IV SA/Wr 137/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Ożóg Sędziowie Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska Sędzia WSA Wanda Wiatkowska – Ilków (spr.) Protokolant Jolanta Pociejowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 14 sierpnia 2013 r. sprawy ze skargi T. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego na opłaty czynszu i energii oddala skargę. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej we W. decyzją nr [...] z dnia [...] października 2012 r. na podstawie art. 3 ust. 4, art. 7 i 8, art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 1, art. 110 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) – dalej ustawa, § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie weryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r. poz. 823), rozporządzenia Prezydenta Miasta W. nr 113/III/IO/12 z dnia 1 sierpnia 2012 r., art. 104 i 108 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1011 ze zm.) – dalej k.p.a., po rozpatrzeniu wniosku T. R. z dnia 1 października 2012 r. odmówił przyznania zasiłku celowego na opłatę czynszu i energii w miesiącu październiku 2012 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał na art. 8 ustawy, art. 7 pkt 2-15 oraz § 1 pkt 1 wymienionego rozporządzenia Rady Ministrów, zgodnie z którymi prawo do świadczeń społecznych przysługuje osobom samotnie gospodarującym, których dochody nie przekraczają 542 zł, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 ust. 2-15 ustawy. Podał, że zainteresowana wnioskiem z dnia 1 października 2012 r. zwróciła się o pomoc w formie zasiłku celowego na opłaty mieszkaniowe: czynsz 472,59 zł i energię elektryczną 40,25 zł. Zgodnie z art. 39 ustawy zasiłek celowy może zostać przyznany na zaspokojenie niezbędnej potrzeby życiowej. Organ wskazał, że decyzją z dnia [...] października 2012 r. wnioskodawczyni został przyznany zasiłek celowy z przeznaczeniem na opłatę energii, oraz dofinansowanie do czynszu w łącznej kwocie 294,98 zł w październiku bieżącego roku. W takiej sytuacji organ nie stwierdza występowania niezbędnej życiowej potrzeby. Ponadto podniósł, że zainteresowana posiada własne świadczenie emerytalne z którego winna realizować podstawowe potrzeby życiowe. Nie może oczekiwać zaspokajania wszelkich potrzeb ze świadczeń pomocy społecznej. Dodano, że wskazywano wnioskodawczyni możliwości poprawy swojej trudnej sytuacji materialnej np. zamianę mieszkania, na takie, za które opłaty będą znacznie mniejsze – ale nie podejmuje żadnych starań w tym kierunku. Podano też, że wspomniany przez organ dodatek mieszkaniowy po uregulowaniu zaległości w listopadzie 2012 r. zastanie wypłacony na konto ZZK z wyrównaniem od VIII 2012. Podano też, iż zainteresowana systematycznie, otrzymuje wsparcie finansowe na opłaty jak i potrzeby żywnościowe. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła wnioskodawczyni. Podniosła, że w październiku organ przyznał jej pomoc na opłaty ale za miesiąc wrzesień, ponadto wskazała, że emerytura nie wystarcza jej na zaspokojenie podstawowych potrzeb i nie otrzymuje systematycznej pomocy z ośrodka. Dodała, ze nie może skorzystać z obiadów w jadłodajni przy ul. W., ponieważ nie stać jej na dojazdy. Ma też wydatki na leki, jednak nawet na ten cel nie uzyskuje wsparcia z ośrodka. Wydana decyzja jest dla niej bardzo krzywdząca. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. po rozpoznaniu odwołania od decyzji z dnia 7 listopada 2012 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Wskazując na art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 4 ustawy stwierdziło, że z przywołanych przepisów wynika, że pomoc społeczna nie ma na celu rozwiązywanie wszystkich problemów życiowych jednostki. Celem pomocy społecznej jest wspieranie jednostki w dążeniu do przezwyciężania przez nią trudnej sytuacji życiowej, w której się znalazła, poprzez wsparcie w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb życiowych, których nie jest w stanie zaspokoić wykorzystując własne możliwości, uprawnienia i zasoby. Niezbędne potrzeby życiowe to potrzeby związane z codziennym funkcjonowaniem każdego człowieka i niezbędne do normalnej, godnej egzystencji. Stwierdzono, że ustawa w art. 39 stanowi, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Z przepisu powyższego wynika, że spełnienie wymagań – w tym kryterium dochodowego, o którym mówi art. 8 ustawy oraz wystąpienie okoliczności określonych w art. 7 pkt 2-15 ustawy nie oznacza automatycznego jego przyznania. Jego udzielenie następuje po wszechstronnym wyjaśnieniu i rozpatrzeniu wszystkich okoliczności sprawy, w szczególności, zaś organ bierze pod uwagę cele pomocy społecznej i zasady ogólne: indywidualizacji, subsydiarności i aktywności. Należy również uwzględnić indywidualne możliwości osoby ubiegającej się o wsparcie oraz wielkość potrzeby jaką świadczenie ma zaspokajać. Organ wskazał, w oparciu o przeprowadzony wywiad środowiskowy, że odwołująca się ma lat 61, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jej dochód miesięczny wynosił 695,57 zł na który składa się emerytura i dodatek mieszkaniowy. Po uregulowaniu przez skarżącą zaległości czynszowych dodatek został przywrócony z wyrównaniem od sierpnia 2012 na konto zarządcy. Skarżąca ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności. Według Kolegium organ nie ma obowiązku, ani nie jest w stanie zaspokajać wszystkich potrzeb, ponieważ ze swej istoty świadczenia z pomocy społecznej stanowić mogą jednie wsparcie jednostki, a nie źródło utrzymania i uzupełniania brakujących dochodów. Nie mogą służyć stałemu dofinansowaniu opłat za mieszkanie. Na poparcie przedstawionych twierdzeń powołał wyrok NSA z dnia 31 marca 2008 r. I OSK 853/07). Skargę na powyższą decyzję złożyła wnioskodawczyni, zarzuciła, że pomoc, którą otrzymała w październiku 2012 r. była ,,za wrzesień" 2012. Jeśli przyjąć, że była za październik 2012 r. to we wrześniu otrzymała pomoc w ,,0" kwocie. Stwierdziła, że żyje i ponosi opłaty co miesiąc, a nie ,,przeskakuje" co drugi lub trzeci, jak to robi kolegium. Podała, że zaległości czynszowe wynoszą w styczniu 2013 r. 1415,39 zł. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, a uzasadniając wniosek przywołał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Akt administracyjny jest niezgodny z prawem o ile przy jego wydaniu doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego. Wówczas to sąd w oparciu o art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwaną dalej p.p.s.a, może w zależności od okoliczności uchylić decyzję, stwierdzić jej nieważność lub uznać, że została wydana z naruszeniem prawa. Jednakże, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy niebędąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kontrola Sądu, oparta na wskazanych wyżej przepisach, daje podstawę do stwierdzenia że zaskarżona decyzja i decyzja organu I instancji nie narusza prawa. Podstawę materialnoprawną do rozpoznania skargi stanowi ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2009 r., Dz. U. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) zwaną dalej ustawą o pomocy społecznej. W art. 2 ust. 1 stanowi ona, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zgodnie z postanowieniami art. 3 ust. 1 ustawy, pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Przytoczony przepis wskazuje cel pomocy społecznej, zaspokajanie "niezbędnych" potrzeb życiowych. Artykuł 3 ust. 3 ustawy stanowi, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Zgodnie z art. 3 ust. 4, potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. W przepisach tych ustanowiono zasady indywidualizacji i fakultatywności świadczeń z pomocy społecznej. Zasada indywidualizacji dotyczy z jednej strony indywidualnego rozpoznania świadczeń, z drugiej zaś dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczenia do indywidualnych właściwości świadczeniobiorcy. Zasada fakultatywności polega na niemożności domagania się przez osoby i rodziny ubiegające się o świadczenia pomocy społecznej, aby przyznano im je w określonym rodzaju, formie. Pomoc społeczna, także świadczona w formie zasiłku celowego, ma charakter uzupełniający. Pomoc ta nie zaspokaja całkowicie potrzeb jej beneficjentów. Powinni oni również wykorzystywać własne środki i możliwości. Z uwagi na ograniczoność środków, którymi dysponują organy pomocy społecznej, a także z uwagi na wielość potrzebujących, takie całkowite zaspokojenie potrzeb jest niemożliwe. Zasiłki celowe i specjalne zasiłki celowe, których materialnoprawną podstawę stanowi art. 39, art. 40 i art. 41 ustawy o pomocy społecznej, są świadczeniami przyznawanymi w ramach uznania administracyjnego. Okoliczność ta, jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowym, powoduje, że sam fakt spełniania kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Z przepisów prawa regulujących tryb przyznawania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 ust. 3 i ust. 4 ustawy. Chodzi o dostosowywanie rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Przechodząc na grunt niniejszej sprawy przede wszystkim należy zaakcentować, że przedmiotem rozpoznania organów był wniosek skarżącej z dnia 1 października 2012 r., w którym wnosiła o przyznanie zasiłku celowego na opłacenie czynszu oraz energii elektrycznej za miesiąc październik. Podstawą materialnoprawną rozpoznania wniosku, jest ustawa o pomocy społecznej. W szczególności art. 39 tej ustawy odnoszący się do zasiłków celowych. Istotą zasiłku celowego, jak zresztą podkreśliły to organy, jest zaspokojenie konkretnej potrzeby bytowej uniemożliwiającej życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, występującej u osoby, czy rodziny ubiegającej się o jego przyznanie (wyrok WSA w Olsztynie z dnia 20 stycznia 2009 r., sygn. akt II SA/Ol 964/08). Zgodnie z art. 39 powołanej ustawy, osobie lub rodzinie, która nie przekracza kryterium dochodowego w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. W dalszej części tego przepisu ustawodawca wymienia przykładowe cele na jaki może być przyznany ten zasiłek. Jak wskazano wyżej, między innymi, podstawą do jego przyznania jest kryterium dochodowe, o którym mówi art. 8 omawianej ustawy. W związku z tym organy musiały określić, czy skarżąca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, czy też funkcjonuje w ramach rodziny a także jakie posiądą stałe dochody. Jeśli idzie o te ostatnie - ustalono, że stały dochód to emerytura w kwocie 423 zł, dodatek mieszkaniowy, którego wypłatę od października organy wznowiły - który nie przekracza kryterium dochodowego. W ocenie Sądu odmowa przyznania zasiłku celowego na wskazane przez wnioskodawcę cele nie przekracza zasady uznania administracyjnego i znajduje oparcie w zebranym materiale dowodowym. Przede wszystkim wskazać należy na kilka aspektów, które w ocenie Sądu uzasadniają rozstrzygnięcie organu, w tym na decyzję organu I instancji z dnia [...] października 2012 r. Decyzją tą skarżąca otrzymała pomoc w formie zasiłku celowego na opłatę energii, gazu i dofinansowanie do czynszu. Ponadto z akt sprawy tut. Sądu oznaczonych sygn. akt IV SA/Wr 17/13 oraz SA/Wr 18/13 wynika, że przez okres 13 miesięcy poprzedzających złożenie wniosku w tych sprawach (sierpień 2012 r.) skarżąca otrzymała wsparcie ośrodka pomocy społecznej w formie zasiłków celowych, które dały średnią miesięczną dodatkową kwotę około 700 zł. Ze spraw powyższych wynika, że wnioskodawczyni składa co miesiąc wnioski o przyznanie zasiłków celowych, na wskazane wyżej cele, a także inne i takie wsparcie otrzymuje, co wynika z przedstawionych wyżej wyliczeń. W tym też okresie jej łączne dochody wynosiły około 1000 zł miesięcznie zatem w ocenie Sądu były one dostateczne aby na bieżąco regulować wszelkie zobowiązania. Zarzut zawarty w skardze, iż wniosek z września – dotyczący dofinansowania do mediów i czynszu, został zrealizowany w październiku, a tym samym, we wrześniu z tego tytułu nie otrzymała wsparcia nie może skutkować oceną, że zaskarżona decyzja jest wadliwa. Jak wynika z art. 39 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy ma zaspokoić niezbędną potrzebę bytową, niewątpliwie taka potrzeba została zaspokojona skoro w miesiącu październiku żaląca się otrzymała wsparcie finansowe. Ponadto jak wskazał organ II instancji pomoc w postaci zasiłków celowych ma charakter pomocy doraźnej i nie jest przyznawany na pokrycie pełnych całomiesięcznych kosztów utrzymania osoby wnioskującej o pomoc (wyrok NSA z dnia 31 marca 2008 r. I OSK 853/07). Tymczasem żądanie skarżącej zmierza do uzyskania pełnych całomiesięcznych kosztów utrzymania. Powszechnie wiadomo, że ośrodki pomocy społecznej dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, zatem muszą nimi dysponować rozważnie, oceniając wnikliwie zgłaszane potrzeby i ich wagę. Reasumując, uznać należy, że organy nie naruszyły przepisów prawa – w szczególności podstawowych w niniejszej sprawie: art. 3 ust. 3 i ust. 4, art. 39 ustawy o pomocy społecznej, a także wynikającego z nich uznania administracyjnego, ocenianego na tle ustalonego i niespornego stanu faktycznego. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak wyżej.