III SA/Wr 183/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Józef Kremis (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska Asesor WSA Olga Białek Protokolant Renata Sawińska po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 23 października 2008 r. sprawy ze skargi J.R. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu - adw. B. K. kwotę 292,80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa i 80/100) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej i 17 zł (siedemnaście złotych) tytułem zwrotu poniesionych wydatków. Decyzją Prezydenta W. z dnia [...] (Nr [...]) orzeczono o wymeldowaniu J. R. z miejsca pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] we W. W odwołaniu od tej decyzji wymeldowany podniósł, że nie opuścił miejsca pobytu dobrowolnie, lecz w wyniku prowokacji K. W. R. Wojewoda [...], decyzją z dnia [...] (Nr [....]), wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwanej dalej w skrócie "k.p.a.") i art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm., zwanej dalej w skrócie "u.e.l.d.o.") - po rozpatrzeniu odwołania J. R. - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że stosownie do dyspozycji art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o. organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Postępowanie w sprawie wymeldowania J. R. z miejsca pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] we W. w trybie określonym w art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o. zostało wszczęte na wniosek K. W.-R. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego organ pierwszej instancji ustalił, że zgodnie z przydziałem lokalu mieszkalnego Nr [...], wydanym przez Spółdzielnię Mieszkaniową "A" we W. w dniu [...], spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu przy ul. [...]we W. przysługuje K. W.-R., która wniosła o wymeldowanie męża w związku z jego niezamieszkiwaniem w tym lokalu. W swoich zeznaniach wnioskodawczyni podtrzymała żądanie wymeldowania męża i wyjaśniła, że J. R. dobrowolnie opuścił jej mieszkanie w [...], zabierając ze sobą większość swoich rzeczy. Dodała, że mąż mieszka wraz ze swoimi rodzicami przy ul. [...] we W. Natomiast J. R. w swoich zeznaniach oświadczył, że lokalu zameldowania nie opuścił, mimo że faktycznie przebywa w nim rzadziej ze względu na zaistniały konflikt rodzinny. Dodał, że w czasie trwania konfliktu żona wymieniła zamki w drzwiach, jednak w wyniku interwencji policji dysponuje kluczami do mieszkania i posiada swobodny do niego dostęp. Z jego zeznań wynika także, że obecnie ma zamiar stale zamieszkiwać w tym lokalu. Pismem z [...] Komisariat Policji [...] poinformował organ pierwszej instancji, że w wyniku wymiany zamków w drzwiach w lokalu przy ul. [...] we W. przez K. W.-R., J. R. przebywa w tym lokalu sporadycznie od [...]. Po zapoznaniu się z zebranym w sprawie materiałem dowodowym J. R. wyjaśnił, że żona nadal utrudnia mu przebywanie w lokalu zameldowania, a fakt ten zmusza go do zamieszkiwania z rodzicami przy ul. [...] we W. Oświadczył również, że nie podejmował działań prawnych zmierzających do umożliwienia mu zamieszkiwania w spornym lokalu. Przy tak ustalonym stanie faktycznym Prezydent W. orzekł o wymeldowaniu J.R. z miejsca pobytu stałego, uznając, że spełnione zostały przesłanki wymeldowania określone w art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o. Zdaniem organu odwoławczego, w postępowaniu pierwszoinstancyjnym prawidłowo ustalono, że J. R. nie mieszka w lokalu przy ul. [...] we W. Wprawdzie w odwołaniu zakwestionował on twierdzenie o dobrowolnym opuszczeniu lokalu, to jednak z akt sprawy nie wynika, by odwołujący się opuścił mieszkanie wskutek bezprawnych działań wnioskodawczyni. Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, do wykazania niedobrowolnego charakteru opuszczenia miejsca pobytu stałego wymagane jest podjęcie przewidzianych prawem działań prowadzących do uzyskania rozstrzygnięcia organu państwa, w szczególności wyroku przywracającego posiadanie lokalu lub orzeczenia potwierdzającego fakt zmuszania do opuszczenia lokalu. W toczącym się postępowaniu nie stwierdzono, aby takie orzeczenia zostały wydane. Brak skutecznych działań strony zmierzających do wykazania zmuszenia do opuszczenia lokalu należy zatem uznać za równoznaczny z dobrowolnym jego opuszczeniem. W myśl art. 15 ust. 1 u.e.l.d.o., osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego na okres trwający ponad 2 miesiące, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. J. R., mimo opuszczenia lokalu przy ul. [...] we W., nie dopełnił ustawowego obowiązku, zasadne zatem stało się orzeczenie o jego wymeldowaniu decyzją administracyjną wydaną na podstawie art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o. W obszernej skardze na ostateczną decyzję Wojewody [...] J. R. podkreślił, że nie zgadza się z orzeczeniami wydanymi w toku postępowania administracyjnego. Skarżący podniósł przede wszystkim, że nie opuścił lokalu dobrowolnie, jak to przyjęły organy wydające decyzje, lecz opuścił zajmowane z żoną mieszkanie ze względu na narastające konflikty rodzinne. Zdaniem skarżącego, organy nie wzięły pod uwagę okoliczności, że zgłaszał w kompetentnych jednostkach okoliczność utrudniania mu zamieszkiwania przez żonę, co zostało w toku postępowania administracyjnego zignorowane, a co winno mieć swoje odzwierciedlenie w aktach sprawy. Nadto żona wielokrotnie zmieniała zamki w drzwiach wejściowych do lokalu, co ewidentnie zmierzało do pozbawienia skarżącego swobodnego dostępu do mieszkania. Sam fakt, że skarżący sporadycznie przebywa w lokalu przy ul. [...], nie daje podstaw do konkluzji, że J. R. tam nie mieszka. Według skarżącego, przy rozpatrywaniu tej sprawy należałoby rozważyć przyznanie mu lokalu socjalnego, w przeciwnym bowiem wypadku skarżący stanie się osobą bezdomną. J. R. podniósł również, że korespondencja przychodząca na adres spornego lokalu nie była mu przekazywana, o awizach zaś nie był informowany. W piśmie procesowym z dnia [...] skarżący, działając przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu, wniósł o uchylenie skarżonej decyzji, podnosząc argumenty zbieżne z podniesionymi wcześniej w skardze. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zarzuty ujęte w skardze i mające je wesprzeć argumenty nie mogą podważyć zaskarżonego rozstrzygnięcia. Stan faktyczny - niewadliwie ustalony przez organy administracji prowadzące postępowanie w sprawie wymeldowania J. R. z miejsca pobytu stałego - mieści się w zakresie obowiązywania art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o. Według tego przepisu, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Z materiału dowodowego znajdującego się w aktach administracyjnych wynika, że skarżący w [...] wyprowadził się ze spornego lokalu, w którym uprzednio zamieszkiwał z żoną i córką. Ponieważ skarżący nie dopełnił ustawowego obowiązku wymeldowania się z dotychczasowego miejsca pobytu stałego, organy administracji publicznej zobowiązane były rozpoznać wniosek K. W.- R. o wymeldowanie J. R. Przeprowadzone przez organ pierwszej instancji postępowanie dowodowe potwierdziło, że skarżący od kilku lat nie mieszka w spornym lokalu. Okoliczność tę przyznaje także sam skarżący, tłumacząc jedynie, że rzadkie przebywanie pod wskazanym adresem wynika z konfliktu rodzinnego i wymiany przez jego żonę zamków w drzwiach, choć - jak twierdzi - nie miał zamiaru opuszczenia lokalu. Oceniając ustalony stan faktyczny, organy meldunkowe nie naruszyły - sformułowanej w art. 80 k.p.a. - zasady swobodnej oceny dowodów, gdy przyjęły, że skarżący wyprowadził się z lokalu przy ul. [...] i nie zamieszkuje w nim od [...]. Już sam fakt tak długotrwałego zamieszkiwania i koncentrowania interesów życiowych poza wymienionym lokalem, ze sporadycznym tylko przebywaniem w spornym mieszkaniu, stwarzał organom dostateczne podstawy do zastosowania dyspozycji art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o. Trzeba przy tym zauważyć, że organy administracji publicznej, powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, trafnie wywiodły, że konflikt rodzinny, który - jak podnosi skarżący - zmusił go do opuszczenia dotychczasowego mieszkania położonego przy ul. [...] we W., nie może być uznany za niedobrowolne opuszczenie lokalu w sytuacji, gdy skarżący nie podjął działań prawnych zmierzających do przywrócenia mu współposiadania spornego lokalu. W takim wypadku samo jedynie wyrażenie woli dalszego zamieszkiwania w opuszczonym przez skarżącego lokalu, bez jednoczesnego zobiektywizowania tej woli i przejawienia jej przez wykorzystanie instytucji prawnych umożliwiających dopuszczenie do współposiadania lokalu, nie jest okolicznością wystarczającą do uznania, że w rozpoznawanym przypadku nie doszło do dobrowolnego opuszczenia lokalu. Za równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu należy bowiem uznać sytuację, w której dysponent lokalu, poprzez działania utrudniające lub wręcz uniemożliwiające zamieszkiwania osobie w nim zameldowanej, doprowadził do wyprowadzenia się tej osoby z lokalu, jednakże osoba ta nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne (por. wyroki NSA z 25 października 2005 r., II OSK 127/05 i z 13 września 2006 r., II OSK 1069/05). Legalności zaskarżonych decyzji nie mogą podważyć zarzuty skarżącego o pozbawieniu go prawa do mieszkania i o konieczności przyznania mu lokalu socjalnego. Trzeba podkreślić, że postępowanie administracyjne w sprawie zameldowania lub wymeldowania nie rozstrzyga o prawie do mieszkania, służy ono bowiem ewidencji ludności, która polega m. in. na rejestracji danych o miejscu pobytu osób na terenie kraju (art. 1 ust. 2 u.e.l.d.o.). Odrębną, nienależącą do sfery postępowania administracyjnego, kwestią pozostaje sprawa lokalu socjalnego, o którym wspomina skarżący. Orzekanie o prawie do takiego lokalu nie należy również do właściwości sądów administracyjnych. Skoro wszczęte skargą J. R. postępowanie sądowe nie dało podstaw do postawienia organom meldunkowym skutecznego zarzutu naruszenia prawa według art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało - stosownie do dyspozycji art. 151 tej ustawy - orzec, jak w punkcie I sentencji. Orzeczenie zawarte w punkcie II sentencji znajduje podstawę prawną w art. 250 przywołanej wcześniej ustawy w związku z § 19 i § 18 pkt lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie orz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).