III SA/Wr 513/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Moskała po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym, w sprawie ze skargi M. M.-K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 29 października 2018 r., sygn. akt III SA/Wr 513/17 w przedmiocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. Postanowieniem z dnia 29 października 2018 r., sygn. akt III SA/Wr 513/17 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu przyznał adwokatowi A.K.-M. – ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącej M.M.-K. – wynagrodzenie w kwocie 295,20 zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji (pkt 1) oraz kwotę 147,60 zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu przed sądem administracyjnym w drugiej instancji (pkt 2). W pkt 3 postanowienia referendarz sądowy odmówił przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu ponad kwoty przyznane w pkt 1 i 2 sentencji postanowienia. Na powyższe postanowienie wyznaczony adwokat złożył sprzeciw, w którym zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego, mające istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, a to przepisu art. 250 p.p.s.a. w związku z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. a i c oraz § 21 ust. 1 pkt 2 lit. b Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu z dnia 3 października 2016 r. (dalej jako: "Rozporządzenie") poprzez przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi podstawa do przyznania pełnomocnikowi kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości określonej wartością przedmiotu sprawy – zgodnie z § 8 Rozporządzenia, a to: w oparciu o sumę składek, o których umorzenie wnosiła skarżąca. Wojewódzki Sąd Administracyjnym zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Z kolei jak wynika z art. 258 § 1, 2 pkt 8 p.p.s.a. do czynności w zakresie przyznania prawa pomocy wykonywanych przez referendarza sądowego należy w szczególności m. in. wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi, radcy prawnemu, doradcy podatkowemu lub rzecznikowi patentowemu za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy oraz o zwrocie niezbędnych udokumentowanych wydatków. Zasady wynagradzania profesjonalnych pełnomocników, ustanowionych w ramach prawa pomocy, w postępowaniu przed sądami administracyjnymi określa przepis art. 250 p.p.s.a., z którego wynika że wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków (§ 1). W uzasadnionych przypadkach, sąd może obniżyć wynagrodzenie, o którym mowa w § 1 (§ 2). Według § 2 pkt 1) i 2 ) Rozporządzenia koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują opłatę ustaloną zgodnie z przepisami Rozporządzenia oraz niezbędne i udokumentowane wydatki adwokata. Z kolei w § 21 ust. 1 pkt 1) Rozporządzenia ustalone zostały stawki opłat za konkretne czynności procesowe w pierwszej instancji postępowania przed sądem administracyjnym. Przepis ten przewiduje odpowiednie stawki za występowanie w postępowaniu w pierwszej instancji w postępowaniu przed sądami administracyjnymi: w sprawie, której przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna - opłatę obliczoną na podstawie § 8 (lit. a), za sporządzenie skargi i udział w rozprawie w sprawie skargi na decyzję lub postanowienie Urzędu Patentowego - 600 zł (lit. b) i w innej sprawie - 240 zł (lit. c). Natomiast za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej opłaty maksymalne wynoszą - 50% opłaty maksymalnej określonej w pkt 1, a jeżeli nie prowadził sprawy ten sam adwokat w drugiej instancji - 75% tej opłaty, w obu przypadkach nie mniej niż 240 zł (lit. b pkt 2) ust. 1 § 21 Rozporządzenia). W sprawie wyznaczony z urzędu adwokat reprezentował skarżącą w postępowaniu przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji, w tym złożył wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku Sądu z dnia 26 października 2017 r. oraz wniosek o przywrócenie terminu na złożenie wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku, a następnie sporządził opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wyżej wskazanego wyroku. Na mocy § 4 ust. 1 Rozporządzenia opłatę ustala się w wysokości określonej w rozdziałach 2-4, przy czym nie może ona przekraczać wartości przedmiotu sprawy. Ustalenie opłaty w wysokości wyższej niż określona w ust. 1, a nieprzekraczającej opłaty maksymalnej następuje z uwzględnieniem stopnia zawiłości sprawy oraz nakładu pracy adwokata oraz wkładu jego pracy w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy, a w szczególności czasu poświęconego na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczby stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjętych w sprawie, w tym czynności podjętych w celu polubownego rozwiązania sporu, również przed wniesieniem pozwu, wartości przedmiotu sprawy, wkładu pracy adwokata w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie, a także trybu i czasu prowadzenia sprawy, obszerności zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego lub biegłych sądowych, dowodu z zeznań świadków, dowodu z dokumentów o znacznym stopniu skomplikowania i obszerności (§ 4 ust. 2 Rozporządzenia). Jak prawidłowo wskazał referendarz sądowy, z przytoczonych przepisów wynika, że sprawa ze skargi na decyzję w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w przedmiocie rozpatrzenia wniosku skarżącej w części dotyczącej umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne i na ubezpieczenie zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych, należy do kategorii spraw wskazanych w § 21 ust. 1 pkt 1. lit. c) Rozporządzenia, dla których stawka opłaty maksymalnej za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pierwszej instancji wynosi 240 zł. Należy zgodzić się z referendarzem sądowym, że przedmiotem zaskarżenia nie jest należność pieniężna, jak błędnie wskazał adwokat wyznaczony z urzędu, ale rozstrzygnięcie proceduralne. Przedmiotem kontroli przez sąd administracyjny w tej sprawie była zgodność z prawem stwierdzenia wystąpienia przesłanek odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia składek w wyżej wskazanym zakresie. Zgodnie natomiast z treścią § 21 ust. 1 pkt 2 lit "b" rozporządzenia opłaty maksymalne wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w drugiej instancji: za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej - 50% opłaty maksymalnej określonej w pkt 1, a jeżeli nie prowadził sprawy ten sam adwokat w drugiej instancji - 75% tej opłaty, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł. Biorąc pod uwagę fakt, że wyznaczony w sprawie adwokat, który sporządził opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, występował w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, jego wynagrodzenie należało określić w wysokości 50% opłaty maksymalnej określonej w Rozporządzeniu – w kwocie 120 zł. Tym samym za niezasadny Sąd uznał zarzut naruszenia art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. a i c oraz § 21 ust. 1 pkt lit. b Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości, poprzez ich niezastosowanie, w sytuacji gdy przedmiotem postępowania w sprawie była odmowa wszczęcia postępowania w zakresie umorzenia zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, co przy uwzględnieniu wniosku skarżącego do ZUS o umorzeniu przedmiotowych należności, prowadziło do przyjęcia, że prowadzone postępowanie odnosiło się do należności pieniężnych. W tym miejscu wskazać należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wielokrotnie rozważany był bowiem problem, czy w sprawach skarg na decyzje wydawane w przedmiocie umorzenia należności publicznoprawnych powinien być pobierany wpis stały, czy stosunkowy. Wiąże się to z ustaleniem, czy tego typu decyzje można uznać za akty dotyczące należności pieniężnych. Większość składów orzekających NSA opowiedziała się za wpisem stałym, albowiem decyzje te nie nakładają na strony określonych zobowiązań mających wartość pieniężną, a jedynie odnoszą się do przesłanek warunkujących umorzenie tych należności. Takie stanowisko wyrażone zostało między innymi w postanowieniach NSA: z 10 lutego 2005 r., sygn. FZ 398/04, niepubl.; z 28 września 2006 r., sygn. II FZ 581/06, niepubl.; z 23 czerwca 2008 r., sygn. II FZ 227/08, Lex nr 395047. Zostało ono też potwierdzone uchwałą 7 sędziów NSA z 26 października 2009 r., sygn. II FPS 2/09. Wobec powyższego uznać należy, że referendarz sądowy nie naruszył art. 250 p.p.s.a. W konsekwencji wydane przez niego rozstrzygnięcie należało utrzymać w mocy na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a.