III SAB/Wr 15/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anetta Chołuj po rozpoznaniu w dniu 19 sierpnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D.P. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie wydania i doręczenia decyzji w sprawie renty socjalnej postanawia: odrzucić skargę. Pismem z dnia 25 maja 2025 r. D. P. (skarżący, strona skarżąca) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS, Zakład, organ) w przedmiocie wydania i doręczenia decyzji w sprawie renty socjalnej. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że 3 stycznia 2025 r. złożył do ZUS wniosek o przyznanie renty socjalnej. Wyjaśnił, że następnie na wezwanie z 13 lutego 2025 r., które otrzymał listem poleconym, przeszedł badanie lekarskie i został uznany za osobę okresowo całkowicie niezdolną do pracy, a orzeczenie lekarskie stało się prawomocne. Poinformował, że 15 kwietnia 2025 r. organ decyzję w sprawie renty wysłał do niego przesyłką zwykłą (nie poleconą), w rezultacie, jak twierdzi, listu nie otrzymał. Dalej wskazał, że 1 maja 2025 r. za pośrednictwem ePUAP wysłał do organu ponaglenie w sprawie, ale do czasu sporządzenia niniejszej skargi nie otrzymał odpowiedzi na ponaglenie ani decyzji dotyczącej jego wniosku. Zażądał stwierdzenia, że bezczynność ZUS miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, zobowiązania organu do wydania w określonym terminie decyzji w sprawie renty socjalnej, wymierzenia organowi grzywny oraz zwrotu kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie ze względu na właściwość sądu, ewentualnie o jej oddalenie. Podniósł, że wydał decyzję w sprawie z wniosku skarżącego w dniu 3 kwietnia 2025 r., jednakże z przyczyn leżących po stronie organu, przesyłkę wysłano pod błędny adres. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Skargę należało odrzucić, jako niedopuszczalną. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie wyłącznie w sprawach ściśle przez ustawę określonych. Ze względu na to, każdą wniesioną skargę sąd administracyjny poddaje kontroli pod względem jej dopuszczalności. Dopiero stwierdzenie, że dana sprawa podlega kognicji sądów administracyjnych będzie otwierało drogę do merytorycznej oceny zaskarżonego aktu, czynności, bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Zgodnie z art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2024 r. poz. 935 ze zm.) — dalej p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3)postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 i 2760), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 615, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających, opinie w sprawie opodatkowania wyrównawczego, opinie zabezpieczające w sprawie opodatkowania wyrównawczego i odmowy wydania opinii zabezpieczających w sprawie opodatkowania wyrównawczego; 4b) opinie, o których mowa w art. 119zzl § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, i odmowy wydania tych opinii; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. § 3. Sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach. Powołane przepisy dopuszczają zatem wniesienie skargi na bezczynność organów tylko w takich granicach, w jakich służy skarga do sądu administracyjnego na decyzje, postanowienia oraz na akty i inne czynności z zakresu administracji publicznej, które zostały wymienione w art. 3 § 2 p.p.s.a. Podkreślenia wymaga, że skarga na bezczynność organu jest pochodną skargi na określone formy działania organu, czyli jest dopuszczalna tylko w takich granicach, w jakich służy skarga do sądu administracyjnego na decyzje administracyjne, określone postanowienia oraz akty i czynności z zakresu administracji publicznej, dotyczące przyznania, stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 4 września 2012 r., sygn. akt II GSK 1324/12; z 17 lipca 2012 r., sygn. akt I OSK 1620/12 i z 7 lipca 2010 r., sygn. akt II GSK 737/10, CBOSA). Z tego wynika, że dopuszczalność skargi na bezczynność organu administracji publicznej występuje wówczas, gdy organ zwleka z wydaniem decyzji, postanowienia albo aktu lub dokonaniem czynności dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, a sprawa ma charakter sprawy z zakresu administracji publicznej. Warunkiem dopuszczalności skargi na bezczynność jest przede wszystkim wystąpienie podstawy prawnej do określonego zachowania się organu wobec żądania strony, zaś kontrola sądu administracyjnego polega na sprawdzeniu, czy sprawa podlega załatwieniu przez organ w drodze aktu administracyjnego lub czynności z zakresu administracji publicznej. W rozpatrywanej sprawie skargą została objęta bezczynność ZUS w zakresie przyznania renty socjalnej. Renta socjalna przyznana została stronie skarżącej na podstawie ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (Dz. U. 2023 r. poz. 2194 – w stanie prawnym na dzień wydania decyzji). Z kolei art. 118 ust. 7 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. 2024 r. poz. 1631 ze zm.) przewiduje, że od decyzji organu rentowego osobie zainteresowanej przysługują środki odwoławcze określone w odrębnych przepisach. Artykuł 83 ust. 1 pkt 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2024 r. poz. 497 ze zm.) – dalej: u.s.u.s, stanowi, że Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących ustalenia uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z art. 83 ust. 2 u.s.u.s., od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. 2024 r. poz. 1568 ze zm.). Natomiast ust. 3 tego artykułu informuje, że od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie również w razie niewydania decyzji w terminie dwóch miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenie. Z kolei zgodnie z art. 4779 § 4 Kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli organ rentowy lub wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności nie wydał decyzji lub orzeczenia w terminie dwóch miesięcy od dnia zgłoszenia roszczenia w sposób przepisany, odwołanie można wnieść w każdym czasie po upływie tego terminu. Ze względu na właściwość sądów powszechnych w sprawach bezczynności dotyczącej wydawania decyzji w sprawie renty socjalnej, sąd administracyjny nie jest uprawniony do rozpoznania niniejszej skargi. W tym stanie rzeczy, Sąd zobligowany był odrzucić skargę jako niedopuszczalną. Zgodnie bowiem z art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Sąd odrzuca skargę postanowieniem, które może zostać wydane na posiedzeniu niejawnym (art. 58 § 3 p.p.s.a.). Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.