nie wykazania należycie przez wnioskodawców spełniania przesłanki do przyznania prawa pomocy. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być sporządzony w sposób rzetelny, powinny znaleźć się w nim wszelkie informacje niezbędne do oceny sytuacji majątkowej wnioskodawców. Przyznanie prawa pomocy jest bowiem wyjątkiem od ogólnej zasady wyrażonej w art. 214 u.p.s.a. i stanowi "kredytowanie" kosztów sądowych z budżetu Państwa. W ocenie Sadu, skarżący nie udokumentowali zarówno wysokości dochodów jak i wydatków swojej rodziny; nie wykazali wskazywanego we wniosku faktu swojego zadłużenia i jego wysokości; nie udowodnili również dlaczego nie mogą sfinansować przedmiotowego wpisu od skargi ze źródła, z którego czerpią środki na pokrycie kosztów w innych postępowaniach; nie udokumentowali, też w żaden sposób, iż w ciągu miesiąca na postępowania przed Sądem wydatkują kwotę 1000 zł. Nadto z treści wniosku nie wynika też, aby skarżący posiadali aktualnie inne osoby na swoim utrzymaniu. Warto podkreślić, że uzyskiwany przez nich dochód miesięczny netto wynosi 2.195 zł, a wskazywane stałe wydatki ( których wysokości skarżący również nie udokumentowali) wynoszą według ich wyliczeń ok. 240 zł. Zauważyć należy, iż aktualnie skarżący nie są zobowiązani do ponoszenia żadnych innych kosztów sądowych oprócz przedmiotowego wpisu w wysokości 200 zł. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Taka zaś wyjątkowa sytuacja, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w jakiejkolwiek części, nie ma miejsca w przypadku skarżących. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Do oceny możliwości uiszczenia przez skarżącą kosztów postępowania nie jest istotne źródło, z którego czerpie ona środki na koszty swego utrzymania i z którego dotychczas pokrywała koszty sądowe w innych sprawach (może to być m.in. wsparcie finansowe najbliższej rodziny np. syna czy pożyczka od osób trzecich). Marginalnie dodać tylko należy, iż Naczelny Sąd Administracyjny oceniając w wielu sprawach sytuację skarżących (zob. sygn. akt II OZ 562/08, II OZ 635/08, II OZ 583/08) podobnie uznawał, iż ich sytuacja materialna nie uzasadnia zastosowania wobec nich instytucji prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 245 § 1 i 2 u.p.p.s.a w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.