III SA/Wr 758/14

Wiesław Jakubiec – referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia ... w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący wraz ze skargą kasacyjną złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia go z kosztów sądowych wskazując w uzasadnieniu, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe, ma rozdzielność majątkową z żoną, uzyskuje wynagrodzenie ze stosunku pracy w wysokości ok. 2.500 zł z którego m.in. opłaca alimenty na córkę (1000 zł) oraz ponosi koszty swoich lekarstw (choruje na cukrzycę)- 250 zł. Dodał, że posiada działkę rolną o pow. 0, 49 ar będącą w trakcie przekształcania w działkę budowlaną W piśmie z dnia 11 sierpnia 2015 r., stanowiącym odpowiedź na wezwanie Sądu o sprecyzowanie i udokumentowanie przez skarżącego swojej sytuacji finansowej i majątkowej, skarżący oświadczył, że należące do wnioskodawcy nieruchomości są zabezpieczone hipotecznie w związku z zawartymi umowami o kredyt. Prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym - zwanej dalej p.p.s.a. (t.j. z 2012 r. Dz. U. poz. 270). W ocenie Sądu wnioskodawca nie dopełnił ww. obowiązku. Skarżący nie wykazał bowiem, że konieczność poniesienia przez nią wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł (jedynego na tym etapie kosztu sądowego) mogłoby spowodować uszczerbek dla jego koniecznego utrzymania. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być sporządzony w sposób rzetelny, powinny znaleźć się w nim wszelkie informacje niezbędne do oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy i okoliczności te -na żądanie Sądu- winny być należycie udokumentowane (art. 255 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie wnioskodawca- mimo wezwania- nie wyjaśnił i nie udokumentował wielu istotnych okoliczności, które mogą kształtować jego sytuację finansową, np. nie przedłożył dokumentu potwierdzającego wysokość dochodu uzyskiwanego przez siebie i inne osoby prowadzące z nim gospodarstwo domowe (np. żony, syna); nie wyjaśnił czy korzysta ze wsparcia finansowego osób trzecich lub z Pomocy Społecznej; nie przedłożył wyciągów z posiadanych rachunków bankowych; nie określił wartości posiadanych przez siebie ruchomości; nie wskazał z jakiego źródła czerpał (i będzie czerpał) środki na pokrycie wynagrodzenia zawodowego pełnomocnika i skąd dotychczas posiadał środki na opłacenie kosztów sądowych (np. wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł, opłaty kancelaryjnej od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w wysokości 100 zł); nie przedłożył deklaracji podatkowych za rok 2014; nie określił w jakiej rzeczywistej wysokości uzyskuje dochód z gospodarstwa rolnego; nie złożył do akt dokumentu, który by potwierdzał realizowanie przez niego swojego obowiązku alimentacyjnego wobec córki; nie wyjaśnił przy tym dlaczego nie występuje o obniżenie wysokości tego obowiązku, jeśli znajduje się – jak twierdzi- w trudnej sytuacji finansowej; nie wskazał również dlaczego – z tego samego powodu- nie występuje o świadczenie alimentacyjne od swego syna; nadto nie określił i nie udokumentował wysokości swoich niezbędnych miesięcznych wydatków. Przyznanie prawa pomocy to w istocie "kredytowanie" kosztów postępowania z budżetu Państwa (czyli jest to dodatkowe obciążenie innych obywateli) i dlatego winno być udzielane wyjątkowo. W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Do oceny możliwości uiszczenia przez skarżącego kosztów sądowych nie jest istotne źródło, z którego czerpie on środki na koszty swego utrzymania (może to być m.in. wsparcie finansowe najbliższej rodziny czy pożyczka od osób trzecich). Sąd rozpoznający wniosek [o przyznanie prawa pomocy] bada nie tylko stan majątkowy i sytuację materialną strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, ale także wszystkich osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie. Brak jest w aktach dokumentu świadczącego o prawnym rozwiązaniu związku małżeńskiego skarżącego i jego żony, w tej sytuacji nawet umowa o rozdzielności majątkowej (zresztą fakt również nie wykazany) nie zniosła obowiązków wynikających z art. 23 i z art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t. jedn. z 2012, Dz. U. poz. 788) nakazującego obojgu małżonkom wzajemną pomoc oraz przyczynianie się do zaspokajania potrzeb rodziny według swych sił i swych możliwości zarobkowych oraz majątkowych. W tej sytuacji każdy z małżonków ma obowiązek łożenia na utrzymanie współmałżonka, który utracił zdolność finansową, w tym nie posiada środków na poniesienie kosztów postępowania. Dla oceny wniosku istotne, zatem było przedstawienie sytuacji finansowej i majątkowej współmałżonki, czego skarżący- mimo pouczeń- nie uczynił (zob. postanowienia NSA: z dnia 10.02.2014 r. sygn. akt I FZ 530/13 LEX nr 1422571; z dnia 27.11.2013 r. sygn. akt I FZ 434/13 LEX nr 1394354; z dnia 25.08.2011 r. sygn. akt II FZ 441/11 LEX nr 896371). W orzecznictwie podkreśla się wykluczenie możliwości zwolnienia od kosztów sądowych osoby, która dysponuje jakimkolwiek majątkiem, a szczególnie nieruchomym, który może przynosić pożytki, być zabezpieczeniem pożyczki lub podlegać obrotowi. Na marginesie wskazać należy, że nawet jeśli posiadane przez skarżącego nieruchomości obciążone są hipoteką na rzecz banku który udzielił mu kredytu (fakt nie potwierdzony przez skarżącego), nie oznacza to, że skarżący nie może ich np. zbyć. Sąd podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy wnioskodawcy przysługuje prawo pomocy w żądanym przez niego zakresie. Niekorzystne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie jest spowodowane wyłącznie brakiem jego inicjatywy przy ustaleniu czy kwalifikuje się on do grona osób legitymowanych do uzyskania takiej pomocy ze strony Państwa. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.