III SA/Wr 314/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Ciołek, Sędziowie Sędzia WSA Sędzia WSA Kamila Paszowska – Wojnar, Anna Kuczyńska – Szczytkowska (sprawozdawca), Protokolant Z-ca Kierownika Sekretariatu Wydziału III Monika Tarasiewicz, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 6 listopada 2025 r. sprawy ze skargi M.S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 czerwca 2025 r. nr UP-401/2025 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę w całości. Zaskarżoną decyzją z 12 czerwca 2025 r. (nr UP-401/2025) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS, organ), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572 ze zm.), dalej: k.p.a., w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2025 r., poz. 350 ze zm.), dalej: u.s.u.s., utrzymał w mocy własną decyzję z 28 kwietnia 2025 r. (nr 844/2025) o odmowie umorzenia M. S. (dalej: strona, skarżący) należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 17.649,37 zł. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżący zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek. ZUS decyzją z 28 kwietnia 2025 r. (nr 844/2025) odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ: nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., skarżący nie wykazał, zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego; nie wykazał jednoznacznie, aby powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń; nie wykazał, aby stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Odnosząc się przy tym do kwestii przedawnienia należności, ZUS powołał obowiązujące w tym zakresie przepisy. Wskazał, że należności, których umorzenia domaga się skarżący dotyczą okresu od sierpnia 2011 r. do kwietnia 2012 r. Na zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności miały wpływ następujące czynności: w dniu 24 marca 2015 r. zostało doręczone zawiadomienie przed wydaniem decyzji określającej wysokość zadłużenia, dnia 3 lipca 2015 r. wydano decyzję określająca wysokość zadłużenia, która została doręczona skarżącemu 27 lipca 2015 r. i stała się prawomocna 26 sierpnia 2015 r. Kolejno 17 września 2015 r. wystawiono tytuły wykonawcze, które zostały doręczone skarżącemu 6 października 2015 r. Jak wskazał ZUS, przedmiotowe należności pozostają w czynnej egzekucji. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący wskazał, że zobowiązania z tytułu składek objęte wnioskiem o umorzenie uległy przedawnieniu. Zauważył, że pismo z 3 kwietnia 2025 r. nie przerywa biegu przedawnienia, ponieważ jest odpowiedzią na złożony wniosek o umorzenie składek. Nadmienił, że decyzja określająca wysokość zadłużenia została wydana dopiero 3 lipca 2015 r., a jej doręczenie nastąpiło 27 lipca 2015 r. Większość składek była wymagalna już w roku 2011 i 2012, a więc bieg terminu przedawnienia - który uległ skróceniu z 10 do 5 lat z dniem 1 stycznia 2012 r. - zakończyłby się w roku 2017. Zdaniem skarżącego, nie doszło do skutecznego przerwania biegu przedawnienia w rozumieniu art. 24 ust. 5 u.s.u.s., a tym samym część należności jest przedawnionych. Ponadto ZUS do dnia dzisiejszego nie uzyskał żadnych należności z wystawionych wcześniej tytułów egzekucyjnych. Dodał, że wniosek o umorzenie składek został złożony z powodu trudniej sytuacji materialnej, a nie z powodu przedawnienia. Zaskarżoną decyzją z dnia 12 czerwca 2025 r. ZUS utrzymał w mocy własną decyzję z 28 kwietnia 2025 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości wynika, że skarżący od 24 lutego 2010 r. jest rozwiedziony, od 15 stycznia 2013 r. pracuje zarobkowo w firmie K. sp. j. na podstawie umowy o pracę i uzyskuje wynagrodzenie w wysokości 4.082,75 zł brutto, tj. 3.105,93 zł netto miesięcznie, nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych, nie uzyskuje dochodów z innych źródeł, nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej, świadczeń z Urzędu Pracy oraz nie korzysta z innych form pomocy, ponosi stałe miesięczne koszty związane z utrzymaniem z tytułu innych wydatków w wysokości 700 zł miesięcznie, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, posiada inne zobowiązania finansowe za lata 2009-2016 z tytułu zaciągniętych kredytów w wysokości 88.998,39 zł oraz w bankach w wysokości 14.678,83 zł, które nie są spłacane, nie posiada nieruchomości, praw majątkowych i wierzytelności, jest właścicielem samochodu marki [...] z [...] r., działalność została zamknięta 30 kwietnia 2012 r. w związku ze wzrostem kosztów oraz zmniejszeniem zysków, majątek trwały firmy został sprzedany i zostały częściowo spłacone zobowiązania firmy, po zakończeniu działalności miał na utrzymaniu starszą córkę, która studiowała oraz płacił alimenty na młodsze dziecko, obecnie pracuje na 7/8 etatu i uzyskuje wynagrodzenie w wysokości 3.105,93 zł, z powyższej kwoty skarżący płaci alimenty w wysokości 700 zł oraz ponosi koszty paliwa do pracy w wysokości 400 zł miesięcznie. Po opłaceniu powyższych wydatków na życie pozostaje skarżącemu kwota 2.005,93 zł. Skarżący oświadczył, że nie ma możliwości podjęcia pracy dodatkowej ani żadnego majątku, który mógłby spieniężyć w celu zaspokojenia wierzycieli. ZUS wskazał, że w celu rozpatrzenia sprawy skorzystał z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Bazy Internetowej Regon, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Bazy Danych Ksiąg Wieczystych. Na tej podstawie ustalił, że 30 kwietnia 2012 r. skarżący zakończył prowadzenie działalności gospodarczej, od 15 stycznia 2013 r. jest zgłoszony do ubezpieczeń społecznych w ZUS jako pracownik na 7/8 etatu, podstawy wymiaru składek od stycznia 2025 r. wynosiły 4.082,75 zł brutto, tj. 3.112,93 zł netto miesięcznie. Od 18 marca 2010 r. skarżący jest rozwiedziony, ma dwie córki: [...] - letnią J. i [...] - letnią A. Skarżący nie jest właścicielem ani współwłaścicielem nieruchomości, nie posiada pojazdu. ZUS stwierdził, że dochodzone należności nie uległy przedawnieniu. Wskazał, że wobec zaległości figurujących na koncie skarżącego podjęte zostały czynności skutkujące zawieszeniem biegu terminu przedawnienia: od 27 lipca 2015 r. tj. od dnia doręczenia decyzji z 3 lipca 2015 r. nr 470571DZPDZ15/0001313 (odbiór osobisty) o wysokości zadłużenia do 26 sierpnia 2015 r., tj. do dnia jej uprawomocnienia; od 17 września 2015 t. tj. od dnia wszczęcia postępowania egzekucyjnego, tj. wystawienia (na podstawie ww. decyzji) tytułów wykonawczych o numerach: [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...], doręczonych 6 października 2015 r. (w trybie art. 44 § 4 k.p.a.) do nadal. W dalszej kolejności ZUS dokonał analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w oparciu o przesłanki z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i wskazał, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych. Przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe. Nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. – skarżący zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej, jednak nie zostało spełnione kryterium braku następców prawnych, ponieważ ma on córki oraz braku majątku, ponieważ pracuje na podstawie umowy o pracę. Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (16 zł). Przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi dlatego, że Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie została spełniona przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., ponieważ nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ postępowanie egzekucyjne jest prowadzone przez Dyrektora Oddziału ZUS we Wrocławiu. W dalszej kolejności ZUS przywołał treść art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365, dalej: "rozporządzenie"). Organ wskazał, że przesłanka wymieniona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma zastosowania w sprawie, ponieważ skarżący zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej. Wystąpienie przesłanki opisanej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Skarżący nie powoływał się na stan zdrowia ani konieczność opieki nad chorym członkiem rodziny. Od 15 stycznia 2013 r. skarżący jest aktywny zawodowo - pracuje na podstawie umowy o pracę. Dlatego w analizowanej sprawie ta przesłanka nie zachodzi. Odnosząc się do przesłanki wskazanej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia ZUS wskazał, że ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. ZUS podkreślił, że skarżący od 15 stycznia 2013 r. jest zgłoszony do ubezpieczeń społecznych w ZUS jako pracownik na 7/8 etatu i jego wynagrodzenie od stycznia 2025 r. wynosi 3.112,93 zł netto miesięcznie. Skarżący oświadczył, że jest rozwiedziony i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Organ podkreślił, że budżet gospodarstwa domowego skarżącego jest wyższy niż poziom minimum socjalnego, ustalonego w dniu 3 kwietnia 2025 r. przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych na kwotę 1.862,87 zł w IV kwartale 2024 r. dla 1-osobowego gospodarstwa pracowniczego. Sytuacja finansowa skarżącego nie wskazuje na stan ubóstwa i konieczność sięgania po pomoc z opieki społecznej, która dedykowana jest tylko osobom w bardzo trudnej, zagrażającej egzystencji sytuacji materialnej. Skoro skarżący nie korzysta z żadnych form wsparcia skierowanych do osób znajdujących się w niedostatku, to zdaniem ZUS należy wywnioskować, że może on zaspokajać niezbędne potrzeby bytowe bez konieczności zwracania się do instytucji socjalnych. ZUS podkreślił, że skarżący ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem z tytułu alimentów w wysokości 700 zł oraz kosztów paliwa w wysokości 400 zł miesięcznie. Po poniesieniu ww. kosztów do dyspozycji pozostaje skarżącemu kwota 2.005,93 zł miesięcznie. Budżet gospodarstwa domowego pozwala skarżącemu na sfinansowanie ww. wydatków w całości. W stałych miesięcznych kosztach utrzymania nie uwzględniono przy tym podstawowych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym, na zakup żywności, ubrań, artykułów higienicznych, itp. ZUS dodał, że fakt posiadania innych zobowiązań (kredyty w wysokości 88.998,39 zł oraz w bankach w wysokości 14.678,83 zł), których skarżący nie spłaca, nie stanowi przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ prowadziłby to do nieuzasadnionego uprzywilejowania innych wierzycieli względem Skarbu Państwa. ZUS zauważył, że skarżący od 2014 r. pracuje na 7/8 etatu z wynagrodzeniem na poziomie minimalnego wynagrodzenia za pracę i na przestrzeni 11 lat nie podjął próby zmiany tej sytuacji. W skardze do Sądu skarżący wskazał, że zaskarżona decyzja narusza: - art. 24 ust. 4-6 u.s.u.s., poprzez błędną wykładnię przepisów o przedawnieniu; - art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., poprzez bezzasadne uznanie, że nie zachodzą przesłanki do umorzenia; - art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 k.p.a., poprzez nierzetelne zebranie i ocenę materiału dowodowego oraz nieprawidłowe uzasadnienie decyzji. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że ZUS błędnie uznał, że bieg terminu przedawnienia został skutecznie przerwany przez zawiadomienie z dnia 24 marca 2015 r. Doręczenie decyzji z 3 lipca 2015 r. dopiero 27 lipca 2015 r. potwierdza brak bezpośredniego działania egzekucyjnego. Zdaniem skarżącego w jego sprawie nie doszło do skutecznych czynności egzekucyjnych po 6 października 2015 r., co oznacza, że nowy 5-letni termin biegu przedawnienia rozpoczął się 6 października 2015 r. i upłynął 6 października 2020 r. bez jego przerwania lub zawieszenia. Skarżący zwrócił również uwagę na swoją trudną sytuację finansową i wskazał, że ZUS opierał się jedynie na minimum socjalnym, ignorując: zobowiązania alimentacyjne, fakt, że po 11 latach nadal nie odzyskano żadnej kwoty z długu, brak perspektywy poprawy jego sytuacji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.) lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Materialnoprawną podstawą umorzenia należności z tytułu składek jest powołany w decyzji art. 28 u.s.u.s. Wskazany przepis daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Jednocześnie na postawie art. 32 u.s.u.s. przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność składek, o której mowa w art. 28 ust. 2 tej ustawy zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2022 r. poz. 1520 oraz z 2023 r. poz. 825); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Ponadto, należności z tytułu składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, na zasadach określonych w cytowanym na wstępie rozporządzeniu. Przepis § 3 ust. 1 ww. aktu stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w następujących przypadkach: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Z przywołanych przepisów jednoznacznie wynika, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Ustawodawca pozostawiając organom uznanie w omawianej kwestii, wprowadził do systemu prawa administracyjnego swego rodzaju "luz decyzyjny", przejawiający się w możliwości (nie zaś konieczności) umorzenia tych należności. Jednak do uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia, dochodzi w tego rodzaju sprawach dopiero po ustaleniu zaistnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek. W sytuacji, gdy żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania tego rodzaju ulgi. Dopiero wykazanie istnienia którejś z wymienionych przesłanek otwiera organowi możliwość (a nie obowiązek) zastosowania tego rodzaju ulgi. W tym to bowiem momencie organ rozstrzygający sprawę korzysta z przypisanego mu uprawnienia do zastosowania uznania administracyjnego, nie musi, lecz może umorzyć takie należności (por. wyrok NSA z 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA). Sądowej kontroli legalności takiej decyzji podlega zaś prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. Kontrola ta dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę. W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa wyżej. Obowiązkiem Sądu jest dokonanie oceny, czy spełnione zostały przesłanki umorzenia. Natomiast o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, rozstrzyga organ administracji publicznej. W postępowaniu toczącym się wskutek złożenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, to przede wszystkim na stronie zgłaszającej powyższy wniosek spoczywa ciężar wykazania, że zachodzą przesłanki uzasadniające zgłoszone żądanie na podstawie art. 28 ust. 2 i 3a u.s.u.s. (patrz wyroki NSA: z dnia 13 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2132/11; z dnia 2 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 157/13; z dnia 13 marca 2014 r., sygn. II GSK 31/13), gdyż to stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie zaległości (por. wyrok NSA z dnia 14 marca 2012 r.; sygn. II GSK 149/11). Wynika to przede wszystkim z faktu, że umarzanie należności z tytułu składek jest wyjątkiem od zasady obowiązku ich opłacania. Na organie zaś, zgodnie z art. 80 k.p.a., spoczywa obowiązek dokonania oceny stanu faktycznego na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego. Oceniając zaskarżoną decyzję, stwierdzić należy, że ZUS prawidłowo zastosował ww. zasady postępowania. Wydanie decyzji w sprawie zostało poprzedzone analizą niezbędnego materiału dowodowego. ZUS dokonał ustaleń dotyczących sytuacji materialnej skarżącego, wziął pod uwagę przedłożone do sprawy dokumenty, w szczególności oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości. Ponadto w celu kompleksowego rozpatrzenia sprawy, skorzystano również z danych wygenerowanych z rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów, Baz Danych Ksiąg Wieczystych. W sprawie prawidłowo przyjął organ wymagalność należności z tytułu składek objętych wnioskiem skarżącego. W tym zakresie, choć należności te dotyczą okresu od sierpnia 2011 r. do kwietnia 2012 r. prawidłowo wykazano, że do ich przedawnienia nie doszło. Zasady przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wynikają z regulacji art. 24 ust. 4 - 6 u.s.u.s. Od dnia 1 stycznia 2003 r. do dnia 31 grudnia 2011 r. termin przedawnienia należności z tytułu składek wynosił 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się one wymagalne, przy czym określone ustawowo okoliczności mogły wpłynąć na bieg terminu przedawnienia. Od dnia 1 stycznia 2012 r. weszły w życie przepisy ustawy z 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r., Nr 232, poz. 1378) zmieniające brzmienie art. 24 ust. 4 u.s.u.s. Zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. (w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2012 r.) należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Stosownie do art. 27 ust. 1 ustawy z 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców do przedawnienia należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą (pięcioletni okres przedawnienia), z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Zatem do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (wedle starych zasad z zastosowaniem dziesięcioletniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie pięcioletni termin przedawnienia, z istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady przewidziany został w art. 27 ust. 2 ustawy o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu. Powołana regulacja oznacza, że wybór odpowiedniego terminu przedawnienia - pięcioletniego (liczonego od dnia 1 stycznia 2012 r.) lub dziesięcioletniego (liczonego od daty wymagalności składki) - zależy od tego, który z nich upłynie wcześniej i jest korzystniejszy dla zobowiązanego. W rozpoznawanej sprawie bieg dziesięcioletniego terminu przedawnienia wymagalnych należności dotyczącymi składek na ubezpieczenia za okres od sierpnia 2011 r. do kwietnia 2012 r. niewątpliwie nie zakończył swojego biegu przed 1 stycznia 2012 r. Z tego względu na mocy art. 27 ust. 1 i 2 ustawy zmieniającej z 16 września 2011 r. od 1 stycznia 2012 r. rozpoczął bieg pięcioletni termin przedawnienia, którego ostatni dzień przypadałby 1 stycznia 2017 r. (dziesięcioletni termin przedawnienia rozpoczęty przed dniem 1 stycznia 2012 r. nie nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej niż pięcioletni liczony od dnia 1 stycznia 2012 r.). Jednakże przed upływem tego terminu (przed 1 stycznia 2017 r.) wystąpiły okresy zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Zgodnie z art. 24 ust. 5f u.s.u.s. w przypadku wydania przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna. W sprawie niezależnie od tego, że doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia z dniem wszczęcia postępowania w sprawie wydania decyzji z dnia 3 lipca 20215 r. o wysokości zadłużenia do dnia uprawomocnienia się tej decyzji (26 sierpnia 2015 r.), niewątpliwie zawieszenie biegu terminu postępowania spowodowało wszczęcie postępowania egzekucyjnego (art. 24 ust. 5b u.s.u.s.), co nastąpiło 6 października 2015 r. (doręczenie tytułów wykonawczych), a więc jeszcze przed 1 stycznia 2017 r. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego i brak informacji o jego zakończeniu oznacza, że bieg terminu przedawnienia pozostaje zawieszony i aktualny brak skutecznej egzekucji (na co wskazywał skarżący) nie ma na to wpływu. W ocenie Sądu, ZUS dokonał prawidłowej analizy okoliczności sprawy pod kątem spełnienia przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. W sprawie nie budzi wątpliwości, że nie zaistniała żadna z podstaw całkowitej nieściągalności należności skarżącego z tytułu składek. Sąd przedstawioną przez organ argumentację w pełni podziela i akceptuje. Prawidłowo również organ ocenił sytuację skarżącego powołując się na przesłanki opisane w § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Podkreślić należy, że w świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia, to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną oraz zdrowotną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek wymienionych w § 3 rozporządzenia, będących podstawą dla organu rentowego do wydania decyzji o umorzeniu składek, to oznacza to, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na nim, jako wnioskodawcy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 stycznia 2019 r., sygn. akt I GSK 980/18, CBOSA). Wynika to przede wszystkim z faktu, że umarzanie należności z tytułu składek jest wyjątkiem od zasady obowiązku ich opłacania. Ponadto to stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie zaległości. W sytuacji skarżącego nie mogła znaleźć zastosowania norma prawna wyrażona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z dnia 31 lipca 2003 r., gdyż z akt sprawy nie wynika, aby powstanie zadłużenia skarżącego było wynikiem klęski żywiołowej lub innego zdarzenia. Zadłużenie powstało bowiem w związku z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą i brakiem uiszczenia przez niego w ustawowym terminie składek, do których był zobowiązany. Innymi słowy zadłużenie skarżącego powstało na skutek niewywiązywania się przez niego z ustawowego obowiązku. Podobnie należało odnieść się do przesłanki wyrażonej w § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia, tj. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W odniesieniu do tej przesłanki ZUS trafnie zauważył, że w toku postępowania skarżący nie przedłożył żadnego dokumentu potwierdzającego wykluczenie z rynku pracy. Skarżący nie przedłożył również żadnych dokumentów potwierdzających konieczność sprawowania przez niego opieki nad innymi członkami rodziny. W związku z powyższym należy uznać, za organem, że nie zachodzą okoliczności wykazane w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Odnosząc się natomiast do przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia, wskazać należy, że w świetle tego przepisu, istotne jest dokonanie oceny, czy spłacenie należności pociągnęłoby dla skarżącego zbyt ciężkie skutki, gdyż pozbawiłoby go oraz jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jak wskazał NSA w wyroku z 21 listopada 2013 r., sygn. akt II GSK 1196/12, do takiej oceny niezbędna jest szczegółowa analiza sytuacji materialnej wnioskodawcy i jego rodziny (dochodów i wydatków), stanu zdrowia i wieku w kontekście możliwości podjęcia zatrudnienia i uzyskiwania z tego tytułu dochodów, a następnie wyciągnięcie wniosków, czy spłacenie zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie pozbawiłoby zobowiązanego oraz jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Również w uzasadnieniu wyroku z 25 sierpnia 2010 r., sygn. akt II GSK 724/09 NSA podkreślił, że zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia jest (...) zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, mając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone. Niemniej jednak – aby dokonać takiej analizy – stan faktyczny sprawy musi zostać przedstawiony przez osobę wnioskującą o umorzenie składek w sposób jasny, wyczerpujący i spójny. Podkreślić trzeba, że postępowanie przed ZUS jest postępowaniem wnioskowym i to na osobie wnioskującej o umorzenie składek – co do zasady – spoczywa obowiązek rzetelnego i czytelnego przedstawienia swojej sytuacji życiowej i materialnej, popartej materiałem źródłowym. Dopiero tak przedstawiony stan faktyczny, odzwierciedlający rzeczywistą sytuację majątkową i życiową wnioskującego o umorzenie składek, pozwoli organowi na dokonanie jego prawidłowej oceny, w kontekście przesłanek wynikających z ustawy i rozporządzenia. W sprawie skarżący podał, że ponosi wydatki na alimenty (700 zł) i na paliwo (400 zł). Kwota wydatków nie zawiera kosztów wyżywienia, zakupu odzieży, środków czystości, higieny itp. Tylko natomiast wykazanie przez skarżącego rzeczywistej, czytelnej i spójnej sytuacji finansowej, w której skarżący pozostaje pozwoliłoby organowi, przy rozważaniu zaistnienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia – na dokonanie analizy tych okoliczności. Zauważyć przy tym należy, że skarżący jest osobą znajdującą się w wieku aktywności zawodowej, zresztą pracuje i osiąga z tego tytułu stały dochód w wysokości 3.112,93 zł netto miesięcznie, która to kwota przekracza poziom minimum socjalnego, ustalonego w dniu 3 kwietnia 2025 r. przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w wysokości 1.862,87 zł w IV kwartale 2024 r. dla 1-osobowego gospodarstwa pracowniczego. Jedynymi wydatkami, na które wskazał skarżący są przy tym alimenty i koszty paliwa. W tych okolicznościach, zdaniem Sądu, zasadnie organ stwierdził, że przedstawiona przez skarżącego w toku postępowania argumentacja nie wypełnia przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia. Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem istnieje możliwość wyegzekwowania należności choćby w części, a umorzenie zaległości przy braku przesłanki całkowitej nieściągalności jest zastrzeżone jedynie do sytuacji krytycznych, których zaistnienia strona skarżąca w niniejszej sprawie nie wykazała, to negatywne rozstrzygnięcie zapadłe w tym przedmiocie nie może być uważane za dowolne. W ocenie Sądu, organ nie dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 7 k.p.a. ZUS podejmując rozstrzygnięcie w kontrolowanej sprawie zobligowany był z urzędu lub na wniosek strony, podjąć wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organ ten był obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), a ponadto ocenić, na podstawie całokształtu tego materiału, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Wyraz powyższemu organ powinien dać w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia. Zgodnie bowiem z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Organ uczynił zadość tym wymogom. Ponadto Sąd zwraca także uwagę, że wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów skarżący może ponownie wystąpić do ZUS z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Dokonując analizy zaskarżonej decyzji, Sąd doszedł do przekonania, że nie narusza ona przepisów prawa materialnego, ani procesowego w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie z obrotu prawnego. Decyzja zawiera wszystkie prawem wymagane elementy, w tym uzasadnienie faktyczne i prawne, a także prawidłową podstawę prawną. Merytorycznie zaskarżona decyzja również nie budzi wątpliwości Sądu, bowiem dokonana przez organ analiza sytuacji majątkowej skarżącego, była kompleksowa, a rozstrzygnięcie nie nosiło cech dowolności, co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Mając powyższe na względzie Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.