III SA/Wr 531/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Józef Kremis po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym, w sprawie ze skargi J. K. na uchwałę Rady Miejskiej w J. – L. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie nadania nazwy placu w J. – L., wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym na skutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 5 stycznia 2012 r. sygn. akt III SA/Wr 531/11, postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 5 stycznia 2012 r., wydanym przez referendarza sądowego, odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Pismem z dnia [...] r. skarżący złożył sprzeciw od tego postanowienia. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, że pozostaje bez pracy, nie posiada oszczędności złotówkowych i dewizowych, akcji i obligacji, samochodu osobowego ani ciężarowego, posiada natomiast zadłużenie wobec osób fizycznych w kwocie [...] zł. Podał, że jedynym źródłem jego utrzymania jest odszkodowanie w wysokości 1.400 zł, które w całości jest przeznaczane na bieżące miesięczne utrzymanie, w tym na udział w utrzymaniu mieszkania spółdzielczego w kwocie 180 zł, koszty wyżywienia i ubrania w kwocie 800 zł, koszty zakupu lekarstw w kwocie 100 zł, opłata za telefon – 60 zł oraz koszty ubezpieczenia na życie, koszty dojazdów i koszty usług w kwocie 250 zł. Dodatkowo wnioskodawca wskazał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, jest właścicielem nieukończonego pawilonu o powierzchni zabudowy [...] m² i niezabudowanej działki o powierzchni [...] m² oraz przysługuje mu spółdzielcze prawo własności mieszkania o powierzchni [...] m². Ponadto skarżący dodał, że jego żona ze swojej emerytury utrzymuje siebie i opłaca stałe miesięczne wydatki oraz posiada "osobisty majątek w W. w myśl art. 33 k.r.i.o.". W sprzeciwie od postanowienie referendarza sądowego skarżący podkreślił, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, jego żona ma bardzo niską emeryturę, która – w jego ocenie – stanowi jej wyłączny dochód. Z uzyskiwanej emerytury żona skarżącego pokrywa koszty swojego utrzymania. W odpowiedziach na dwukrotnie kierowane do skarżącego wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych informacji i dokumentów dotyczących jego sytuacji materialnej i rodzinnej, skarżący w piśmie z dnia [...] r. oświadczył, iż nie przedstawi informacji o stanie majątkowym jego żony, gdyż dotyczą one "jej majątku odrębnego", nie będzie powielał danych wskazanych we wniosku oraz, że z uwagi na wyjazd na święta nie jest w stanie przedłożyć żądanych dokumentów w terminie siedmiu dniu. W piśmie z dnia [...] r. (będącym odpowiedzią na drugie wezwanie) skarżący oświadczył, że na koncie bankowym ma około 50 zł, nie przedłożył przy tym – mimo wezwania Sądu – wyciągów z rachunku bankowego, wskazując jedynie, że za każdy wyciąg z rachunku bankowego bank pobiera opłatę. Ponadto skarżący podniósł, że nie może przedłożyć kserokopii odcinka emerytalnego jego żony z uwagi na brak jej zgody i fakt, że żądane dokumenty dotyczą emerytury, która jako prawo niezbywalne należy do majątku odrębnego. Skarżący oświadczył także, że nie korzysta z pomocy społecznej i innych form wsparcia państwowego, nie udzielił także informacji o tytule uzyskiwanego odszkodowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego w sprawie przyznania prawa pomocy, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że sprawę o przyznanie prawa pomocy uznaje się za nierozstrzygniętą i że będzie ona rozpatrywana ponownie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, jako sąd pierwszej instancji. Zgodnie z art. 243 p.p.s.a., stronie, na jej wniosek, może być przyznane prawo pomocy. W myśl art. 245 tej samej ustawy, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 p.p.s.a.). Na wstępie podkreślić należy, iż z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Dodać także trzeba, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspakajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Ponadto kosztami koniecznymi są takie koszty, których poniesienie spowodowałoby rzeczywiste zagrożenie dla utrzymania skarżącego, a nie takie, które prowadziłyby tylko do pewnych niedogodności lub nawet utrudnienia w funkcjonowaniu. Podkreślić także trzeba, że postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący nie dostarczył – mimo wezwania – informacji i dokumentów wskazanych najpierw przez referendarza sądowego, a później przez Sąd. W konsekwencji nie było możliwe ustalenie w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. Ocenie podlegał zatem stan faktyczny wynikający z oświadczeń zawartych w samym wniosku, sprzeciwie oraz z akt sprawy. W ocenie Sądu, zawarte przez skarżącego we wniosku o prawo pomocy, w sprzeciwie i w dwóch złożonych do akt sprawy pismach dane i informacje nie są wystarczające do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W szczególności skarżący, pomimo wezwania Sądu, nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych, nie podał z jakiego tytułu dostaje odszkodowanie, nie przedłożył dowodów ponoszenia opłat z tytułu utrzymania mieszkania, nie określił wartości nieruchomości wskazanej we wniosku, nie podał także wysokości emerytury otrzymywanej przez jego żonę. Taki stan rzeczy wyklucza zaś możliwość rzetelnej oceny stanu majątkowego strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Odnosząc się przy tym do faktu niewskazania przez skarżącego wysokości emerytury uzyskiwanej przez jego żonę z uwagi na istniejący między nimi ustrój rozdzielności majątkowej, wskazać należy, że rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego, a ponadto nie uzasadnia odmowy udzielenia informacji na temat sytuacji majątkowej drugiego małżonka (por. post. NSA z dnia 30 marca 2010 r., sygn. akt II FZ 102/10, post. NSA z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 195/09). Podstawy do przyjęcia takiego stanowiska należy upatrywać w art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 649, poz. 59 ze zm.), zgodnie z którym małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Skoro zatem wnioskodawca, będąc zobowiązany do zachowania szczególnej staranności przy wykazaniu zasadności swojego żądania, nie przedstawił dokumentów dotyczących dochodów, zasobów majątkowych i wydatków, dzięki którym możliwe byłoby ustalenie bez wątpliwości jego możliwości finansowych, to tym samym, uznać należało, że jego wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. W konsekwencji na podstawie art. 246 § 1 p.p.s.a w związku z art. 260 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.