III SA/Wr 184/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anetta Chołuj, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Borońska, Asesor WSA Anna Kuczyńska-Szczytkowska (sprawozdawca), , Protokolant Starszy specjalista Katarzyna Dziok, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 7 sierpnia 2025 r. sprawy ze skargi W. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 lutego 2025 r. nr UP-125/2025 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę w całości. W dniu 5 lipca 2024 r. wpłynął do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS, organ) wniosek W. R. (dalej: skarżacy) o umorzenie w całości zadłużenia wobec ZUS, w którym powołał się na pogorszenie sytuacji zdrowotnej i materialnej. Decyzją z dnia 8 października 2024 r. (nr 2082/2024) organ – w punkcie 1 – działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497 z późn. zm., dalej jako: "u.s.u.s.") odmówił umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 1.483.298,29 zł z tytułu składek za okres od listopada 1996 r. do grudnia 1998 r.; w punkcie 2, działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 3a oraz art. 32 u.s.u.s., a także § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej jako: "rozporządzenie") odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 9.240,30 zł z tytułu składek za luty i marzec 1998 r., za okres od września 1998 r. do grudnia 1998 r.; z kolei w punkcie 3, działając na podstawie art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 z późn. zm., dalej jako: "ustawa zmieniająca"), odmówił umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 1.483.298,29 zł z tytułu składek za okres od listopada 1996 r. do grudnia 1998 r. W decyzji tej ZUS w pierwszej kolejności dokonał ustaleń i oceny z punktu widzenia przesłanek prowadzących do przedawnienia. Szczegółowo omówił to zagadnienie i stwierdził, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Na skutek wniosku zobowiązanego o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ, zaskarżoną decyzją z 21 lutego 2024 r. (nr UP-125/2025) utrzymał w mocy ww. decyzję. W uzasadnieniu decyzji ZUS wskazał, że ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej wynika, że skarżący jest kawalerem, nie pracuje zarobkowo, pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 10.620 zł brutto, tj. 6.364 zł netto, nie pobiera dochodów z innych źródeł, nie pobiera zasiłków, świadczeń z Urzędu Pracy, nie korzysta z pomocy społecznej i z innych form pomocy, stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem oszacował na kwotę 3.200 zł, co stanowi wysokość opłaty za czynsz, ponosi wydatki związane z leczeniem w wysokości 1.637 zł miesięcznie, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, nie posiada innych zobowiązań pieniężnych, nie posiada nieruchomości, praw majątkowych, maszyn, urządzeń, środków transportu, innych składników mienia ruchomego, wierzytelności. Wskazał, że nie ma możliwości poprawy sytuacji materialnej, jest osobą schorowaną posiadającą na stałe pierwszą grupę niepełnosprawności, [...] i wymagającą codziennej [...]. Nie ma możliwości wykonywania jakichkolwiek prac zarobkowych i wymaga pomocy innych osób przy codziennej egzystencji i funkcjonowaniu. Skarżący przedstawił swój stan zdrowia w 41 załącznikach dokumentacji medycznej z okresu od lipca 2013 r. do czerwca 2024 r. Podkreślił, że w czerwcu 2002 r. prowadzona przez niego firma ogłosiła upadłość i z tego tytułu powstały zobowiązania, które obecnie są dochodzone. Zobowiązania wobec ZUS były zabezpieczone poprzez wpis w księgach wieczystych na posiadanym przez niego mieszkaniu. Mieszkanie to zostało sprzedane, a zobowiązanie wobec ZUS nie zostało pokryte. Obecnie nie jest prowadzone wobec niego postępowanie o upadłości konsumenckiej z uwagi na brak środków finansowych i zły stan zdrowia. ZUS wskazał, że w celu rozpatrzenia sprawy skorzystał z danych wygenerowanych z systemu informatycznego oraz rejestrów centralnych: z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Bazy Danych Ksiąg Wieczystych. Na tej podstawie ustalił, że 30 czerwca 2002 r. skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 10.950,76 zł brutto, z którego dokonywane są potrącenia w kwocie 2.655,17 zł przekazywane do depozytu, do wypłaty pozostaje kwota 6.364,73 zł netto miesięcznie. Skarżący jest wspólnikiem posiadającym [...] o łącznej wartości [...] zł oraz Prezesem Zarządu i prokurentem w E. sp. z o.o. – wznowienie wykonywania działalności nastąpiło 1 lutego 2025 r. Skarżący jest współwłaścicielem [...] części nieruchomości gruntowej o powierzchni [...] ha, na której położony jest budynek mieszkalny o kubaturze [...] m3 w miejscowości Z. przy ul. [...]. Nie posiada majątku ruchomego. W dalszej kolejności ZUS dokonał analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w oparciu o przesłanki z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i wskazał, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych. Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s. zachodzi - postanowieniem z 28 czerwca 2002 r. Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Fabryczna Wydział VIII Gospodarczy do spraw Upadłościowo-Układowych ogłosił upadłość skarżącego; 20 stycznia 2003 r. Syndyk masy upadłościowej dokonał sprzedaży z wolnej ręki lokalu mieszkalnego będącego własnością skarżącego położonego we W., przy ul. [...]; 19 stycznia 2005 r. Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Fabrycznej wydał postanowienie o umorzeniu postępowania upadłościowego wobec dłużnika. Nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, jednak pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 10.950,76 zł brutto, tj. 9.019,90 zł netto przed potrąceniami; jest wspólnikiem posiadającym [...] o łącznej wartości [...] zł oraz Prezesem Zarządu w "E." Sp. z o.o.; jest współwłaścicielem nieruchomości gruntowej. Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4 u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość należności z tytułu składek, o których umorzenie wnosi skarżący przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z 5 tycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r., poz. 67) wysokość kosztów upomnienia wynosi 16 zł. Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4b u.s.u.s. zachodzi - postanowieniem z 19 stycznia 2005 r. sygn. akt VIII U 314/01 Sąd Rejonowy dla Wrocławia - Fabryczna, Wydział VIII Gospodarczy do spraw Upadłościowo - Układowych umorzył postępowanie upadłościowe W. R. A. we W. (postanowienie jest prawomocne od 11 kwietnia 2005 r.), wobec braku środków pieniężnych na pokrycie kosztów postępowania oraz spłaty zobowiązania z masy upadłego; nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym. Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4c u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe. Przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. zachodzi - postanowieniem z 3 października 2008 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego we Wrocławiu, umorzył prowadzone postępowanie egzekucyjne z uwagi na brak możliwości zastosowania środków egzekucyjnych przewidzianych przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym, jak również przypuszczenie, że egzekucja należności nie będzie mogła być zaspokojona ze względu na brak majątku zobowiązanego oraz, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, gdyż wobec zadłużenia na koncie skarżącego jest prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora ZUS Oddziału we Wrocławiu. ZUS zaznaczył, że zaistnienie którejkolwiek z przesłanek całkowitej nieściągalności daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Stwierdzenie zaistnienia przesłanki otwiera możliwość rozważenia przez ZUS zasadności żądania osoby wnioskującej o przedmiotową ulgę. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności wyraża się w tym, że organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem uwzględnić lub odmówić jej uwzględnienia. Dokonując ponownej analizy zgromadzonej w sprawie dokumentacji ZUS przyznał prymat interesowi publicznemu nad słusznym interesem strony. ZUS podkreślił, że podstawowym obowiązkiem wszystkich płatników jest ponoszenie kosztów należności składkowych. Organ nie ma swobody w dysponowaniu należnością publicznoprawną, a składki na ubezpieczenia społeczne służą gromadzeniu środków na wypłaty różnego rodzaju świadczeń, w tym rent i emerytur. Pomimo wystąpienia w sprawie przesłanek całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4b i 5 u.s.u.s. mogących skutkować umorzeniem należności, ZUS postanowił - w ramach uznania administracyjnego oraz w kontekście zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego - odmówić umorzenia należności z tytułu składek. W dalszej kolejności ZUS podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w rozporządzeniu oraz w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Organ wskazał, że przesłanka wymieniona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma w sprawie zastosowania, ponieważ działalność gospodarcza nie jest już prowadzona. ZUS podkreślił, że decydując się na założenie działalności gospodarczej skarżący powinien być świadomy, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Wystąpienie przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Skarżący powołał się na swoje problemy zdrowotne. Poinformował, że w 2024 r. [...] w związku z zaawansowaną tzw. [...]. Rany po zabiegu nie goiły się prawidłowo i wymagał ciągłego leczenia szpitalnego. Z przedłożonej obszernej dokumentacji medycznej wynika, że skarżący cierpi na szereg schorzeń takich jak: [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...], chorobę [...],[...] oraz [...], jest [...] oraz [...]. Z przedłożonego do akt sprawy wyroku Sądu Rejonowego dla Wrocławia - Śródmieście z 27 października 2022 r. sygn. akt IV U 369/22 wynika, że zostało zmienione orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Dolnośląskim z 19 lutego 2022 r. oraz poprzedzające je orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o niepełnosprawności we Wrocławiu z 16 listopada 2021 r. w ten sposób, że skarżący został zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. ZUS w tym kontekście podkreślił, że stan zdrowia lub fakt pozostawania w stałym leczeniu nie jest samoistną przesłaną do umorzenia należności w oparciu o obowiązujące przepisy. Przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Natomiast w przypadku skarżącego przesłanka ta nie zachodzi. Skarżący dysponuje świadczeniem emerytalnym, które wypłacane jest niezależne od stanu zdrowia czy ewentualnego sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Powołana przesłanka odnosi się natomiast do niemożności uzyskiwania dochodu na skutek przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Skoro skarżący dysponuje dochodem w postaci pobieranej emerytury, którego wymagalność nie jest uzależniona od aktywności zawodowej zdeterminowanej stanem zdrowia, przesłanka umorzenia nie może zostać spełniona. W ocenie ZUS nie została również spełniona przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Skarżący podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jego aktualnym źródłem dochodu jest pobierane świadczenie emerytalne w kwocie 9.019,90 zł netto przed potrąceniami. Ze świadczenia dokonywane są potrącenia w kwocie 2.655,17 zł przekazywane do depozytu. W ocenie ZUS ewentualne przyłączenie się do postępowania egzekucyjnego nie zagrozi egzystencji skarżącego ze względu na ustawowe ograniczenia w egzekucji, które są wyrazem zasady ochrony dłużnika w procesie dochodzenia należności pieniężnych. Zatem pobierane przez skarżącego świadczenie emerytalne nie będzie mogło być przedmiotem zajęcia w całości, lecz jedynie do kwoty pozwalającej na zapewnienie minimum socjalnego, które nie jest progiem ubóstwa, lecz kategorią socjalną, mierzącą koszty utrzymania gospodarstw domowych, uwzględniającą podstawowe potrzeby bytowo-konsumpcyjne. ZUS podkreślił, że minimum socjalne wyznacza kwotę, która jest niezbędna gospodarstwu domowemu w celu zapewnienia odpowiednich warunków do odtworzenia sił życiowych i utrzymania więzi społecznych. Minimum socjalne ustalone 19 grudnia 2024 r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w III kwartale 2024 r. dla 1-osobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 1.823,78 zł. Aktualny dochód w gospodarstwie domowym wynosi 9.019,90 zł netto (dochód z tytułu pobieranego świadczenia emerytalnego przed potrąceniami). Kształtuje się on na poziomie znacznie wyższym od ustalonego minimum socjalnego. W niniejszej sprawie niewątpliwie nie można stwierdzić zaistnienia sytuacji ubóstwa. Organ wyjaśnił, że do oceny sytuacji finansowej gospodarstwa domowego dłużnika należy przyjąć dochód przed potrąceniami egzekucyjnymi, które są konsekwencją nieregulowania zobowiązań i nie są uwzględniane przez praktykę orzeczniczą w ocenie sytuacji dla potrzeb umorzenia zaległości publicznoprawnych. Stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem skarżący oszacował na kwotę 3.200 zł, co stanowi wysokość ponoszonej opłaty za czynsz. Skarżący ponosi także wydatki związane z leczeniem w kwocie 1.637 zł miesięcznie. W ocenie ZUS osiągany przez skarżącego dochód nawet po potrąceniach wystarcza na pokrycie wykazanych kosztów związanych z utrzymaniem. Organ podkreślił, że skarżący jest współwłaścicielem [...] części nieruchomości. Analizując aktualną sytuację finansową, należy wziąć pod uwagę posiadany przez skarżącego majątek. Majątek ten nie ma wpływu na wysokość uzyskiwanego w gospodarstwie domowym miesięcznego dochodu. Natomiast z uwagi na posiadany majątek nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności, a to z kolei nie wyklucza możliwości odzyskania należności w drodze postępowania egzekucyjnego. Instytucja umorzenia służy wsparciu osób w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi czy innymi, niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami, w sytuacji gdy status materialny trwale nie rokuje w kontekście spłaty zadłużenia. Umorzenie należności może być uzasadnione jedynie okolicznościami o charakterze obiektywnym, wyjątkowym i trwałym. W przedmiotowej sprawie takie okoliczności nie zachodzą. W skardze do Sądu skarżący zarzucił naruszenie: 1. art. 28 ust. 3 pkt 2, 4b i 5 u.s.u.s. poprzez ich błędną wykładnię a w konsekwencji bezzasadną odmowę zastosowania, a to poprzez przyjęcie, że ZUS może dowolnie odmówić umorzenia należności z tytułu składek, pomimo stwierdzenia zaistnienia przesłanek całkowitej nieściągalności określonych w tych przepisach; 2. art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez brak należytego wyjaśnienia i ustalenia stanu faktycznego sprawy, co doprowadziło do błędnego przyjęcia, że: nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.; skarżący nie wykazał zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego skarżącego; skarżący nie wykazał, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń; skarżący nie wykazał, że jego stan zdrowotny pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności; należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu; 3. naruszenie interesu prawnego skarżącego poprzez bezzasadną odmowę umorzenia należności z tytułu składek, pomimo że w świetle trudnej sytuacji życiowej skarżącego, w szczególności sytuacji zdrowotnej i materialnej, takie umorzenie należności byłoby ze wszech miar słuszne i uzasadnione. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez umorzenie należności z tytułu składek zgodnie z jego wnioskiem, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 8 października 2024 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. W piśmie z 10 lipca 2025 r. skarżący zawiadomił, że z uwagi na stan jego zdrowia nie jest w stanie uczestniczyć w rozprawie, na dowód czego przedłożył dokumentację medyczną. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.) lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Materialnoprawną podstawą umorzenia należności z tytułu składek jest powołany w decyzji art. 28 u.s.u.s. Wskazany przepis daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Jednocześnie na postawie art. 32 u.s.u.s. przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność składek, o której mowa w art. 28 ust. 2 tej ustawy zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2022 r. poz. 1520 oraz z 2023 r. poz. 825); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Ponadto, należności z tytułu składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, na zasadach określonych w cytowanym na wstępie rozporządzeniu. Przepis § 3 ust. 1 ww. aktu stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w następujących przypadkach: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Z przywołanych przepisów jednoznacznie wynika, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Ustawodawca pozostawiając organom uznanie w omawianej kwestii, wprowadził do systemu prawa administracyjnego swego rodzaju "luz decyzyjny", przejawiający się w możliwości (nie zaś konieczności) umorzenia tych należności. Jednak do uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia, dochodzi w tego rodzaju sprawach dopiero po ustaleniu zaistnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek. W sytuacji, gdy żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania tego rodzaju ulgi. Dopiero wykazanie istnienia którejś z wymienionych przesłanek otwiera organowi możliwość (a nie obowiązek) zastosowania tego rodzaju ulgi. W tym to bowiem momencie organ rozstrzygający sprawę korzysta z przypisanego mu uprawnienia do zastosowania uznania administracyjnego, nie musi, lecz może umorzyć takie należności (por. wyrok NSA z 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA). Sądowej kontroli legalności takiej decyzji podlega zaś prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. Kontrola ta dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę. W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa wyżej. Obowiązkiem Sądu jest dokonanie oceny, czy spełnione zostały przesłanki umorzenia. Natomiast o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, rozstrzyga organ administracji publicznej. W postępowaniu toczącym się wskutek złożenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, to przede wszystkim na stronie zgłaszającej powyższy wniosek spoczywa ciężar wykazania, że zachodzą przesłanki uzasadniające zgłoszone żądanie na podstawie art. 28 ust. 2 i 3a u.s.u.s. (patrz wyroki NSA: z dnia 13 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2132/11; z dnia 2 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 157/13; z dnia 13 marca 2014 r., sygn. II GSK 31/13), gdyż to stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie zaległości (por. wyrok NSA z dnia 14 marca 2012 r.; sygn. II GSK 149/11). Wynika to przede wszystkim z faktu, że umarzanie należności z tytułu składek jest wyjątkiem od zasady obowiązku ich opłacania. Na organie zaś, zgodnie z art. 80 k.p.a., spoczywa obowiązek dokonania oceny stanu faktycznego na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego. Oceniając zaskarżoną decyzję, stwierdzić należy, że ZUS prawidłowo zastosował ww. zasady postępowania. Wydanie decyzji w sprawie zostało poprzedzone analizą niezbędnego materiału dowodowego. ZUS dokonał ustaleń dotyczących sytuacji materialnej skarżącego, wziął pod uwagę: przedłożone do sprawy dokumenty, w szczególności oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości oraz dokumentację medyczną. Ponadto w celu kompleksowego rozpatrzenia sprawy, skorzystano również z danych wygenerowanych z rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów, Baz Danych Ksiąg Wieczystych. W sprawie prawidłowo przyjął organ wymagalność należności z tytułu składek objętych wnioskiem skarżącego. W tym zakresie, choć należności te dotyczą okresu: od listopada 1996 r. do grudnia 1998 r., prawidłowo wykazano, że do ich przedawnienia nie doszło, na co wpływ miało ogłoszenie upadłości skarżącego i późniejsze umorzenie postępowania upadłościowego, co nastąpiło postanowieniem z dnia 19 stycznia 2005 r., a które uprawomocniło się 11 kwietnia 2005 r. W tym samym roku wszczęto zresztą postępowanie egzekucyjne (doręczenie upomnienia nastąpiło w dniu 29 marca 2005 r., natomiast tytułu wykonawczego 5 maja 2005 r.), a po jego umorzeniu, co nastąpiło postanowieniem z dnia 3 października 2008 r., ponowne postępowanie egzekucyjne – trwające zresztą do dziś – wszczęto doręczając zobowiązanemu tytuły wykonawcze w dniu 23 marca 2011 r. W kontrolowanej sprawie organ ustalił, że zaistniały przesłanki całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4b i 5 u.s.u.s. W takim przypadku organ zobowiązany był rozważyć, czy zachodzą okoliczności, które pozwolą na umorzenie należności, czy też ustalony stan faktyczny uzasadnia niestosowanie omawianej instytucji. W tej sytuacji organ musi przedstawić powody, dla których odmówił umorzenia niespłaconych składek - mimo istnienia ustawowych przesłanek ku temu. Powody te winny odnosić się do okoliczności konkretnej sprawy i świadczyć o tym, że nie ma podstaw do potraktowania wnioskodawcy w sposób szczególny. Zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja wskazania te zawiera, a tym samym zarzut naruszenia art. 28 ust. 3 pkt 2, 4b i 5 u.s.u.s. okazał się nieusprawiedliwiony. Odmawiając umorzenia zaległych składek, mimo zaistnienia przesłanek całkowitej nieściągalności, organ zasadnie przyznał prymat interesowi publicznemu nad słusznym interesem strony. Podkreślił, że podstawowym obowiązkiem wszystkich płatników jest ponoszenie kosztów należności składkowych. ZUS nie ma swobody w dysponowaniu należnością publicznoprawną, a składki na ubezpieczenia społeczne służą gromadzeniu środków na wypłaty różnego rodzaju świadczeń, w tym rent i emerytur. Podkreślić trzeba, że umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem istnieje możliwość wyegzekwowania należności choćby w części, to negatywne rozstrzygnięcie zapadłe w tym przedmiocie nie może być uważane za dowolne (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 3 sierpnia 2022 r., sygn. akt III SA/Gl 382/22). Wskazać dodatkowo trzeba, że skarżący posiada majątek podlegający egzekucji, a także wysokie świadczenie emerytalne. Perspektywa nawet częściowej spłaty zadłużenia czyni egzekucję nie tylko realną, ale wręcz konieczną. ZUS prawidłowo ocenił, że nie zostały spełnione pozostałe przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W dalszej kolejności trzeba wskazać, że przedstawiona przez skarżącego w toku postępowania oraz na etapie skargi argumentacja nie wypełnia przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia, o czym prawidłowo rozstrzygnął organ w zaskarżonej decyzji. Należy podkreślić, że umorzenie zaległości w oparciu o regulacje wskazanego rozporządzenia zastrzeżone jest jedynie do sytuacji krytycznych, których zaistnienia skarżący w niniejszej sprawie nie wykazał. W sytuacji skarżącego nie mogła znaleźć zastosowania norma prawna wyrażona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z dnia 31 lipca 2003 r., przede wszystkim z tego powodu, że skarżący nie prowadzi już działalności gospodarczej. Poza tym nie wskazywał, że powstanie zadłużenia było wynikiem klęski żywiołowej lub innego zdarzenia. Zadłużenie powstało bowiem w związku z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą i brakiem uiszczenia przez niego w ustawowym terminie składek, do których był zobowiązany. Innymi słowy zadłużenie skarżącego powstało na skutek niewywiązywania się przez niego z ustawowego obowiązku. Podkreślenia Sądu wymaga, że skarżący podejmując działalność winien liczyć się z okolicznością, że prowadzenie działalności gospodarczej cechuje ryzyko, które bierze na siebie jako przedsiębiorca. Skarżący jako płatnik składek niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganych dochodów, powinien ponosić (i ponosi) odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek. Podobnie należało odnieść się do przesłanki wyrażonej w § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia, tj. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Wystąpienie tej przesłanki uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Niezbędne jest zatem wykazanie związku przyczynowego pomiędzy występującymi schorzeniami a niemożnością uzyskania dochodu pozwalającego na opłacenie zaległych należności składkowych. Podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek nie jest bowiem sam fakt zaistnienia choroby, a jedynie stan majątkowy będący efektem choroby. Z dowodów zgromadzonych w sprawie wynika, że skarżący ma problemy zdrowotne, jednak brak podstaw do przyjęcia, by uniemożliwiały one uzyskiwanie dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Natomiast skarżący dysponuje stałym źródłem dochodu w postaci pobieranego świadczenia emerytalnego. W przypadku gdy zobowiązany mimo istnienia choroby uzyskuje stałe dochody, wspomniana podstawa umorzenia nie ma zastosowania. Odnosząc się natomiast do przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia, wskazać należy, że w świetle tego przepisu, istotne jest dokonanie oceny, czy spłacenie należności pociągnęłoby dla skarżącego zbyt ciężkie skutki, gdyż pozbawiłoby go oraz jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jak wskazał NSA w wyroku z 21 listopada 2013 r., sygn. akt II GSK 1196/12, do takiej oceny niezbędna jest szczegółowa analiza sytuacji materialnej wnioskodawcy i jego rodziny (dochodów i wydatków), stanu zdrowia i wieku w kontekście możliwości podjęcia zatrudnienia i uzyskiwania z tego tytułu dochodów, a następnie wyciągnięcie wniosków, czy spłacenie zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie pozbawiłoby zobowiązanego oraz jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Również w uzasadnieniu wyroku z 25 sierpnia 2010 r., sygn. akt II GSK 724/09 NSA podkreślił, że zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia jest (...) zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, mając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone. Sąd nie dopatrzył się dowolności oceny przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Organ szczegółowo opisał, przeanalizował i omówił sytuację życiową i finansową skarżącego. Poddał analizie jego dochody, zestawił je z wydatkami, a następnie odniósł je do minimum socjalnego i stwierdził, że sytuacja nie zagraża bytowi skarżącego. Podkreślić trzeba, że na sytuację finansową skarżącego składają się nie tylko uzyskiwane dochody z tytułu emerytury, ale także posiadane składniki majątkowe. Skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości oraz posiada udziały w spółce, która wznowiła działalność z dniem 1 lutego 2025 r. Zauważyć też trzeba, że emerytura skarżącego (6.364 zł netto) znacznie przekracza kwotę minimum socjalnego, które III kwartale 2024 r. dla 1-osobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 1.823,78 zł. W niniejszej sprawie niewątpliwie nie można stwierdzić zaistnienia sytuacji ubóstwa. Zgodzić należy się z ZUS, że osiągany przez skarżącego dochód nawet po potrąceniach wystarcza na pokrycie wykazanych przez niego kosztów związanych z utrzymaniem. Organ podkreślił, że z uwagi na posiadany przez skarżącego majątek nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności, a to z kolei nie wyklucza możliwości odzyskania należności w drodze postępowania egzekucyjnego. W ocenie Sądu prawidłowo także rozważył organ możliwość zastosowania w sprawie art. 17 ustawy zmieniającej, stwierdzając, że nie wystąpił ważny interes zobowiązanego przemawiający za umorzenie należności z tytułu składek. Sąd podziela stanowisko ZUS, zgodnie z którym umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem istnieje możliwość wyegzekwowania należności choćby w części, a umorzenie zaległości przy braku przesłanki całkowitej nieściągalności jest zastrzeżone jedynie do sytuacji krytycznych, których zaistnienia strona skarżąca w niniejszej sprawie nie wykazała, to negatywne rozstrzygnięcie zapadłe w tym przedmiocie nie może być uważane za dowolne. Dlatego też podnoszone w skardze zarzuty naruszenia przez organ prawa poprzez uznanie, że skarżący nie spełnia wymogów do przyznania ulgi w spłacie zobowiązania wobec ZUS w postaci umorzenia należności, Sąd uznał za bezzasadne. W konsekwencji prawidłowo ZUS odmówił umorzenia należności. W tym stanie rzeczy także zarzuty dotyczące naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 2 oraz art. 80 k.p.a., okazały się nieuzasadnione. Wobec powyższego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.