III SA/Wr 624/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA – Maciej Guziński po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego na skutek sprzeciwu J. K. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 24 września 2013 r. sygn. akt III SA/Wr 624/13 w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego postanawia: odmówić przyznania stronie skarżącej prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł na wyżej oznaczoną decyzję, skarżący J. K. złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia [...] września 2013 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący podkreślił, że dochody jego gospodarstwa domowego kształtują się w wysokości [...] zł miesięcznie, natomiast ponoszone wydatki w granicy [...] zł, co wskazuje, iż nie jest w stanie ponieść kosztów pomocy prawnej bez uszczerbku dla swojej rodziny. Wyjaśnił, że dochód uzyskiwany z dzierżawy gruntu rolnego jest dochodem symbolicznym. Odnosząc się natomiast do kwestii możliwości uzyskania dochodu ze sprzedaży tego gruntu podniósł, że jest to stan hipotetyczny nie może być brany pod uwagę. Jednocześnie skarżący oświadczył, że zgromadzone przez niego oraz żonę oszczędności stanowią zabezpieczenie na wypadek utraty zdrowia. Dodatkowo, podał, iż ze względu na swój wiek (68 lat) oraz z uwagi na złożoność przedmiotowej sprawy nie jest w stanie występować bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie stwierdzić należy, iż z uwagi na skutecznie wniesiony sprzeciw postanowienie referendarza, przeciwko któremu został on wniesiony utraciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlegała rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Konsekwencja taka wynika bowiem z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2012.270 j.t., dalej: "p.p.s.a.") Rozpoznanie wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy, który zgodnie ze wskazaniem strony obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego sprowadza się zatem do ustalenia, czy w niniejszej sprawie spełniona jest określona w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przesłanka przyznania prawa pomocy. Zgodnie bowiem z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym uzależnione jest od wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego przez strony. Z tego względu, przesłanki jej stosowania winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. np. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną (prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych obiektywnie możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł). Z powyższego wynika również, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania istnienia okoliczności, o których mowa w cytowanym wyżej przepisie. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować, swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd ocenia merytorycznie wniosek pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 833/11). W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, winien więc wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy podał, że prowadzi z żoną wspólne gospodarstwo domowe, są właścicielami przedwojennego, wymagającego remontu domu o powierzchni 80 m², nieruchomości rolnych o łącznej powierzchni 13,75 ha oraz zabudowań gospodarczych, natomiast ich dochodem jest emerytura w łącznej kwocie [...] zł. Z dokumentów przesłanych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że skarżący i jego żona w roku 2012 r. uzyskali dochód w kwocie odpowiednio [...] zł i [...] zł. Ponadto posiadają oszczędności w kwocie [...] zł. W treści pisma procesowego z dnia [...] września 2013 r. skarżący oświadczył, że jego gospodarstwo domowe wydatkuje na swoje utrzymanie kwotę [...] zł miesięcznie, natomiast wskazane we wniosku nieruchomości rolne dzierżawi jego brat w zamian za 200 kg ziemniaków i 500 kg zboża rocznie. Oceniając zatem sytuację finansową i życiową skarżącego, Sąd doszedł do przekonania, że nie wykazał on w sposób dostateczny, przekonywujący i wiarygodny spełnienia przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wnioskodawca oraz jego żona uzyskują bowiem dochód o charakterze stałym w kwocie pozwalającej na ponoszenie kosztów utrzymania ich gospodarstwa domowego, są także właścicielami nieruchomości rolnych, których dzierżawa jest dla nich źródłem dodatkowego dochodu (w naturze). Ponadto, w ocenie Sądu istotną okolicznością jest posiadanie przez wnioskodawcę oszczędności w kwocie [...] zł, które należy traktować jako środki wolne, pozostające do dyspozycji małżonków i których stan dowodzi, że ich podstawowe potrzeby życiowe były zaspokajane. W tym kontekście późniejsze wydatkowanie tej kwoty na inne cele nie może stanowić okoliczności uzasadniającej zwolnienie wnioskodawcy od kosztów sądowych. Oświadczenie skarżącego, iż kwota oszczędności ma służyć jako zabezpieczenie na wypadek utraty zdrowia nie może stanowić okoliczności skutkującej przyznaniem prawa pomocy. Sąd nie jest bowiem związany oświadczeniem wnioskodawcy w przedmiocie przeznaczenia posiadanych środków finansowych, lecz bada aktualny stan finansowy i majątkowy osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy oraz członków jego rodziny. (vide: postanowienie NSA z dnia 28 maja 2010 r. o sygn. akt I FZ 160/10 LEX nr 658377). W tym kontekście nie mają znaczenia przyszłe zamierzenia strony, które pozostają jedynie deklaracjami, a nie faktami, a tylko te ostatnie mogą mieć znaczenie przy ustalaniu spełnienia przesłanek prawa pomocy. W ocenie Sądu, nie ma żadnego uzasadnienia dla uznania większej wagi celu jakim jest opłacenie bliżej nieokreślonych wydatków wnioskodawcy z posiadanych oszczędności przed przeznaczeniem ich na koszty sądowe wynikające z toczącego się postępowania. Niezależnie od powyższego podkreślenia wymaga fakt, iż wnioskodawca w dniu [...] września 2013 r. uiścił należny wpis, co w prostej drodze potwierdza, że dysponował określoną kwotą oszczędności i mógł ją przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych. Ubocznie należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 200 p.p.s.a., w razie uwzględnienia wniesionej skargi przez Sąd I instancji, przysługuje skarżącemu od organu który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Nie bez znaczenia w toku rozstrzygnięcia wniosku, w części dotyczącej ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, jest aspekt niezbędności wstąpienia takiej osoby do postępowania w kontekście stanu faktycznego i prawnego sprawy. W tych ramach przyjęto, że na obecnym etapie postępowania reprezentowanie w sprawie strony skarżącej przez pełnomocnika nie jest w świetle regulacji ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi obligatoryjne. Wskazać należy, iż wymóg taki - określony w art. 175 § 1 tej ustawy, odnosi się dopiero do stadium postępowania rozpoczynającego się od ewentualnego wniesienia skargi kasacyjnej od orzeczenia, które wydane zostanie przez sąd administracyjny w pierwszej instancji. W tym stanie rzeczy uznano, że ustanowienie dla strony profesjonalnego pełnomocnika nie jest na bieżącym etapie rozpoznawania sprawy ani niezbędne, ani uzasadnione. Jest przy tym zasadą, że sąd badając sprawę rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). W tej części rozważań należało nadto zaakcentować, że skarżący posiada odpowiednią wiedzę, niezbędną do czynnego udziału w postępowaniu sądowym bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika, o czym świadczy między innymi formułowanie zarzutów skierowanych pod adresem zaskarżonej decyzji, czy terminowe dopełnianie czynności procesowych. Z kolei w myśl art. 6 p.p.s.a. sąd administracyjny udziela stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych a także poucza strony o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia, działając w oparciu o art. 260 tej ustawy.