III SA/Wr 308/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Borońska (sprawozdawca), Asesor WSA Bogumiła Kalinowska, Wojciech Śnieżyński, Protokolant specjalista Monika Tarasiewicz, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 21 września 2017 r. sprawy ze skargi M. M. – K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. – obecnie: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z egzekucji składnika majątku I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa – z Kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu – na rzecz adw. A. H. – H. tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu łączną kwotę [...] (słownie: [...] i [...]/100) złotych stanowiącą wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości [...] (słownie:[...]) złotych wraz z podatkiem VAT w kwocie [...] (słownie: [...] i [...]/100) złotych. Przedmiotem skargi M. M.-K. (dalej: skarżąca, zobowiązana) jest wskazane w komparycji wyroku postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. (dalej: organ, DIAS), odmawiające zwolnienia spod egzekucji składnika jej majątku. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] we W. (dalej: Dyrektor ZUS, organ egzekucyjny) jako organ egzekucyjny prowadzi wobec zobowiązanej postępowanie egzekucyjne, na podstawie w tytułów wykonawczych, obejmujących należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne a także na Fundusz Pracy i FGŚP ( w łącznej wysokości należności głównej [...] zł) za okres od marca do maja [...] r. Organ egzekucyjny wszczął postępowanie egzekucyjne w stosunku do zobowiązanej w dniu [...]r., poprzez zajęcie świadczenia rentowego. Zobowiązana w dniu [...]r. złożyła wniosek, w którym prosiła odstąpienie od zajęć i umorzenie długów z tych zajęć, ze względu na trudną sytuację rodzinną, zdrowotną i dochodową. Pismem z dnia [...]r., przesłanym w odpowiedzi na wezwanie organu do sprecyzowania wniosku poprzez uściślenie żądania, zobowiązana wskazała, że wnosi o zwolnienie spod egzekucji świadczenia rentowego, dołączając oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym. Postanowieniem z dnia [...]r. Dyrektor ZUS, powołując się na art. 13 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji )( Dz.U. z 2016 r., poz.599 ze zm.) – dalej: u.p.e.a. oraz wskazując na działanie w ramach uznania administracyjnego, odmówił zwolnienia z egzekucji składnika majątku w postaci świadczenia rentowego. Organ egzekucyjny ocenił, że przedstawiona przez zobowiązaną sytuacja materialna i rodzinna jest rzeczywiście trudna. Jest ona bowiem osobą samotną, w złym stanie zdrowia, choruje na cukrzycę i leczy się kardiologicznie. Jak ustalił organ egzekucyjny, zobowiązana prowadzi działalność gospodarczą od [...]r. i obecnie zatrudnia jednego pracownika. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynikało, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w [...]r. osiągnęła dochód w [...]zł, w [...]r. w wysokości [...]zł, w okresie [...]r. [...]zł. Wnioskodawczyni samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Pobiera świadczenie rentowe w wysokości [...]zł netto. Z ustaleń sprawy wynika, iż ze świadczenia dokonywane są potrącenia na kwotę [...]Przedmiotowe świadczenie zostało przyznane bezterminowo. Wydatki związane z utrzymaniem zostały określone: z tytułu miesięcznych opłat - [...] zł, opłaty eksploatacyjne - [...]zł., koszty związane z leczeniem - [...]zł. Jak wynika ze złożonego oświadczenia wnioskodawczyni posiada zobowiązania z tytułu zaciągniętego kredytu, który spłaca miesięcznie w kwocie [...]zł. Biorąc pod uwagę powyższe organ egzekucyjny konkludował, że miesięczne wydatki zobowiązanej przewyższają uzyskiwany przez nią dochód. Ponadto organ wskazał, że wskazany w oświadczeniu majątek firmowy opiewa na kwotę [...]zł., prywatny na kwotę [...]zł., zaś zobowiązania prywatne zobowiązanej na kwotę [...]zł. Wnioskodawczyni nie wskazała, by posiadała majątek nieruchomy, zaś jak wynika ze złożonego oświadczenia, jest ona właścicielem samochodu osobo marki[...]model [...], rok produkcji [...]. Wartość handlowa przedmiotowej ruchomości wg poczynionych ustaleń organu egzekucyjnego jest niska (kształtuje się w granicach [...]zł. do [...]zł.) Konto rozliczeniowe zobowiązanej wykazuje także zaległe, jednakże nie dochodzone na podstawie tytułów wykonawczych wskazanych w sentencji postanowienia Dyrektora ZUS, w łącznej wysokości należności głównej [...]zł. Mając powyższe na uwadze organ egzekucyjny stwierdził, ze zobowiązana wykazała ważny interes w zwolnieniu spod egzekucji zajętego świadczenia rentowego. Jednocześnie jednak organ egzekucyjny zwrócił uwagę, że zgodnie z orzecznictwem zobowiązany ubiegający się o zastosowanie wobec niego środka, o jakim mowa w art. 13 § 1 u.p.e.a. musi wskazać nie tylko na argumenty przemawiające za zwolnieniem spod egzekucji określonych składników majątkowych, ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych składników majątkowych – a to rozpoznawanej sprawie nie miało miejsca. Przepis art. 13 § 1 u.p.e.a. ma bowiem na celu ochronę zobowiązanego, jednak nie może prowadzić do bezskuteczności egzekucji. Wskazując wobec powyższego na brak innych dochodów i środków majątkowych zobowiązanej poza zajętym świadczeniem rentowym oraz brak pozytywnych rozstrzygnięć co do rozłożenia na raty zaległości ciążących na zobowiązanej, organ egzekucyjny uznał, że jedynie prowadzone obecnie powstepowanie egzekucyjne pozwala na uregulowanie należności z tytułu nieopłaconych składek, pozytywna dla wnioskodawczyni decyzja doprowadziłaby natomiast do uniknięcia właściwego celu postepowania egzekucyjnego. Postanowienie zostało doręczone Zobowiązanej w dniu [...]r. Zobowiązana, w dniu [...]r., wniosła do Dyrektora Izby Skarbowej we W. zażalenie na postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...]r. W piśmie tym wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia z uwagi na krzywdzące - jej zdaniem- uznanie, iż pomimo ubóstwa jest zmuszona przez organ do spłaty zaległości. Postanowieniem z dnia [...]r. DIAS utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Dyrektora ZUS. W uzasadnieniu postanowienia Dyrektor Izby Skarbowej we W. wskazał, iż w rozpatrywanej sprawie brak było podstaw do zakwestionowania rozstrzygnięcia wyrażonego w zaskarżonym postanowieniu. Zdaniem organu nie zachodziły w sprawie przesłanki do zastosowania ulgi, ze względu na niewykazanie przez zobowiązaną przesłanki ważnego interesu. Jak wskazano w uzasadnieniu postanowienia, przesłanka "ważnego interesu zobowiązanego" jest swoistą klauzulą generalną, której znaczenie należy rozpatrywać w kontekście okoliczności faktycznych konkretnej sprawy. O istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria, przy tym pojęcie ważnego interesu zobowiązanego jest na tyle pojemne, że pozwala objąć swym zakresem wszelkie okoliczności, mające wpływ na dokonanie prawnej kategoryzacji sytuacji zobowiązanego (wyrok Naczelny Sąd Administracyjny w W. z dnia [...]r., i akt III FSK 789/09; wyrok NSA z dnia [...] r" sygn. akt II FSK 489/10). Nie ulega wątpliwości, iż powołane powyżej przesłanki, warunkujące zwolnienie z egzekucji, muszą wystąpić kumulatywnie. Oznacza to, iż brak choćby jednej z nich wyklucza zastosowanie instytucji zwolnienia z art. 13 u.p.e.a. Zdaniem organu, z istoty konstytucyjnych zasad sprawiedliwości, powszechności, w równości opodatkowania, wnosić można, że o istnieniu "ważnego interesu" można mówić wówczas, gdy w grę wchodzą sytuacje naprawdę wyjątkowe, za które trudno przyjąć samą pogarszającą się sytuację finansową zobowiązanego. Za przesłankę ważnego interesu zobowiązanego uznaje się sytuacje nadzwyczajne, wynikłe z przyczyn (losowych, nieprzewidywalnych i niezależnych, toteż należy pod pojęciem "ważnego interesu zobowiązanego" przede wszystkim rozumieć sytuacje, w jakich znalazł się zobowiązany z przyczyn i losowych a jednocześnie są to zdarzenia, powodujące znaczne obniżenie zdolności płatniczych zobowiązanego, tak, że nie jest o w stanie wywiązać się z ciążących na nim zobowiązań. Przesłanką wskazującą na ważny interes zobowiązanego może być także sytuacja spowodowana klęską żywiołową lub innym zdarzeniem losowym, na które zobowiązany nie mógł mieć wpływu i które I niezależne od sposobu jego postępowania. Niezależnie od powyższych okoliczności, organ podkreślił, iż nawet w sytuacji gdyby spełnione zostały wszystkie przesłanki, o których mowa w art. 13 u.p.e.a. - zgodnie z doktryną jak i utrwalonym orzecznictwem - organ egzekucyjny ma prawo odmówić przedmiotowego zwolnienia, albowiem decyzja o zwolnieniu z egzekucji określonego składnika majątkowego ma charakter "fakultatywny". Konstrukcja zwolnienia z egzekucji składników majątkowych opiera się bowiem na tzw. "uznaniu administracyjnym", co oznacza, że wypełnienie przesłanek ulgi nie zobowiązuje organu egzekucyjnego do zastosowania zwolnienia, a jedynie stwarza mu taką możliwość. Obowiązkiem organu, rozpoznającego wniosek, jest dokładne ustalenie stanu faktycznego i odniesienie się do niego w treści rozstrzygnięcia. W ocenie organu zażaleniowego, organ egzekucyjny dokonał pełnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, w tym zakresie zaskarżone postanowienie nie narusza wymogów uznania administracyjnego. Wskazane we wniosku o zwolnienie z egzekucji świadczenia jak również podnoszone przez stronę w postępowaniu zażaleniowym argumenty, nie wskazują na wystąpienie ważnego interesu zobowiązanej, o którym mowa w powołanym przepisie w znaczeniu obiektywnym. DIAS przyznał, że dochód rodziny rzeczywiście jest bardzo niski biorąc pod uwagę opisane okoliczności, jednakże nie wypełnia taka okoliczność ww. przesłanek do zwolnienia z egzekucji. Organ wziął także pod uwagę wskazany wyżej "uznaniowy charakter' przedmiotowego orzeczenia oraz podkreślił, że istotą postępowania egzekucyjnego jest przymusowe doprowadzenie do wykonania obowiązków ciążących na zobowiązanych, uchylających się od ich dobrowolnego spełnienia. Skoro zobowiązana nie uregulowała do tej pory dochodzonych należności, winna liczyć się z ich egzekwowaniem. Ponadto, świadczenie rentowe zobowiązanej jest jedynym składnikiem majątkowym z którego możliwe jest prowadzenie egzekucji. Przepis art. 13 § 1 u.p.e.a. ma na celu ochronę interesów zobowiązanego, jednakże nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. skardze skarżąca ponownie podniosła okoliczności, które zawarła w zażaleniu z dnia [...] r. Wskazała, że nie zgadza się z zaskarżonym rozstrzygnięciem. Podkreśliła, że nie zgadza się z zarzutem, iż nie wykazała woli poddania się egzekucji z innego majątku, skoro nie posiada żadnego majątku. Ponownie podkreślała swoją złą sytuację zdrowotną i materialną, podnosząc że jest osobą poszkodowaną – majątek straciła w dwóch pożarach zajmowanego przez siebie mieszkania i do dnia dzisiejszego nie może wyjść z tej trudnej sytuacji. Podniosła także, że w jej sytuacji zobowiązania, które posiada przedawniają się po pięciu latach – na poparcie których to twierdzeń dołączyła do skargi kserokopię artykułu prasowego Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna, bowiem zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Skarżąca zwróciła się do organu egzekucyjnego o zastosowanie wobec niej szczególnego środka ochrony dłużnika, jakim jest przewidziane w art. 13 § 1 u.p.e.a. zwolnienia z egzekucji określonych składników majątkowych ze względu na jego ważny interes. Powołana wyżej regulacja stanowi dodatkowy środek ochrony na wypadek, gdyby zaistniały nadzwyczajne okoliczności, a przewidziane w wymienionej ustawie gwarancje w postaci przepisów przewidujących wyłączenia i ograniczenia egzekucji z poszczególnych składników majątkowych zobowiązanego, okazały się niewystarczające w danej sytuacji (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia [...]r., sygn. akt I SA/Po 103/13). W pierwszej kolejności należy podkreślić, że słusznie w zaskarżonej decyzji DIAS podkreślał jej uznaniowy charakter. Powołana regulacja wprowadza bowiem po stronie organu prawo, a nie obowiązek zastosowania ulgi w postaci czasowego lub bezterminowego zwolnienia spod egzekucji części lub całości składników majątkowych dłużnika. Organ działa zatem w tego rodzaju sprawach w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że nawet w przypadku potwierdzenia, że spełnione są pozytywne przesłanki zwolnienia spod egzekucji, ma prawo odmówić zastosowania ulgi. Pozytywną przesłanką skorzystania przez organ z powyższego uprawnienia jest stwierdzenie istnienia po stronie dłużnika "ważnego interesu". Jest to, jak trafnie wskazano w zaskarżonej decyzji, swoista klauzla generalna, wobec czego interpretując to pojęcie należy korzytać z dorobku doktryny i orzecznictwa. Jak słusznie wskazuje organ, o istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria (por. wyrok NSA z [...]r., II FSK 489/10, CBOSA). Jakkolwiek Sąd jest przeciwny tezie, żę o ważnym interesie strony nie może przesądzać już sama jej sytuacja materialna, to podkreślenia wymaga, żę spełnienie tej przesłanki, w tym także ocena finansowej sytuacji strony musi uwzględniać zawsze całokształt idywidualnych okoliczności w sprawie i zgodzić się z organem, że przez ważny interes należy rozumieć co do zasady nadzwyczajne względy, które mogłyby zachwiać podstawami egzystencji podatnika. W rozpoznawanej sprawie organ pierwszej instancji, co należy odnotować, przyznał, ze względu na osobistą sytuację skarżącej można dopatrzeć się po jej stronie istnienia ważnego interesu. Sąd podziela jednak stanowisko obu organów w tej sprawie, że w przypadku ulgi, o jakiej mowa w art. 13 § 1 u.p.e.a. przy podejmowaniu decyzji w ramach uznania administracyjnego należy ważyć ważny interes dłużnika ubiegającego się o zwolnienie z interesem wierzyciela, którego zabezpieczeniu ma służyć postepowanie egzekucyjne. W tym, kontekście ważną okolicznością w tej sprawie jest też to, na co słusznie zwracał uwagę organ, że skarżąca nie wskazała żadnego innego składnika majątkowego, z którego możliwe byłoby prowadzenie egzekucji. W orzecznictwie podkreśla się tymczasem, że zobowiązany musi wykazać nie tylko argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych (czego w tej sprawie zabrakło), ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych jego składników majątkowych (por. wyroki: WSA z B. z dnia [...]r., I SA/Bd 442/10, Lex nr 673058; WSA w L. z dnia [...]r., I SA/Łd 997/07, Lex nr 863819; WSA w K.z dnia [...]r., III SA/Kr 395/12, Lex nr 1274767; WSA w G. z dnia [...]r., I SA/Gd 189/13, Lex nr 1368407). Wiąże się to z tym, że art. 13 § 1 u.p.e.a. ma na celu ochronę interesów tak zobowiązanego jak i wierzyciela, dlatego też uregulowana tam instytucja nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna (wyrok WSA z dnia [...]r., I SA/Lu 583/10, Lex nr 749474). W rozpoznawanej sprawie zgodzić się należy z organem, ze zwolnienie z egzekucji składnika majątkowego w postaci świadczenia rentowego równałoby się niemożności wyegzekwowania ciążących na skarżącej zaległości, co oznaczałoby zgodę na bezskuteczność egzekucji. Takie postępowanie należałoby uznać za sprzeczne z ustawowymi obowiązkami organu egzekucyjnego, który na mocy art. 7 § 2 (w związku z art. 6 § 1) u.p.e.a. jest zobligowany, w razie uchylania się zobowiązanego od wykonania ciążącego na nim obowiązku, podejmować czynności prowadzące bezpośrednio do wykonania obowiązków wynikających z tytułów wykonawczych poddanych egzekucji administracyjnej. Wynikający z art. 7 § 2 u.p.e.a. wymóg stosowania w takim wypadku najłagodniejszego środka egzekucyjnego dotyczy jednak wyłącznie takiej sytuacji, gdy istnieje możliwość wyboru pomiędzy kilkoma środkami egzekucyjnymi, zapewniającymi realizację celu postępowania egzekucyjnego. Także w orzecznictwie dotyczącym art. 13 § 1 u.p.e.a. podkreśla się, iż przepis ten ma na celu ochronę zobowiązanego, jednakże nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna (por. wyrok WSA w B. z dnia [...]r., sygn. akt I SA/Bd 442/10, wyrok NSA z dnia [...] r., sygn. akt II FSK 489/10,CBOSA). Końcowo Sąd zauważa, że konieczność uwzględnienia celów postepowania egzekucyjnego oraz związane z tym oczekiwanie wykazanie w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 13 § 1 u.p.e.a, że zastosowanie ulgi nie zniweczy możliwości prowadzenia egzekucji odróżnia tę instytucję o np. postępowania o udzielenie ulgi w postaci umorzenia należności, w którym także bada się sytuację osobistą i majątkową dłużnika pod kątem wystąpienia przesłanki "ważnego interesu", a w którym to wierzyciel ma prawo zdecydować o ewentualnej rezygnacji z dochodzenia należności. Na etapie postepowania egzekucyjnego środek przewidziany w art. 13 § 1 u.p.e.a. ma umożliwić zmniejszenie dolegliwości egzekucji, ale nie powinien prowadzić do jej udaremnienia. Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, wobec czego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369) oddalił skargę.